Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Contaminantes no peixe

A UE analiza a situación actual da contaminación con metilmercurio no peixe paira establecer novos niveis seguros
Por Marta Chavarrías 19 de Maio de 2008
Img pesquero listado
Imagen: Chang'r

Cando se fala de peixe adóitanse enumerar unha infinidade de beneficios que se asocian na maioría dos casos ás súas propiedades nutritivas. Pero, tal e como pasa en todos os alimentos, poden levar consigo algún tipo de risco asociado á presenza de contaminantes. O mercurio, uno deles, é un elemento que se atopa na natureza porque ela mesma prodúceo e por outras razóns relacionadas coa contaminación industrial. A súa capacidade paira acumularse en alimentos, sobre todo no peixe, obriga a fixar niveis seguros e actualizar as medidas de protección ao consumidor.

Imaxe: Chang’r

Peixe espada ou atún son algúns dos peixes que máis apareceron na lista do Sistema de Alerta Rápida paira Pensos e Alimentos (RASFF, nas súas siglas inglesas) durante o ano 2007 por conter mercurio, un contaminante orgánico cuxa presencia na contorna natural, e especialmente no medio mariño, vulnera a seguridade do produto se se inxere. Con todo, a Unión Europea admite que o consumidor comunitario non está exposto a niveis de risco, aínda que o peixe constitúa una parte importante da súa dieta. A normativa europea fixa un nivel máximo permitido de mercurio nos produtos pesqueiros de 0,5 miligramos por quilo. Nas grandes especies, como a quenlla ou o peixe espada, o nivel é dun miligramo por quilo. Do que se trata é de que medidas como esta consigan chegar a un equilibrio entre o risco e o beneficio.

Una forma tóxica

A UE aposta por buscar novas solucións de protección e insta as autoridades nacionais a fortalecer as medidas a favor da saúde pública

No medio acuático existen algúns microorganismos, presentes tanto en sedimentos como na auga, que transforman o mercurio inorgánico en orgánico, o que se coñece tamén como metilmercurio. Esta forma ten una toxicidade máis elevada e chega aos peixes a través da súa dieta, coa inxesta de organismos do plancto. Iníciase así, cos depredadores e peces de maior tamaño, un proceso de contaminación a través da cadea trófica.

Da mesma maneira que outros contaminantes bioacumulativos, a cantidade de metilmercurio aumenta en cada etapa da cadea alimentaria. De feito, os peixes poden chegar a acumular mercurio ao longo de toda a súa vida.

Algúns países implantaron medidas de control dirixidas especificamente a reducir a presenza deste metal no peixe. Datos da EFSA constatan que a maioría das análises realizadas nos últimos anos detectaron concentracións por baixo do nivel máximo permitido. En fariñas de peixe, una das fontes de contaminación destinada a alimentación animal, os niveis non excederon máximo establecido como 0,5 mg/kg. No caso dos peixes, en cambio, o 8% das mostras analizadas han excedido o nivel máximo de 0,1 mg/kg.

Risco particular

Pasa o mesmo coas persoas? A absorción do contaminante contido no peixe é do 95% do inxerido, e localízase sobre todo en órganos como o fígado ou o ril, aínda que os maiores efectos tóxicos prodúcense sobre todo no sistema nervioso. É especialmente sensible a esta contaminación a poboación infantil e as mulleres embarazadas, tal e como xa admitiu a Autoridade Europea de Seguridade Alimentaria (EFSA, nas súas siglas inglesas) xa en 2004. Dous anos máis tarde, un estudo publicado en International “Journal of Obstetrics and Gynaecology” admitía que as mulleres embarazadas que comen peixe máis de tres veces á semana poderían pór en risco ao seu fillo polos altos niveis de mercurio en sangue.

Datos dos centros paira o Control das Enfermidades en EE.UU. (CDC) confirman que una de cada dez mulleres leva una cantidade desta sustancia suficiente paira causar danos neurológicos no feto. O Comité Mixto FAO/OMS de Expertos en Aditivos Alimentarios (JECFA) fixa paira a inxesta máxima do metilmercurio en mulleres embarazadas un límite de 1,6 microgramos por quilo de peso corporal á semana, e substitúese o que fixaba 3,3 microgramos de metilmercurio nos alimentos por quilo de peso, que si se mantén paira o resto de persoas adultas.

O nivel de absorción gastrointestinal en persoas está entre un 10% e un 30%, e adóitase distribuír aos riles e ao fígado, segundo a EFSA.

NECESIDADE DE CONSENSO

O control dos metais pesados en produtos pesqueiros conta en España desde o pasado mes de marzo cun “Protocolo de mostraxe de preparación da mostra e análise”. Esta ferramenta nace da necesidade de harmonizar os criterios de análises e de toma de mostras paira contaminantes como chumbo, cadmio, mercurio, estaño inorgánico, 3-MCPD e benzopireno. O obxectivo é que os resultados analíticos que se obteñan sexan similares e que os expertos conten con pautas de actuación. Una delas refírese á conservación das mostras, que debe realizarse de maneira que a composición do alimento non se vexa alterada pola desecación, por perdas por evaporación ou por deterioración microbiológico.

Segundo o protocolo, estas mostras poden chegar a conservarse mesmo algúns anos, sempre que se faga a temperatura ambiente en estado seco, envasadas en bolsas de plástico con sistemas de peche en lugares escuros. En caso de conxelar a mostra, non se fará máis dun ano. Os grupos suxeitos a control divídense en conservas e semiconservas, salgaduras e afumados, peixes, crustáceos, cefalópodos, bivalvos e gasterópodos, tantos frescos como conxelados. Do que se trata é de dotar aos laboratorios que realizan análises de metais en produtos pesqueiros das ferramentas necesarias para que o control sexa eficaz e similar en todos e cada un deles.