Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Cogomelos alegales

O consumo de cogomelos en España sitúase en máis de 42 millóns de quilos ao ano

Cada ano consúmense en España, segundo datos oficiais, máis de 42 millóns de quilogramos de cogomelos a través da súa venda en establecementos comerciais. A cifra, moi probablemente, queda pequena se se compara coa recolección masiva que adoitan darse coa chegada do outono. A pesar diso, segue faltando una normativa específica que dea cobertura a este importante consumo de tempada, en especial, cando se dan casos de eventuais reclamacións.

A chegada do outono asóciase, en moitas zonas do noso país, coa recolección de cogomelos silvestres. Cada ano por esta época, e de maneira especial durante os fins de semana, un bo número de bosques e prados énchense literalmente de recolectores ocasionais sen que medie, paira a maior parte deles, apenas moito máis que unhas nocións básicas de recollida ou de toxicidade asociada a determinadas especies. A pesar de una afluencia que en determinadas paisaxes pode chegar a ser masiva, non existen datos concretos nin do número de recolectores nin tampouco do volume de cogomelos consumido por tempada. Tampouco existe una normativa adecuada e específica relativa ao seu consumo.

A situación sen carga legal convive co feito de que nalgunhas comunidades autónomas existe una arraigada tradición recolectora e gastronómica que deu paso á “institucionalización por permisión” dun comercio paralelo, pouco controlado e suculento, economicamente falando, dunha ampla gama de especies de tempada. E aínda que as diferentes administracións competentes no ámbito sanitario e de consumo preparan as súas campañas informativas sobre os riscos que poden ocasionar a inxesta de especies descoñecidas ou similares ás comestibles, non é menos certo que falta un maior control, especialmente nas zonas de recolección e venda directa, sobre o cumprimento, non xa da normativa específica (que non existe) senón das condicións xerais de hixiene paira garantir a seguridade e a salubridade dos produtos postos a disposición dun consumidor confiado.

A aparición dalgún intoxicado grave, ou mesmo dalgún falecido como consecuencia da inxesta neglixente de cogomelos, forma xa parte das noticias habituais da tempada que se inicia. Os feitos afectan substancialmente aos recolectores afeccionados e poucos expertos, así como á súa contorna familiar ou de amizade. Segundo datos facilitados pola Organización de Consumidores e Usuarios, no noso país rexístrase una media de dez intoxicacións anuais por inxesta de cogomelos venenosas.

Aínda que polo xeral o risco por consumo de cogomelos non é cuantitativamente alto con respecto ao volume de vendas, si que o é a nivel cualitativo ou de potencial perigo, que se relaciona coa frecuente presenza de determinadas especies venenosas nos bosques, a súa aparencia enganosa paira os inexpertos, a elevada variedade das non comestibles (varios miles) sobre as comestibles (apenas una centena), e as súas fulminantes consecuencias. O caso máis significativo é, probablemente, o da especie Amanita phalloides, cuxos efectos poden chegar a ser mortais.

En canto ao volume de consumo, os únicos datos dispoñibles son os que obran en mans do Ministerio de Agricultura e están referidos á venda en establecementos mercantís (establecementos comerciais, institucionais ou de hostalaría). De acordo cos mesmos, o volume total de vendas ascendeu a un total de 42,78 millóns de quilogramos en 1999, cifra da cal se infere un consumo medio anual por persoa de 1,1 kg. O volume de consumo real, con todo, é descoñecido, aínda que diversas estimacións multiplican por entre dúas e catro veces a cantidade anterior.

Situación legal diferenciada

En caso de consecuencias graves paira a saúde, a situación legal do recolector ocasional e do que adquire os cogomelos nun establecemento comercial é notablemente distinta. Do primeiro considérase que asume o risco dunha eventual intoxicación por consumir una cogomelo venenosa colleitada por el mesmo, mentres que o segundo atopouse co mesmo resultado sen asumir este risco e que adquiriu o produto por compra a alguén que considerou máis experto, supostamente habilitado paira iso e que ademais se beneficiou pola venda.

Nestes casos, o dereito deixa orfo ao primeiro dos nosos afectados (afeccionado recolector), dado que asumiu o risco e as súas consecuencias, imposibilitándolle paira reclamar ou resarcirse dos danos padecidos. Ademais, dáse a circunstancia de que estes suxeitos son o obxectivo básico das campañas de información e formación que as diferentes administracións realizan periodicamente ao comezo de cada tempada sobre as precaucións que han de adoptarse paira a recolección e inxesta de cogomelos. Neste caso a Administración cumprimentou co seu labor de salvagardar a saúde pública dos seus cidadáns, mediante a realización de actuacións preventivas do risco.

O noso segundo afectado, no entanto, convértese en prexudicado con dereito a reclamar e a formular cantas accións legais ampárenlle contra aquel de quen adquiriu o cogomelo venenosa, tanto civís como penais, así como a formular aquelas reclamacións en vía administrativa que considere de aplicación por infracción de normas regulamentarias xerais sobre condicións de venda e subministración ao consumidor.

A normativa outorga protección, na súa calidade de consumidor, a aquel que é considerado como tal, é dicir, aquela persoa física que adquire como destinatario final produtos de quen os facilitan ou fornecen. A problemática máis grave que pode suscitarse nestes casos, e a pesar de que o dereito ampara totalmente ao consumidor, derívase da situación de “clandestinidade” dalgúns dos postos de venda, coa consecuente dificultade de identificación daquelas persoas que forneceu o produto.

Comprobada a inactividade da Administración no control das normas que garanten a seguridade e a saúde dos cidadáns paira este caso concreto, quizais a única reclamación procedente que queda ao prexudicado (agora imposibilitado paira reclamar contra un suxeito descoñecido) é a que debe instarse contra unha Administración permisiva e pouco controladora dunha actividade considerada de risco.


Con todo, e como noutras moitas situacións, a mellor solución é a prevención e non a reparación. Expertos en seguridade alimentaria do ámbito xurídico veñen reclamando desde hai un tempo a revisión do sistema paira regular adecuadamente as condicións técnico-sanitarias que deben cumprir os cogomelos paira poderse comercializar con total seguridade. Máxime si o acceso ao seu consumo prodúcese, nunha alta proporción, a través da súa compra en feiras, postos improvisados a pé de zonas de recollida ou en comercios alimenticios con produtos pouco controlados, conservados ou verificados.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións