Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Control xudicial ás fariñas de peixe

As fariñas de peixe destinadas a alimentación animal non poden conter materiais de risco de EEB, segundo o Tribunal de Xustiza europeo
Por Juan Ramón Hidalgo Moya 17 de Maio de 2004

As fariñas de peixe destinadas á alimentación animal e a súa posible relación coa encefalopatía esponxiforme bovina (EEB) foron obxecto, por primeira vez, dunha decisión do Tribunal de Xustiza das Comunidades Europeas. O principio de precaución e a protección da saúde humana han primado sobre a libre circulación de mercadorías.

Una recente sentenza do Tribunal de Xustiza das Comunidades Europeas ha resolto o conflito exposto por un tribunal italiano respecto da sanción imposta a unha empresa pola distribución de fariñas de peixe paira animais, en cuxo contido se detectou una presenza ínfima de ósos de mamíferos.

A resposta xudicial adoptada avala a decisión das autoridades italianas de sancionar e destruír as partidas confiscadas, ao estar enmarcadas no obxectivo xeral de protección da saúde pública, e no máis específico, da loita contra as encefalopatías esponxiformes transmisibles (EET). Neste suposto, a decisión xudicial non aceptou a aplicación do principio de tolerancia previsto noutros ámbitos como o dos organismos modificados xeneticamente (OGM), a fin de preservar a saúde dos consumidores.

Os feitos

O Tribunal de Xustiza europeo entende que debe aplicarse o principio de ‘tolerancia cero’ paira previr a transmisión de EEB
En xaneiro de 2000, a sociedade italiana Bellio importou de Noruega una partida de fariña de peixe, que posteriormente foi adquirida por outra empresa italiana de Pisa. A partida en cuestión estaba destinada á produción de pensos paira a alimentación de porcos. Durante a inspección realizada nas instalacións da sociedade receptora dos pensos en Pisa o 21 de febreiro de 2001, a policía xudicial do Servizo de Vixilancia Hixiénico-Sanitaria tomou a decisión de confiscar todas as partidas, ante a presenza de fragmentos óseos vos de animais, cuxa procedencia non estaba determinada con exactitude.

A analítica efectuada, tanto pola empresa Bellio, como polo Instituto Superior de Sanidade, detectou a presenza dunha cantidade de fragmentos de tecido óseo de mamíferos inferior ao 0,1 %. A confirmación da presenza destas sustancias -aínda na cantidade detectada- nas fariñas de peixe motivou a imposición dunha sanción administrativa de 18.597,27 euros á empresa italiana.

A resolución administrativa, que ademais ordenaba a confiscación e destrución do trinta e seis sacos de fariña de peixe, tiña o seu fundamento no feito de que, por unha banda, a partida de penso en cuestión, que era presentada e comercializada na categoría de fariñas de peixe, inducía a erro ao comprador sobre a composición, tipo e natureza dos produtos; e por outro, na evidencia de que os resultados da análise non son conformes ás declaracións, indicacións e denominacións da etiqueta e do documento comercial que se adxunta ao produto.

A base legal das medidas adoptadas pola presenza de fragmentos de tecido óseo de mamíferos nos pensos confiscados atopámola na Lei italiana número 281 de 15 de febreiro de 1963 (modificada posteriormente). A empresa Bellio interpuxo recurso contra a resolución administrativa ante o Tribunal de Treviso, quen declarou que, a fin de comprobar se se cometeron irregularidades polas autoridades italianas, o caso debía someterse á normativa comunitaria reguladora da utilización da fariña de peixe como compoñente dos pensos paira animais.

O tribunal italiano, paralizou o procedemento xudicial, e expuxo a cuestión ao Tribunal de Xustiza das Comunidades Europeas. No seu razoamento, preguntábase si podía tratarse só dun caso de contaminación accidental -dado a ínfima porcentaxe de fragmentos óusevos de mamíferos presentes na fariña de peixe-, admitido pola normativa comunitaria como «límite razoable de tolerancia», ou si eran aplicables a devandito produto os principios comunitarios relativos á libre circulación de mercadorías, dado que se trataba dunha fariña de peixe procedente de Noruega, como país membro do Espazo Económico Europeo (EEE).

Argumentos de peso

Una das cuestións fundamentais sobre as que debía pronunciarse o Tribunal comunitario radicaba no feito de si as normas comunitarias, relativas ás fariñas animais, han de aplicarse cunha tolerancia cero, ou se a fariña de peixe segue sendo comercializable aínda que conteña -nunha proporción ínfima e debido a unha probable contaminación accidental- fragmentos de tecidos óusevos de mamíferos.

A empresa italiana entendía que a normativa comunitaria ha de interpretarse no sentido de que admite certa tolerancia por razón dunha contaminación accidental, como así sucede noutros ámbitos, por exemplo, en organismos modificados xeneticamente (OMG), que establecen una tolerancia de contaminación do 1%. Ademais, con respecto á problemática de saúde que a fariña de peixe puidese expor, argumentaban que a análise efectuada non é suficiente paira establecer o seu carácter prexudicial paira a saúde porque os fragmentos de mamíferos poden provir de animais «que non sexan de risco», como a balea ou a rata.

E abundaban no feito de que non eran alimentos destinados ao ser humano nin a rumiantes, senón a porcos, sobre os que consideraban que xamais se demostrou que contraian a EEB». Neste sentido, a empresa italiana consideraba que a sanción de destrución do produto, adoptada pola Prefettura dei Treviso, era «contraria á normativa comunitaria» e, en calquera caso, «desproporcionada respecto ao obxectivo de protección da saúde pública».

Os gobernos de italia e Noruega, así como a Comisión Europea, defenderon que a normativa comunitaria non tolera ningunha contaminación, nin sequera accidental. E lembran que, aínda que a autorización paira a comercialización de fariña de peixe era una excepción ao principio de prohibición das fariñas animais establecido como obxectivo de saúde pública, especialmente paira aqueles casos de contaminación accidental, as normas relativas ás condicións de devandita autorización debían interpretarse de forma restritiva. É máis, argumentan, no Dereito comunitario, «non existe un principio de tolerancia implícito».

Sobre a encefalopatía esponxiforme bovina (EEB) lembran que de acordo co coñecemento científico acumulado e a opinión dos expertos, que «una exposición a unha cantidade mínima de produto infectado pode provocar a enfermidade». A feixes, chaman a atención sobre o feito de que «una presenza ínfima de fragmentos óusevos, que só se poidan detectar co microscopio, non dá una indicación da cantidade de tecidos brandos de mamíferos eventualmente presente no produto». Conclúen que a normativa comunitaria ha de interpretarse estritamente e de que a destrución do produto está xustificada e non é desproporcionada; e que a normativa italiana aplicada non infrinxe os principios e as normas comunitarias.

A resolución do Tribunal de Xustiza

A resolución do Tribunal de Xustiza é contundente. A normativa comunitaria non admite a presenza, nin sequera accidental, doutras sustancias non autorizadas na fariña de peixe utilizada na produción de pensos destinados a animais distintos dos rumiantes. Non se concede aos operadores económicos ningún límite de tolerancia.

Neste sentido, recoñece que as decisións adoptadas polas autoridades italianas inscríbense no marco dunha medida preventiva prevista polo dereito comunitario, e cuxo obxectivo non é outro que a loita contra as EET. E é que nunha materia tan delicada, a falta dunha armonización, e coa existencia de dúbidas no estado actual da investigación científica, as partes contratantes teñen a facultade de decidir o grao de protección da saúde das persoas que pretenden garantir, tendo en conta as esixencias fundamentais do Dereito do EEE e, en particular, da libre circulación de mercadorías.

Por este motivo, a decisión de xestión do risco corresponde a cada parte contratante, que dispón dunha facultade de apreciación paira determinar o nivel do risco que considere adecuado. Nestas circunstancias, segundo establece o Tribunal, esa parte pode invocar o principio de cautela, segundo o cal basta con demostrar que existe una incerteza científica relevante achega do risco de que se trata. Una facultade sometida ao filtro xudicial, que lembra que «as medidas adoptadas por unha banda contratante deben basearse en datos científicos, han de ser proporcionadas, non discriminatorias, transparentes e coherentes en relación con medidas similares xa adoptadas».

TOLERANCIA CERO

Img harinapescado2A resolución xudicial ditada polo Tribunal de Xustiza europeo expón, como argumento científico, que no ámbito comunitario adoptáronse decisións sobre medidas de protección contra as encefalopatías esponxiformes transmisibles (EET) e a utilización de proteínas animais na alimentación animal, sobre a hipótese de traballo comunmente aceptada polos científicos de que ditas enfermidades (a variante de Creutzfeldt-Jakob afecta ao ser humano) transmítense principalmente por vía oral, é dicir, pola inxestión de comida que contén priones. E que una das medidas adoptadas foi a prohibición de utilizar fariñas animais paira a alimentación de rumiantes.

Na análise da aplicación ou non ao caso do principio de tolerancia, achega como argumento o exposto polo Comité Científico Director no seu ditame adoptado na súa reunión dos días 13 e 14 de abril de 2000: «resulta imposible identificar con precisión a dose mínima de material infectado que se require paira provocar a enfermidade no ser humano». Por este motivo, e tendo en conta o obxectivo de saúde pública que perseguen as decisións comunitarias aprobadas sobre a materia, conclúe que a interpretación que se establece sobre a excepción relativa á fariña de peixe ha de facerse de forma restritiva.

A propia norma comunitaria xa establece obrigacións a fin de evitar a contaminación accidental, que son especialmente estritas en relación coa separación total das cadeas de produción, transporte e almacenamento das materias primas, almacenamento, transporte, fabricación e empaquetado dos pensos compostos, sen prexuízo doutras disposicións relativas á limpeza dos vehículos e á súa inspección. Neste sentido, é clara a disposición que establece que as fariñas de peixe non poden entrar en contacto cos pensos preparados paira os rumiantes.

Bibliografía
NORMATIVA
  • Decisión 2000/766/CE do Consello, de 4 de decembro de 2000, relativa a determinadas medidas de protección contra as encefalopatías esponxiformes transmisibles e a utilización de proteínas animais na alimentación animal.
  • Decisión 2001/9/CE da Comisión, de 29 de decembro de 2000, relativa ás medidas de control requiridas paira a aplicación da Decisión 2000/766.
SENTENZA
  • Sentenza do Tribunal de Xustiza (Sala Terceira) de 1 de abril de 2004. Bellio F.lli Srl contra Prefettura dei Treviso. Asunto C-286/02.