Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Consecuencias penais pola contaminación de augas

Os tribunais de xustiza prevén a depuración de responsabilidades naqueles casos que funcionarios públicos actúen por acción ou omisión

Os empresarios industriais teñen o deber de respectar o medio ambiente e a saúde pública. O incumprimento desta obrigación pode comportar consecuencias penais graves paira os seus infractores no caso de que unha determinada vertedura contamine augas de consumo público.

As infraccións ao deber de respectar o medio ambiente e a saúde pública por parte de determinados empresarios industriais recibiron respostas contraditorias polos Tribunais de Xustiza nos últimos tempos. Nuns casos, a ausencia de determinados requisitos ou a presenza de certas irregularidades durante o proceso, levaron á absolución do infractor; e noutros, supuxeron o ingreso nun centro penal do empresario, ao establecerse penas superiores ao catro anos de prisión.

A partir de agora, tampouco será estraño que ante feitos que poden afectar o medio ambiente e á saúde pública, por actividades que debesen estar sometidas a autorización, esíxase polos tribunais a depuración de responsabilidades paira o funcionario público competente, tanto por acción como por omisión. Desde esta nova perspectiva, a actuación da administración poida que tórnese máis preventiva, a fin de evitar contaminacións ilegais de augas de consumo público.

Un tema de actualidade
Os tribunais poderían imputar responsabilidades penais a funcionarios que actúen por omisión en procedementos por delitos ambientais ou contra a saúde pública

A contaminación de augas de consumo público por verteduras industriais foi un tema que tivo un especial tratamento informativo e xudicial durante os últimos días. Dous exemplos ilústrano: Por unha banda, o Seprona, o corpo da Garda Civil dedicado á protección do medio ambiente, procedía á detención do responsable dunha fábrica de aceite en Andalucía por unha vertedura ao río Guadaira, grazas ao uso dunha nova técnica paira seguir o rastro da contaminación, segundo informaba Canle Sur o pasado 29 de outubro de 2003. Por outro, una recente sentenza de primeiros de novembro do Tribunal Supremo confirmaba a sentenza absolutoria que a Audiencia de Barcelona ditou no asunto penal seguido contra o empresario téxtil Josep Puigneró por delito contra o medio ambiente e a saúde pública.

Con anterioridade a estes dous feitos, o Diario das Audiencias do Dereito recollía no seu número 370 do 17 de outubro de 2003 una curiosa sentenza da Audiencia Provincial de Lugo, ditada leste mesmo ano, pola que aínda que o Tribunal declaraba a ausencia de delito contra o medio ambiente en materia de contaminación de augas, un dos Maxistrados da Sección 1ª, emitiu un significativo «voto particular» polo que consideraba culpable ao responsable dun taller de venda, asistencia e reparación de automóbiles por realizar, entre outras condutas, vertidos de aceite usado que afectaron os pozos de auga potable das vivendas contiguas.

A pena que se impuxo ao empresario, paira o caso de haberse aceptado a tese do Maxistrado «discrepante», fose de catro anos e un día de prisión, multa de 24 meses (a razón de 12,02 € por día) e inhabilitación especial paira profesión e oficio por tres anos. Ademais o culpable fose condenado ao pago da correspondente indemnización dos danos e prexuízos padecidos polos seus veciños, consistente nunha contía global de 18.030,36 € e o pago das costas xudiciais. Como petición adicional pouco habitual, estimaba necesario que por parte do Tribunal librouse testemuño das actuacións paira dilucidar posibles responsabilidades penais dos funcionarios pola non culminación do procedemento administrativo aberto contra o industrial.

As razóns dun voto moi particular
O maxistrado José Antonio Varela discrepou do parecer dos seus outros dous compañeiros da Audiencia Provincial de Lugo. E considerou probado, entre outros feitos, que o procesado, titular dun taller de venda, asistencia e reparación de automóbiles carecía da licenza municipal de apertura e autorización de vertedura do organismo de conca competente. Os seus veciños xa se queixaron por mor dun forte cheiro a gasóleo na auga, así como polo feito de que os pozos destes estaban alagados «por unha inxente cantidade de aceite usado mesturado coa auga do pozo». Entre ambos chegaron mesmo a asinar un documento privado polo que o industrial recoñecía ser o causante -por accidente- da vertedura, e comprometíase a reparar o dano causado.

Con todo, o dono do taller continuou propiciando a contaminación das augas subterráneas da zona por dúas vías. Por unha banda, a través da vertedura de aceites usados polo desaugadoiro da súa instalación industrial, e por outro, acumulando residuos tóxicos e perigosos, como restos de recipientes de aceite, filtros de aceites de vehículos, coches semi-despezados, baterías usadas e outros materiais que coa auga de choiva viñan contaminar o subsolo e ao seu través os acuíferos da zona. Os niveis de contaminación por hidrocarburos eran nun dos pozos 90 veces superior ao permitido legalmente.

Ao titular do taller recrimínaselle o feito de que pasou dunha postura honesta -ao querer reparar os danos causados- a unha postura recriminable, pois non adoptou -tras o primeiro aviso- as medidas necesarias paira evitar a contaminación da auga. É máis, como titular dunha industria de asistencia e reparación do automóbil era coñecedor da obrigación de entregar os aceites usados a un Xestor Autorizado, que ademais se realizaba sen custo algún, obrigación que incumpriu reiteradamente, ao desprenderse do produto tóxico e contaminante por «métodos máis cómodos», vía desaugadoiro.

Da proba practicada, queda acreditado paira o maxistrado disidente, que o destino do aceite usado era a súa vertedura pola vía apuntada, dado que durante un período de máis de catro anos o industrial tan só puido acreditar una entrega de aceite usado ao Xestor Autorizado, a pesar de que era coñecedor do perigo da súa conduta. A conduta do industrial sería considerada penalmente punible -segundo o voto particular emitido- en base aos seguintes fundamentos:

  • Existencia dunha vertedura de aceite usado paira vehículos provocado directa ou indirectamente polo imputado.
  • Contaminación dos acuíferos da zona onde chegou a vertedura.
  • Existe infracción de normas de carácter xeral protectoras do medio-ambiente, como a Lei de Augas, a Lei e o Regulamento de Residuos Tóxicos e Perigosos, así como a regulación de Augas Potables.
  • Posibilidade de que a vertedura poida prexudicar gravemente o equilibrio dos sistemas naturais, especialmente por incidir en augas destinadas ao consumo humano

A conduta do dono do taller vén agravada polo feito de que a industria carecía da Licenza Municipal de Apertura e de Autorización de vertedura emitida pola Confederación Hidrográfica do Norte. Neste sentido fálase de industria «clandestina» ante a ausencia de tales permisos. A agravante de clandestinidade ten como consecuencia a aplicación dunha pena de prisión moito maior, que no seu caso, determinaría o ingreso nun centro penal do condenado. E aínda que no voto particular recoñécese o feito de que o empresario non tiña, probablemente, intención de contaminar, non queda eximido de responsabilidade penal, pois sendo coñecedor das posibles consecuencias da súa conduta, e expóndoselle o posible resultado, aceptou o risco e permitiu como titular do taller que se producisen as verteduras.

A responsabilidade por omisión do funcionario
Entre o máis destacado do voto particular, e por tanto, do criterio do maxistrado con respecto aos feitos axuizados, destaca a dedución de testemuño que se formula paira depurar as eventuais responsabilidades en que puidesen incorrer os funcionarios con competencias que deixaron sen concluír nin resolver o expediente sancionador. Este iniciouse como consecuencia da denuncia no seu día cursada pola Policía Autonómica pola que se constatan os feitos relativos á contaminación das augas. O expediente, como consecuencia da inactividade administrativa, «déixase prescribir». Resultado lamentable en canto á imaxe de funcionamento da Administración, segundo o maxistrado.

Á marxe da resolución comentada, os funcionarios públicos poden incorrer tamén en responsabilidade por outros comportamentos omisivos. En materia de augas o funcionario público ten una posición de garante, e con ela, o deber xurídico de revogar as autorizacións outorgadas. Os supostos penalmente punibles serían os seguintes:

  • Non revogación ou anulación dunha autorización administrativa que desde o principio tense coñecemento de que é atentatoria contra o medio ambiente (autorización viciada).
  • Non revogación ou anulación dunha autorización administrativa outorgada lícitamente que polo transcurso do tempo ou das circunstancias devén en ilícita.
  • Non intervención ante feitos ou condutas contaminantes, deixando de exercer adecuadamente as súas funcións inspectoras ante actividades clandestinas, incumprimento do condicionado da licenza ou violación das normas que establecen os límites de emisión.

    SEGURIDADE ALIMENTARIA E MEDIO AMBIENTE

    Img aguas2

    A primeira sentenza do Tribunal Supremo que por un delito contra o medio ambiente e a saúde pública comportou o ingreso en prisión dun empresario industrial, Josep Puigneró (agora absolto polo mesmo tribunal por outra causa), recaeu en febreiro de 1997, confirmando una anterior da Audiencia Provincial de Barcelona. Neste caso, foi condenado por verter, de forma continuada, augas residuais -nula ou insuficientemente depuradas- a un río, provocando contaminación en varias canles públicas, pozos, acuíferos e captacións da zona, afectando a subministracións de auga potable. A pena imposta por estes feitos, catro anos e dous meses de prisión, determinaron pola gravidade da pena, o ingreso nun centro penal do empresario.

    Neste último caso, houbo tamén un voto disidente por parte dun maxistrado da Audiencia de Barcelona, de carácter condenatorio, pero menos grave, pois a pena de prisión solicitada -un ano- non comportaría o ingreso nun centro paira o industrial.

    A sentenza creou un precedente paira este tipo de condutas e una alerta paira o mundo empresarial. De forma indirecta, significou tamén un aviso de como as condutas irregulares en materia de medio ambiente poden afectar a seguridade alimentaria, neste caso non tanto polo produto ou o proceso empregados, como pola contaminación dun recurso básico que pode ser utilizado paira consumo directo ou como ingrediente de alimentos elaborados. É, desde este punto de vista, una mostra máis da transversalidade das cuestións alimentarias.

    Bibliografía

    • DE VICENTE MARTÍNEZ, Rosario; Responsabilidade penal do funcionario por delitos contra o medio ambiente, Centro de Estudos Xudiciais, Madrid, 1993.

      SENTENZA
      • Sentenza do Tribunal Supremo, Salga 2ª, dun de febreiro de 1997. Sentencia número 90/1997.
      • Sentenza da Audiencia Provincial de Lugo, Sección 1ª, de 27 de marzo de 2003. O DEREITO 2003/59870. Publicada no Diario das Audiencias e dos Tribunais Superiores de Xustiza, número 370, 17 de outubro de 2003.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións