Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Control legal na contaminación por xurros

A norma sobre nitratos pretende reducir a contaminación provocada por un exceso de abonos nitrogenados

Img cerdop

En actividades nas que pode porse en perigo a saúde humana a través da contaminación das augas, como a contaminación por xurros, os Estados membros teñen a obrigación de lograr un resultado concreto -fixado pola lei-, que inclúe diminuír o risco e a súa incidencia no medio ambiente.

Img aguas1

Unha recente sentenza do Tribunal de Xustiza da UE declara que España incumpriu as súas obrigacións legais comunitarias con respecto á avaliación das repercusións de determinados proxectos públicos e privados sobre o medio ambiente, e á calidade das augas destinadas ao consumo humano. Segundo a sentenza, España non realizou unha avaliación de impacto previa á construción ou modificación das instalacións porcinas da zona do Baix Ter (Xirona), e excedeu, en varias redes públicas de distribución de auga da citada área, a concentración máxima admisible de nitratos.

A Comisión Europea puxo en coñecemento deste asunto á Xustiza, por mor dunha denuncia particular por problemas de contaminación desa zona, e como consecuencia dunha investigación que establecía que o 25% das mostras de auga potable extraídas excedían a concentración de nitratos de 50 mg/litro, establecida na norma comunitaria. A Comisión entendía que as infraccións á legalidade debíanse ao insuficiente control das explotacións intensivas de porcino da zona, así como ao feito de que gran parte das devanditas instalacións non contaban coa autorización esixida. Ademais, non se tomaron as medidas necesarias para garantir que os residuos procedentes das instalacións porcinas situadas na zona do Baix Ter fosen eliminados ou valorizados sen pór en perigo a saúde humana nin prexudicar o medio ambiente.

Con todo, o Tribunal de Xustiza da UE non accede a todas e cada unha das peticións da Comisión, ao considerar que os xurros non encaixan na definición de residuos se son utilizados na propia explotación como fertilizantes ou de calquera outra forma que non supoña o desfacerse dos mesmos.

A acusación por nitratos
A norma comunitaria establece unha concentración máxima de nitratos de 50 mg/litro
Os antecedentes do caso remóntanse ao ano 2000, cando a Comisión recibiu unha denuncia sobre a contaminación do acuífero do Baix Ter, situado na parte final do río Ter, na provincia de Xirona, así como das augas fornecidas a un gran número de municipios do Empordà, na mesma provincia. O denunciante en cuestión afirmaba que dita contaminación, producida por diversas sustancias, e en especial polos nitratos, debíase principalmente ao desenvolvemento das explotacións porcinas intensivas, cuxo estiércol estaba a ser vertido directamente, sen control nin tratamento, ao medio acuático.

O denunciante transmitiu á Comisión os resultados dunhas análises que mostraban o contido en nitratos de ditas augas, á vez que indicaba que a Delegación de Sanidade de Xirona negouse a facilitarlle certas informacións sobre a calidade das mesmas. A Comisión, ante tales acusacións, actuou de inmediato, solicitando ás autoridades españolas que presentasen as súas observacións sobre a devandita denuncia e que lle transmitisen certas informacións sobre as explotacións porcinas de que se trata e o estado do acuífero do Baix Ter.

Neste sentido, as autoridades españolas remitiron uns informes elaborados polo Departamento de Medio Ambiente da Generalitat de Cataluña, nos que alegaban que os residuos agrícolas estaban excluídos do ámbito de aplicación da Directiva de residuos, e que as actividades deste tipo non estaban sometidas ao procedemento de avaliación de impacto ambiental previsto pola normativa comunitaria de aplicación. Doutra banda, uns documentos adxuntos á devandita resposta mostraban que se abriron expedientes sancionadores a raíz do control das verteduras procedentes de explotacións gandeiras e que a contaminación do acuífero por nitratos aumentara, pois a metade das mostras tomadas no primeiro trimestre de 2000 incumprían a norma de 50 mg/l.

Ante novos requirimentos da Comisión, as autoridades españolas víronse obrigadas a remitir varios informes elaborados polos diversos Departamentos competentes do Goberno catalán, nos que a propia administración autonómica recoñecía ser consciente da problemática exposta pola contaminación de nitratos no Baix Ter. Así, non podían ocultar o feito de que en seis municipios do acuífero e en gran número de pozos a concentración de nitratos superaba a norma de 50 mg/l.

A reacción das autoridades
Á Comisión non lle eran satisfactorias as respostas que as autoridades españolas facíanlles chegar, polo que se viu obrigada a remitir a España un ditame motivado mediante escrito de 26 de xullo de 2001, concedéndolle un prazo de dous meses desde a súa notificación co fin de que adoptase as medidas necesarias para aterse ao mesmo. As autoridades españolas responderon o ditame, remitindo á Comisión un novo informe elaborado polo Departamento de Medio Ambiente da Generalitat de Cataluña.

Devandito informe indicaba que se estaba levando a cabo un proceso de regularización da situación das explotacións porcinas e estábanse emitindo informes ambientais previos ao outorgamento ou denegación da autorización. As autoridades españolas mencionaron igualmente a existencia dun plan de inspección das explotacións e a apertura de expedientes sancionadores. Puxeron de relevo que todas as novas instalacións de gandaría intensiva que superasen as 2.000 prazas para porcos de engorde e 750 prazas para porcas de cría estaban sometidas ao procedemento de avaliación de impacto ambiental.

Recoñeceron, por último, que o límite máximo de concentración de nitratos excedíase en cinco municipios da zona en cuestión, cunha poboación de só 1.424 habitantes, segundo un informe de 14 de setembro de 2001 da Dirección de Saúde Pública da Generalitat de Cataluña, remitido á Comisión. Doutra banda, alegaron que, por Decreto de 1998, designouse a zona en cuestión como vulnerable en Cataluña, en relación coa contaminación por nitratos procedentes de fontes agrarias, e que o Goberno aprobara o 3 de abril de 2000 un programa de medidas de xestión dos recursos hídricos nas zonas vulnerables á devandita contaminación.

As autoridades españolas precisaron igualmente que, na zona da que se trata, o Código de boas prácticas agrarias aprobado en 1998 era de obrigado cumprimento, do mesmo xeito que o programa de medidas agronómicas aplicables ás zonas vulnerables. Doutra banda, alegaban que todas as instalacións porcinas estaban sometidas a un procedemento destinado a garantir unha correcta xestión dos seus residuos. A pesar de todo iso, e considerando que España seguía sen adoptar as medidas necesarias para cumprir as súas obrigacións, a Comisión interpuxo recurso ante o Tribunal de Xustiza.

O DEBER DE RESULTADO

Img cerdos1

De nada servíronlle ao Goberno español as alegacións de boa vontade da Comunidade Autónoma de Cataluña con respecto ao feito de que impulsaran un Plan de corrección da contaminación da auga por nitratos, mediante a realización de estudos e de numerosas análises, así como a adopción de medidas de protección das captacións de auga por parte da Axencia Catalá da auga.

Tampouco o feito de que na área do Baix Ter creouse unha rede de control con 28 puntos de análises que se muestrean cada tres meses, e que en 2003, un 73% das mostras procedentes da devandita rede tiñan unha concentración en nitratos inferior a 50 mg/l; nin que se intensificaron as inspeccións de establecementos gandeiros, nin as obras realizadas en varios municipios para resolver os problemas de abastecemento público de auga potable.

Aínda que ben é certo que o Goberno español, durante o proceso, nunca negara que entre o 30% e o 40% das mostras de auga analizadas na zona de referencia presentaban unha concentración en nitratos que non respectaba o limiar de 50 mg/l. E é que, a pesar de que as medidas adoptadas polas autoridades españolas parecen mellorar globalmente a calidade da auga destinada ao consumo humano na zona do Baix Ter, o Tribunal de Xustiza considera que a norma comunitaria con respecto ao control de nitratos en auga non impón un mero deber de dilixencia, senón unha obrigación de resultado, que de ningún xeito se cumpre polo só feito de minimizar o risco para a saúde humana mediante campañas de información.

Bibliografía

SENTENZA
- Sentenza do Tribunal de Xustiza das Comunidades Europeas (Sala Terceira) de 8 de setembro de 2005, ditada no asunto C-121/03, instado pola Comisión Europea contra España.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións