Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Riscos > Clenbuterol

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Clembuterol e delito de risco

A querela criminal presentada en 1995 pola Organización de Consumidores e Usuarios (OCU) por unha presunta intoxicación múltiple por clembuterol, segue aínda en mans dos xuíces. Tras sete anos de trámites, o procedemento, segundo transcendeu estes días, áchase detido na Audiencia Nacional á espera de que se resolva o arquivo solicitado polo fiscal e ao que se opón a OCU.

A querela foi presentada en 1995 pola OCU contra fabricantes e gandeiros da Comunidade de Madrid por unha presunta intoxicación múltiple por clembuterol que afectou a uns 150 consumidores. Tras un longo período de instrución, de determinación da competencia xudicial e doutros avatares procesuais, a querela está agora pendente de que un xuíz de Instrución da Audiencia Nacional resolva sobre o arquivo da causa solicitado polo fiscal.

Nada indica, no entanto, que a resolución vaia acelerarse a partir de agora. Máis ben ao contrario. Os procesos xudiciais pola utilización en alimentos de sustancias nocivas paira a saúde, e que afecta a múltiples consumidores, adoitan traducirse en procesos longos, custosos e complexos. A complexidade nestes casos é predicable, non só polos múltiples afectados, senón tamén pola diferente procedencia dos alimentos, a rede de distribución e a proba certa de que os alimentos proveñan das granxas cuxos responsables foron inculpados. Uno dos aspectos cos que convén ser máis diligente é aquel que versa sobre a proba da orixe certa da carne ou as vísceras, a fin de que, no caso de que se considere aos inculpados como autores dun delito contra a saúde pública, condéneselles tamén ao pago da indemnización de danos e prexuízos ocasionados.

En calquera caso, o criterio do Tribunal Supremo é tallante con respecto aos riscos que se derivan pola utilización na alimentación animal de determinadas sustancias, como o clembuterol, que resultan nocivas paira a saúde humana. Neste sentido, manifesta que “a cría industrial de animais paira o consumo humano constitúe una auténtica fabricación de cousas, que como alimentos, serán utilizados con risco paira o consumidores si inclúen sustancias nocivas paira a saúde”.

Historia dun precedente


Se pouco está claro o tempo que vai ser necesario paira dispor dunha sentenza definitiva, menos o está o sentido da mesma. Mesmo no caso de que acabase en condena, hai dúbidas de que esta poida resultar suficientemente satisfactoria paira o demandante. O precedente máis próximo, una sentenza condenatoria resolta tras nove anos de litixio polo Tribunal Supremo en 2001, e baseada en fundamentos similares, ilustra á perfección as dificultades dun proceso deste tipo.

Os feitos remóntanse a 1992, cando foron sacrificados nun matadoiro dunha localidade barcelonesa 35 tenreiros procedentes tanto das granxas que rexentaban as persoas que resultaron condenadas, como das de terceiras persoas que non foron acusadas. Una vez sacrificados, os tenreiros foron entregados a unha empresa dedicada á industrialización e comercialización de animais, carnes e todo tipo de produtos derivados dos mesmos, que procedeu á distribución das canles de carne e os refugallos, especialmente fígado, tanto en Cataluña como en Baleares.

Durante o longo período de investigación que levou a cabo por un Xulgado de Instrución da localidade barcelonesa de Granollers, e que durou uns cinco anos, púidose esclarecer que os tenreiros foran tratados con clembuterol. O feito fose intranscendente si non fose porque o clembuterol foi administrado coa finalidade de engorde artificial; polo feito de que dita sustancia no seu uso como anabolizante estaba prohibida pola normativa da Unión Europea desde 1985, e en España, desde 1987; e porque o consumo da carne ou outras pezas procedentes das reses tratadas con clembuterol producen consecuencias nocivas paira a saúde das persoas que as inxeren.

O clembuterol é un fármaco sintético pertencente ao grupo dos betaagonistas, e que é utilizado en veterinaria como broncodiltador, pero empregado tamén, e de forma fraudulenta paira aumentar o volume do gando destinado ao consumo humano debido aos seus efectos anabolizantes, e que fai aumentar táxaa carne/graxa de forma variable.

Risco e danos múltiples sen indemnización


A investigación xudicial puido identificar os establecementos comerciais desde onde foron fornecidos ao consumidor a carne e outros derivados das reses tratadas con clembuterol. A carne foi distribuída en Baleares e en Cataluña, a través de diferentes carnicerías, restaurantes, e mesmo do comedor dun hospital.

A inxesta destes alimentos nocivos afectou a múltiples persoas en diferentes localidades, e na súa maioría, presentaron un cadro médico consistente en dores musculares, taquicardia, tremores e dores de cabeza, que ademais precisou de asistencia médica facultativa. A maior parte dos afectados estiveron imposibilitados paira desenvolver as súas tarefas habituais por un período comprendido entre un e trinta días; nalgún caso máis dubidoso, en canto á súa orixe, a imposibilidade prorrogouse até cento vinte días. Outros afectados sufriron un agravamento de enfermidades preexistentes (insuficiencia hepática), una glucosaria (aumento de glicosa nos ouriños), un aumento das crises epilépticas, un gran nerviosismo, mareos vertixinosos, cefaléa intensa que cursou con vómitos, e mesmo, aínda que de forma non determinada médicamente, una embolia.

Por outra banda, e segundo puido determinarse na investigación, nunha parada dun mercado municipal de Barcelona, dedicada aos refugallos, adquiriuse un fígado de 5,6 quilogramos de peso. A peza púxose á venda a disposición dos seus clientes e fornecida a modo de filetes. O seu consumo afectou a vinte deles, nalgúns casos nenos, provocándolles diferentes consecuencias paira a súa saúde, e con efectos de diversa consideración, que nalgúns casos imposibilitoulles dedicarse ás súas ocupacións durante un mes.

A pesar de todo iso, o Tribunal Supremo non estableceu una condena indemnizatoria paira reparar os danos e prexuízos ocasionados aos múltiples consumidores afectados, pois consideraba que non podía asegurarse que os citados efectos fóseno por animais criados nas leiras xestionadas e dirixidas polos condenados, dado que se sacrificaron animais procedentes das granxas destes, pero tamén doutra leira, cuxo dono non foi acusado do mesmo delito.

Esta circunstancia non impediu que o Supremo tivese en conta os prexuízos dos afectados paira afirmar que o clembuterol é una sustancia nociva paira a saúde humana, dados os efectos desta no corpo humano, dando así por cumprimentado un dos requisitos indispensables para que se considere consumado un delito contra a saúde pública.

En consecuencia, a sentenza do Tribunal Supremo, que acolle os recursos de apelación, tanto do ministerio fiscal e da acusación particular, exercitada polos consumidores que resultaron prexudicados, traduciuse finalmente en 2001 nunha contundente condena de tres anos de prisión e una multa de dous millóns de pesetas paira o xerente-administrador da granxa implicada e paira o director-xerente dunha empresa de pensos, pola comisión dun delito contra a saúde pública. A sentenza do Supremo revoga outra da Audiencia Provincial de Barcelona de 1998 que, con criterio distinto, absolvía aos agora condenados.

Con todo, os resultados da sentenza non son satisfactorios paira o consumidor que resultou afectado pola inxesta de alimentos nocivos paira a súa saúde. O Tibunal Supremo considera que non está debidamente acreditado que os prexudicados o sexan por inxesta de carne e vísceras das reses das granxas dos condenados, e por iso non establece indemnización algunha paira aqueles. A condena ten o seu fundamento non nos danos producidos, senón no risco xerado pola acción de tratar aos animais destinados ao consumo humano con sustancias nocivas paira a saúde humana prohibidas.

MOTIVOS PAIRA UNA CONDENA

A sentenza do Tribunal Supremo revoga a da Audiencia Provincial de Barcelona por dous motivos fundamentais: un, erro do juzgador na apreciación da proba practicada durante o xuízo, e dous, porque considera que os feitos denunciados son constitutivos dun delito contra a saúde pública. A Audiencia Provincial de Barcelona non tivo en conta determinados medios de proba que se practicaron, concretamente as análises que se realizaron en determinadas mostras e que evidenciaban a administración de clembuterol en animais pertencentes ás granxas dos acusados.

E todo iso, a pesar de que na realización de determinados informes producíronse certas insuficiencias, como omisión de datas, referencias e datas de obtención de mostras que impedisen una condena. Afortunadamente, non en todas as probas realizadas ocorreu esta defectuosidad insalvable, e púidose evidenciar a presenza do clembuterol, tras a análise dunha mostra de ouriños e o certificado do mesmo realizado con presenza e firma de perito, e con resultado positivo.

Risco evidente

A condena fundaméntase na consideración de que os feitos constitúen un delito contra a saúde pública. A pena imponse atendendo ao Código Penal vixente no momento dos feitos, o de 1973, que castigaba con penas de prisión “a quen fabricar ou vender obxectos en cuxa composición se incorporaron sustancias ou produtos que os faga nocivos paira a saúde”. O actual Código Penal de 1995 resulta algo máis clarificador, e castiga a quen administre a animais cuxas carnes ou produtos destínense ao consumo humano de sustancias non permitidas que xeren risco paira a saúde das persoas. O delito en cuestión non castiga o resultado dañoso da conduta, é dicir, o prexuízo que se produza nun ou múltiples prexudicados, senón o risco xerado coa acción realizada.

Estamos, por tanto, ante un delito de risco, no que non é necesario afectar a ninguén coa conduta desenvolvida para que se entenda cometido. Como se sinalou, o Tribunal Supremo entende que a cría industrial de animais paira o consumo humano constitúe una auténtica fabricación de cousas, que como alimentos, serán utilizados con risco paira o consumidores si inclúen sustancias nocivas paira a saúde humana.

O feito de que o clembuterol estea incluído entre as sustancias prohibidas para que poidan administrarse a animais bovinos de explotación e engorde por unha normativa (1987) anterior ao momento de cometerse os feitos (1992), e que esta sexa nociva paira a saúde humana, determina o cumprimento dos requisitos establecidos no denominado delito contra a saúde pública. Paira o Tribunal Supremo o delito perfecciónase e consuma polo mero feito de administrar aos animais destinados ao consumo humano sustancias que hipoteticamente xeren risco paira a saúde das persoas. Con todo, paira o Tribunal non existían dúbidas con respecto aos efectos nocivos do clembuterol, pois os seus riscos son coñecidos con certeza e foron constatados en numerosos casos polos seus efectos anabolizantes que producen alteracións hormonais e anomalías graves no sistema circulatorio humano.

Bibliografía

  • RESOLUCIÓN XUDICIAL:
    • Sentenza do Tribunal Supremo, Salga 2ª, de 20 de xaneiro de 2001

  • NORMATIVA
    • Real Decreto 1423/1987, de 22 de novembro, polo que se dan normas sobre Sustancias de Acción Hormonal e Tireostática de uso nos Animais (BOE 280/1987, de 23 de novembro de 1987). Esta disposición, tida en conta na sentenza comentada, foi derrogada por:
    • Real Decreto 1373/1997, de 29 de agosto, polo que se prohibe utilizar determinadas sustancias de efecto hormonal e tireostático e sustancias beta-agonistas de uso na cría de gando (BOE 208/1997, de 30 de agosto de 1997)
    • Real Decreto 354/2002, de 12 de abril, polo que se establecen os principios relativos á organización dos controis oficiais no ámbito da alimentación animal (BOE 89/2002, de 13 de abril de 2002)

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións