Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Control á fraude en aceite de oliva

O produto inmobilizado se etiquetaba e distribuía como aceite de oliva cando en realidade contiña sobre todo aceite de girasol

O novo caso de fraude alimentaria pola comercialización de diversas mesturas de aceites vexetais baixo a denominación de aceite de oliva e de aceite de oliva virxe extra destapou durante o mes de abril todas as alarmas nas diferentes administracións competentes, tanto no ámbito autonómico como estatal. A alarma xustificouse polas dimensións, tanto territoriais como cuantitavias, que tomou o asunto, e polo grao de sofisticación organizativa que se presentou. Agora falta por demostrar se se puxo en perigo a saúde dos consumidores.

A rápida e coordinada actuación dos diferentes corpos de seguridade do Estado e dos Mossos d’Escuadra (policía da Generalitat de Cataluña), así como dos diferentes departamentos competentes do Estado e das comunidades autónomas afectadas en materia de consumo, sanidade e agricultura, permitiu desmantelar unha importante rede de envasado e distribución de aceites vexetais por todo o territorio español e por Portugal.

O caso non está pechado, e actualmente estase pendente das diferentes análises que sobre o seu contido solicitáronse para pescudar a súa composición exacta e os seus posibles efectos nocivos para a saúde do consumidor que realiza o Instituto da Graxa e o Servizo de Toxicoloxía do Instituto de Saúde Carlos III. De momento sábese que o produto en si, etiquetaxe baixa o amparo de diferentes marcas comerciais como aceite de oliva e aceite de oliva virxe extra, contiña mesturas de aceite de soia, aceite de girasol e aceite lampante. Tras as primeiras detencións, comisáronse cantidades importantes de aceite e acusouse aos detidos dos presuntos delitos contra os consumidores, estafa e contra a saúde pública.

As novas fórmulas de crime organizado contan coa fraude alimentaria como vía de acceso para obter os seus obxectivos económicos. A fórmula máis eficaz para combatelo está a resultar ser unha adecuada coordinación policial e administrativa, así como a dotación de medios persoais e técnicos ás novas Unidades de Consumo da Policía, tanto estatal como autonómica, así como unha lexislación en materia alimentaria cada vez máis restritiva.

Agora caberá esperar unha resposta exemplar da xustiza tanto polo que respecta á súa capacidade para coordinar as diferentes causas penais abertas como para axuizar os feitos investigados baixo as novas perspectivas dos delitos de estafa, contra os consumidores e contra a saúde pública, a tenor das novas incorporacións de normas administrativas que regulan ámbitos tan diversos como a etiquetaxe, a composición dos alimentos ou a seguridade alimentaria, e das novas interpretacións en materia de fraude, achegadas pola Doutrina e a Xurisprudencia.

A Unidade Central Operativa de Consumo
As fraudes alimentarias a gran escala enfróntanse a medios policiais e administrativos cada vez máis sofisticados e a normas legais melloradas

Consumaseguridad.com tivo ocasión de coñecer de primeira man como actúa a Unidade Central Operativa de Consumo da División de Investigación Criminal dos Mossos d’Escuadra, dirixida por Francesc Xavier Tarrés. Esta Unidade, de forma coordinada coa Sección de Delitos contra a Propiedade Intelectual e Industrial, Consumo e Medio Ambiente (UDEF Central) do Corpo Nacional da Policía, e juntamente cos departamentos de Agricultura, Gandaría e Pesca e a Axencia Catalá de Consumo, levou a cabo unha operación chamada OLEIC sobre a presenza no mercado dun tipo de aceite fraudulento que estaba destinado ao consumo humano.

Segundo informa o Departamento de Interior da Generalitat de Cataluña, o produto en cuestión se etiquetaba e distribuía como aceite de oliva nas súas diferentes variantes, cando en realidade contiña maioritariamente aceite de girasol. A venda do aceite fraudulento facíase a través de diversas marcas comerciais e por medio de tres canles de distribución: pequenos comercios, viaxes promocionais e Internet. «A coordinación policial do Corpo Nacional de Policía e as administracións autonómicas de consumo e agricultura foi crucial para o éxito da operación», asegura Tarrés.

O equipo conxunto de investigación policial constituído por ambos os corpos permitiu cambiar información en tempo real en todo momento, permitindo con iso informar desde Cataluña sobre as envasadoras implicadas a través da documentación obtida das distribuidoras e proceder inmediatamente no resto do Estado ás detencións dos seus responsables pola Policía Nacional. Un labor en equipo que non é nova e que permitiu exitosas operacións noutros casos como o de engorde ilegal de gando ou noutros casos relacionados coa fraude alimentaria a gran escala.

Eficacia policial e administrativa
Na Unidade Central Operativa de Consumo coñecen o que é facer as cousas ben para poder obter probas que poidan finalmente incriminar aos seus autores, non en balde pasaron pola experiencia do clembuterol en Cataluña e sufriron «» as consecuencias dalgunha sentenza absolutoria para os presuntos implicados. O mando policial está convencido da necesidade da súa Unidade Central para analizar desde a perspectiva policial o crime organizado no ámbito alimentario, pois presenta certas complexidades e formas de actuación que han de examinarse desde unha perspectiva integral para minimizar os seus efectos e proceder á súa investigación eficaz.

A actuación illada da administración «civil» unicamente determinaría sancións illadas por feitos individuais de actuación, pero non unha solución a un problema a gran escala, perfectamente deseñado e coordinado polos responsables criminais. No caso do aceite de oliva ha de terse en conta que os actos de envasado realizábanse en comunidades autónomas diferentes ás de distribución do produto, coa finalidade de eludir posibles responsabilidades ao máis alto nivel da organización.

A investigación iniciouse en Cataluña tras as sospeitas do Departamento de Agricultura, Gandaría e Pesca (DARP) da Generalitat de Cataluña respecto dun produto que se estaba comercializando baixo o amparo dunha etiquetaxe que o presentaba como aceite de oliva ou aceite de oliva virxe extra, cando en realidade era outro tipo de aceite vexetal ou unha mestura de aceites vexetais. Como primeiro obxectivo estableceuse a identificación e retirada das partidas sospeitosas para protexer ao consumidor, advertíndolle que se abstivese de consumir o seu contido. Para conseguir estes obxectivos montáronse catro equipos de inspección formados por inspectores do DARP e dos Mossos.

Deste xeito, nas inspeccións efectuadas os inspectores do DARP tomaban mostras oficiais, levantaban as actas correspondentes e iniciaban os expedientes administrativos sancionadores con aplicación de medidas cautelares de inmovilización do produto, cuxa tramitación deixaban en suspenso por inicio de actuacións penais, achegando tales expedientes á causa xudicial. A policía autonómica recollía información e documentación relativa á orixe do produto, que era posto a disposición da autoridade xudicial. Desta forma, recollíanse senllas actas, administrativa e policial, cumprindo rigorosamente co protocolo e a normativa de recollida de mostras que lles competía en cada un dos seus ámbitos de actuación, a fin de dotar dunha maior seguridade e eficacia ao procedemento iniciado, e non truncando a posibilidade da administración autonómica de actuar no proceso sancionador correspondente, para o caso dunha hipotética absolución dos culpables.

EXPECTATIVAS DO CONSUMIDOR

Non cabe dúbida de que o consumidor que adquiriu un aceite vexetal (mesturado ou non con outros produtos ou outros aceites vexetais) pensando que era aceite de oliva virxe extra viu truncada as súas expectativas como consumidor. Neste caso, a etiquetaxe omitía calquera referencia sobre a mestura de aceites ou a súa composición con clara vulneración das leis administrativas que fixan as obrigacións con respecto á etiquetaxe dos produtos alimentarios de consumo, e máis concretamente, a que regula a súa composición, así como aquelas que especificamente regulan os requisitos esenciais para a comercialización e etiquetaxe do aceite de oliva.

Esta norma, aprobada por un Regulamento comunitario en 2002, prohibe inducir a erro ao consumidor sobre as características do produto, evitando o engano e a fraude alimentaria e protexendo a calidade das diferentes categorías de aceite. Do que se trata é que o que se compra coincida co que se produciu. O lexislador é consciente de que a única referencia fiable coa que conta o consumidor para coñecer as características do aceite de oliva antes da súa adquisición é a súa etiquetaxe, que ha de conter, canto menos, a súa categoría, mencionando se se trata dun aceite de oliva virxe extra, aceite de oliva virxe, aceite de oliva ou aceite de bagazo de oliva.

A normativa vixente prohibe comercializar como aceite de oliva outro tipo de aceites vexetais e mesturas de ambos. Estes feitos poderían ser constitutivos dun delito de estafa e outro contra os consumidores, pero tamén un delito contra a saúde pública, pois non é desatinado pensar que un consumo doutro tipo de aceite, diferente ao de oliva ou á virxe extra, pode afectar na dieta e na saúde do consumidor, que ve truncadas as súas expectativas con respecto aos beneficios que a súa inxesta puidese reportarlle. O aceite de oliva e, especialmente, o aceite de oliva virxe extra, forma parte da dieta mediterránea e posúe unhas cualidades especiais con respecto a outros tipos de aceites, que foron amplamente difundidas pola ciencia, organizacións e mesmo pola administración.

Esta é a liña aberta pola Doutrina alemá respecto da lei alimentaria, que considera que as expectativas do consumidor deben ser obxecto de protección no sentido de que os bens que adquiran reúnan condicións cualitativas e cuantitativas para poder satisfacer outros intereses, como a conservación da súa saúde e o seu patrimonio. Coa lei penal na man consideramos que puidese darse neste sentido unha interpretación para os casos de omisión da composición do produto na etiquetaxe, comercializando un aceite fraudulento como bo no caso do aceite de oliva, e pondo en risco a saúde do consumidor que confiou nas achegas beneficiosas que o aceite de oliva ou o aceite de oliva virxe representan para a súa saúde no conxunto da súa dieta.

O Código Penal castiga a quen ofrece no mercado produtos alimenticios con omisión ou alteración dos requisitos establecidos nas leis ou regulamentos sobre composición, así como aos que fabrican ou venden bebidas ou comestibles destinados ao consumo público e nocivo para a saúde. As persoas que poden responder destas condutas son os produtores, distribuidores ou comerciantes que poñan en perigo a saúde dos consumidores. Por tanto, deberá demostrarse que a comercialización destes aceites fraudulentos ha podido pór en perigo a saúde dos consumidores. Para iso, deberá determinarse que afeccións na saúde, a curto ou longo prazo, produciría no caso de ser consumido.

Bibliografía

NORMATIVA

  • Regulamento (CE) número 1019/2002, da Comisión, de 13 de xuño de 2002, sobre as normas de comercialización do aceite de oliva.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións