Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Dioxinas e alimentos

Nin todas as dioxinas son un perigo nin todas as non dioxinas carecen de actividade dioxina

Accidentes e incidentes como os do axente laranxa “agent orange”, o de Seveso ou o máis recente dos pitos belgas, alimentaron sen dúbida a fama dun grupo de compostos aromáticos clorados chamados dioxinas. Pola súa toxicidade elevada, e tamén pola súa carcinogenicidad e teratogenicidad, espertan medo entre o público, aínda que desde o punto de vista científico só parte do temor está xustificado. Si en ciencia afírmase con frecuencia que todo é relativo, en toxicoloxía iso tradúcese en que todo depende do produto e da dose. Enténdase por iso que nin todas as dioxinas son un perigo, nin todas as non dioxinas carecen de actividade dioxina.

Dioxina, dioxinas e alimentos

Dioxina é o composto 2,3,7,8-tetracloro-dibenzo-p-dioxina (2,3,7,8-TCDD), un de 22 posibles isómeros das dibenzo-p-dioxinas tetracloradas, e un dos 75 posibles congéneres das dibenzo-p-dioxinas policloradas (PCDD). Entender esta xerga é necesario paira falar con propiedade dun tema do que demasiadas veces se fai demagoxia, tanto paira estigmatizar como paira banalizar.

Si a 2,3,7,8-TCDD é a máis coñecida deste grupo de compostos orgánicos clorados é porque é a máis perigosa e tóxica das PCDD: basta menos de 1 µg (un microgramo é una millonésima de gramo) por vía oral paira matar un animal como o cobaya. Considéralla habitualmente, por tanto, como o composto artificial máis letal xamais sintetizado, intencionada ou involuntariamente, polo home. Remárquese o de artificial, pois non poucas toxinas -chamar así aos tóxicos que sintetizan os organismos vivos- resultan marcadamente moito máis mortais. Tal é o caso das toxinas que fabrican microorganismos co “Clostridium botulinum” ou o “C. Tetan”, causantes do botulismo e do tétanos, respectivamente.

Por outra banda, outras especies empregadas como animais de experimentación non son tan sensibles como o cobaya aos efectos tóxicos inmediatos da 2,3,7,8-TCDD. Algúns roedores requiren doses mil veces superiores paira morrer. Non poucos matarratas e algúns insecticidas dos que se empregan de forma corrente resultan moito máis perigosos si tómanse como referencia eses datos. Doutro lado, parte do problema está en determinar si os seres humanos sitúanse entre as especies máis sensibles, ou entre as menos, a estes efectos agudos da 2,3,7,8-TCDD.

Efectos a medio e longo prazo

O que máis preocupa das dioxinas é o que produce ou pode producir a medio ou longo prazo. En particular, as súas potenciais propiedades teratogénicas (malformacións no feto) e carcinogénicas (aparición de tumores malignos). Hai que advertir que a evidencia de que as PCDD son carcinógenas en humanos é bastante débil, e que case toda ela provén de extrapolaciones de estudos experimentais con animais. Suficiente, en calquera caso, paira ter máis que fundadas sospeitas de que poden tamén selo paira nós.


Se a dúbida científica existe é, sobre todo, porque a unha rata pódeselle administrar o produto en condicións controladas de laboratorio, facer un seguimento e observar que ocorre. Cun humano iso non é nin legal nin factible, e a aproximación máis próxima que se pode levar a cabo é o estudo epidemiolóxico de poboacións expostas de forma accidental, como a de veteranos do Vietnam ou a da poboación de Seveso, aínda que aquí a interpretación resulta sempre difícil pola cantidade de factores confundentes (por exemplo, a dieta, o alcoholismo ou o tabaquismo).

Un último punto a tomar en consideración é que non todas as dioxinas presentan a gran actividade biolóxica adversa que presenta a 2,3,7,8-TCDD e resultan, polo tanto, bastante “inocuas”. Máis aínda, compostos que non son químicamente dioxinas (ou, mellor, PCDD), si a presentan. Tal é o caso dalgúns dibenzofuranos policlorados (PCDF) e dalgúns bifenilos policlorados (PCB), aínda que hai aínda outros exemplos menos abundantes e coñecidos. Por exemplo os análogos a PCDD, PCDF ou PCB pero que, en lugar de cloro, levan bromo (son, por tanto, polibromados).



(*) Raimon Guitart é Profesor Titular de Toxicoloxía, Universitat Autònoma de Barcelona. http://quiro.uab.es/tox

Paxinación dentro deste contido


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións