Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Controis legais tras a catástrofe de Chernóbil

A contaminación de alimentos polo accidente de Chernóbil obrigou a extremar e actualizar as condicións de importación aos Estados membro

img_chernobil_p

O accidente de Chernóbil, ocorrido o 26 de abril de 1986 na central nuclear, dispersou na atmosfera cantidades considerables de elementos radioactivos que afectou a terceiros países. A choiva radioactiva afectou tamén de forma significativa a varias zonas de distintos Estados membros e a países que no seu momento eran candidatos ou aínda o son á adhesión á Unión Europea.


Desde o accidente de Chernóbil non cesaron os controis legais respecto dos produtos agrícolas de terceiros países que puideron estar afectados pola contaminación. A primeira reacción, a modo de Regulamento comunitario, non se fixo esperar, e adoptáronse medidas legais de control e de mostraxe ese mesmo ano, que han ido modificándose ata a data, atendendo basicamente aos estudos e informes realizados pola Comisión. A última destas modificacións, a modo de refundición das operadas ata este momento, aprobouse o pasado 6 de novembro, seguindo as recomendacións da Comunicación da Comisión sobre unha estratexia para a simplificación do marco regulador.

Un dos problemas máis graves detectados é o risco que determinados produtos poden ter para a saúde das persoas que os inxeren, especialmente os de orixe silvestre. A presenza de niveis superiores aos máximos permitidos de contaminación persistente por cesio radioactivo de determinados alimentos de orixe silvestre levou ás autoridades non só a extremar o control e as condicións de importación dos mesmos, senón tamén a publicar recomendacións aos Estados membros sobre a protección e a información do público en relación coa exposición derivada da contaminación de referencia.

Os «inocentes» cogomelos do bosque
A contaminación continuada dos cogomelos silvestres por cesio radioactivo apenas diminuíu desde o accidente

Dos alimentos procedentes de terceiros países afectados polo pouso radioactivo de cesio da central nuclear de Chernóbil, un con maiores problemas foron certos tipos de cogomelos silvestres, pois se detectaron nalgunhas remesas repetidos casos de incumprimento dos niveis máximos permitidos de contaminación radioactiva. Tras o accidente nuclear resultaron afectados varios dos ecosistemas de terceiros países e territorios dalgúns Estados membros. Segundo algúns estudos, durante o primeiros dez días houbo grandes emisións de radionucleidos que contaminaron máis de 200.000 km2 de Europa, variando o seu grao de sedimentación segundo estivese ou non chovendo cando pasaron as masas de aire contaminado. O problema en cogomelos e produtos silvestres reside no tempo de desintegración do cesio, que puido quedar depositado nos territorios afectados, bosques e superficies arboredos, que se alonga como mínimo a 30 anos.

Un feito evidente é que os bosques e superficies arboredos constitúen o hábitat natural dos cogomelos silvestres e outros produtos do bosque, e devanditos ecosistemas tenden a reter o cesio radioactivo nun intercambio cíclico entre o chan e a vexetación. Como consecuencia, e segundo recoñece a propia Comisión, a contaminación continuada dos cogomelos silvestres por cesio radioactivo non diminuíu apenas no período transcorrido desde o accidente, mesmo apuntan que pode aumentar nalgunhas especies. Neste sentido, e para garantir a inocuidad dos produtos alimenticios importados de terceiros países, establecéronse, con respecto aos cogomelos silvestres, non ás cultivadas, controis específicos.

Os cogomelos silvestres sometidas a este tipo de control cogomelos frescos ou refrigeradas; cogomelos (crúas ou cocidas con auga ou vapor), conxeladas; cogomelos conservados provisionalmente (por exemplo con gas sulfuroso ou con auga salgada, sulfurosa ou engadida doutras sustancias para a dita conservación), pero aínda impropias para o consumo inmediato; cogomelos secos, enteiras, en anacos ou en rodajas, ou ben trituradas ou pulverizadas, pero sen outra preparación; cogomelos preparados ou conservados con vinagre ou acedo acético e cogomelos preparados ou conservados excepto en vinagre ou acedo acético.

Os controis preventivos
A normativa sobre as condicións de importación deste tipo de alimentos establece realizar unha mostraxe de acordo cunhas normas mínimas para todo tipo de alimentos que non estean excluídos da mesma, ou controis específicos sobre alimentos como animais de abasto ou os cogomelos silvestres. A intensidade do control déixase en mans do Estado membro, que terá en conta o grao de contaminación do país de orixe, as características dos produtos de que se traten, os resultados dos controis anteriormente realizados e os certificados de exportación. No caso de que un produto orixinario dun terceiro país supere os niveis máximos de tolerancia, intensificaranse os controis para todos os produtos do mesmo tipo orixinarios do terceiro país en cuestión.

En canto aos animais de abasto, o despacho á libre práctica quedará supeditado á presentación dun certificado expedido polas autoridades competentes responsables do control, no que se certifique que as carnes en cuestión foron sometidas ao sistema de controis e que devanditos controis non puxeron de manifesto que se excederon os niveis máximos permitidos.

En canto aos cogomelos, a normativa realizar controis documentais sobre a base dos certificados de exportación, debidamente acompañados a cada envío. No caso de que un envío supere o 10 kg de produtos frescos ou o seu equivalente estará suxeito a mostraxes e análises sistemáticas, tendo debidamente en conta a información contida no certificado de exportación, como así contempla o Regulamento. Só poderán ser despachados á libre práctica no Estado membro de destino nun número limitado de oficinas de aduanas.

INFORMACIÓN COMO PROTECCIÓN

A Comisión Europea ditou en 2003 unha Recomendación sobre a protección e a información do público en relación coa exposición á contaminación persistente por cesio radioactivo de alimentos de orixe silvestre tras o accidente. A información e protección que pretendía transmitirse non viraba só ao redor dos cogomelos silvestres, senón tamén a outros alimentos de orixe silvestre, como animais de caza e as bayas. O fundamento científico das autoridades públicas residía no feito de que os ecosistemas naturais e seminaturales onde podían localizarse estes produtos tenden a reter o cesio radioactivo nun intercambio cíclico entre as capas superiores do chan, as bacterias, a microfauna, a microflora e a vexetación; sendo a tendencia do chan destes ecosistemas, formado por materia orgánica, a de incrementar a dispoñibilidade biolóxica do cesio radioactivo.

No momento de ditarse a recomendación, produtos como os arándanos, as frambuesas, as zarzamoras, as fresas silvestres, a carne de caza silvestre de corzo e cervo e os peixes carnívoros de auga doce, como os lucios e as percas, procedentes de determinadas rexións da UE afectadas seguían con niveis de cesio radioactivo superiores aos permitidos legalmente (de 600 Bq/kg). A mesma Recomendación recoñece que cogomelos das especies micorrizas e a carne de xabaril sufriron os efectos da choiva radioactiva moito despois, presentando naquel momento niveles moi elevados de contaminación por cesio radioactivo nas zonas de maior precipitación. Algúns estudos e informes presentados por ONG?s apuntaban que algúns produtos dos descritos chegaran a niveis de ata 50.000 Bq/kg.

A decisión de emitir unha Recomendación devén do feito de que a contaminación por cesio radioactivo destes produtos non presentará cambios significativos nas próximas décadas, atendendo á circunstancia de que a semivida física de devandito radionucleido é de 30 anos. Tamén se é consciente de que a comercialización de produtos silvestres non se realiza necesariamente por medio das cadeas de subministración de alimentos da industria agroalimentaria, polo que poden omitirse a vixilancia e os controis nacionais obrigatorios poden ser máis frecuentes.

Un feito evidente é que a concienciación do público tende a diminuír. Con todo, as autoridades comunitarias consideran que non se deben menosprezar os efectos da contaminación de produtos silvestres sobre a saúde das persoas que consomen grandes cantidades de produtos procedentes das rexións afectadas. Neste sentido, a Comisión, para protexer a saúde do consumidor, recomenda aos Estados membros que tomen medidas adecuadas para garantir que se respectan os niveis máximos permitidos de cesio 134 e 137 en relación coa comercialización de carne de caza, bayas silvestres, cogomelos silvestres e peces carnívoros de auga doce. Da mesma forma, considera que deberían informar os riscos para a saúde á poboación das rexións nas que se prevé que estes produtos excedan os límites máximos permitidos. Por último, pide aos Estados membros que intercambien información e manteñan informada á Comisión a través do sistema de intercambio rápido de informacións da Autoridade Europea de Seguridade Alimentaria.

Bibliografía

NORMATIVA

  • Recomendación da Comisión de 14 de abril de 2003, sobre a protección e a información do público en relación coa exposición derivada da contaminación persistente por cesio radioactivo de determinados alimentos de orixe silvestre, como consecuencia do accidente ocorrido na central nuclear de Chernobil. (DO L número 99, de 17 de abril de 2003).
  • Regulamento (CE) número 1635/2006 da Comisión, de 6 de novembro de 2006, polo que se establecen as disposicións de aplicación do Regulamento (CEE) número 737/90 do Consello relativo ás condicións de importación de produtos agrícolas orixinarios de terceiros países como consecuencia do accidente ocorrido na central nuclear de Chernobil. (DO L número 306, de 7 de novembro de 2006).

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións