Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Do benestar animal á protección penal

As condutas graves con respecto á vida ou integridade física dos animais quedaron recollidas como delito no Código Penal

Un bo número de normas xurídicas recolleron nos últimos anos a crecente preocupación social polo benestar dos animais. E é que parece ser que a moralidade vai impóndose paulatinamente fronte a outros intereses inherentes á especie humana, prohibíndose determinadas condutas que atentan contra a propia dignidade animal. As condutas máis graves con respecto á vida ou integridade física destes quedaron recollidas como delito na última modificación do Código Penal.

Non pode negarse que iso representou un paso importante e decidiu a erradicar determinadas condutas, dando a entender que estamos ante unha situación de cambio normativo sobre a materia, xa iniciado hai algún tempo por algunhas comunidades autónomas coa aprobación das súas leis administrativas de protección animal. Dalgunha maneira estamos a recibir a experiencia acumulada por outros países da nosa contorna, cuxas lexislacións son moito máis restritivas, as autoridades controlan o cumprimento das normas, e os xuíces ditan sentenzas exemplares contra quen as infrinxen.

A protección para a vida e a integridade física dos animais impón a observancia e o cumprimento de novas obrigacións ás persoas. Unha cuestión que foi unha constante ata a data é a de estudar se os animais poden ou deberían ter dereitos propios. Unha vía máis nova, aberta por Doménech Pascual, analiza como estes poden aplicarse ou convivir á conta doutros dereitos constitucionalmente recoñecidos sobre as liberdades científica, artística, relixiosa ou persoal, ou a das propias empresas produtivas.

Delitos contra animais, un ámbito limitado
A modificación do Código Penal prevé penas de prisión para delitos de malos tratos animais

O novo Código Penal, resultante da última modificación introducida en novembro do pasado ano, pero aplicable a partir do un de outubro do presente ano, dispón dun novo apartado denominado «Dos delitos relativos á protección da flora, fauna e animais domésticos». Coa modificación, a partir de agora, os malos tratos de animais domésticos configúrase como delito cando a conduta sexa grave. Mantense como falta os malos tratos de animais cando a conduta fose moi leve e non tivese as consecuencias previstas para o delito.

O incorrer na conduta delituosa é castigado con penas de prisión de tres meses a un ano e inhabilitación especial dun a tres anos para o exercicio de profesión, oficio ou comercio que teña relación cos animais, que se produce cando se maltrata con ensañamiento ou inxustificadamente a animais domésticos causándolles a morte ou provocándolles lesións que produzan un grave menoscabo físico. As condutas máis leves de malos tratos crueis aos animais domésticos ou a calquera outros en espectáculos non autorizados legalmente, a condición de que non teñan as consecuencias previstas para o delito, serán castigados coa pena de multa de 20 a 60 días ou traballos en beneficio da comunidade de 20 a 30 días.

As condutas castigadas no Código Penal non abarcan todos aqueles supostos que inciden de maneira negativa no benestar animal, nin protexe de igual modo a todo animal, senón que o «doméstico» goza dunha protección preferente. Agora, deberemos esperar á delimitación que os xuíces fan deste concepto nas súas interpretacións da nova norma nas súas sentenzas.

Algunhas regulacións autonómicas han realizado unha definición ampla de «animal doméstico» naquelas normas que regulan a protección animal a nivel administrativo. Así por exemplo, a Lei de Protección Animal de Cataluña, aprobada en 2003, inclúe como tales non só ás especies que habitualmente se crían, reprodúcense e conviven con persoas, a condición de que non pertenzan á fauna salvaxe, senón tamén os animais que se crían para a produción de carne, pel ou dalgún outro produto útil para o ser humano, os animais de carga e os que traballan na agricultura.

A regulación penal non vai impedir o desenvolvemento de determinadas prácticas «culturais ou artísticas» con respecto ao touro de lida, cuxa permisión está prevista nese sentido por determinadas leis, como a cántabra, aprobada en 1992, que exclúe da prohibición de usar animais en espectáculos e actividades que poidan ocasionarlles sufrimentos as festas dos touros, consideradas como «conxunto de actividades artísticas e culturais, expoñentes do noso acervo histórico». A regulación penal e administrativa no noso país xa se encargou de excluír ao touro como animal doméstico.

Doutra banda, outro tipo de prácticas relixiosas incompatibles co sufrimento do animal foron permitidas pola lexislación. Desde o ámbito comunitario, deixouse aos Estados membros a posibilidade de excepcionar o aturdimiento previo do animal en determinados casos, a fin de permitir o sacrificio animal segundo o rito relixioso, e unicamente nestes supostos.

Queda claro que con estas excepcións o dereito do animal está nun grao inferior a determinadas liberdades das persoas, consideradas fundamentais pola nosa Constitución, como son, por exemplo, a liberdade artística ou relixiosa. Fóra deste marco permisivo, como así queda patente na lei alemá -moito máis estrita- o asunto pasaría a coñecemento do xuíz penal. Tamén sería o caso daquelas prácticas que, cumprindo os requisitos do tipo penal, extralimiten a permisión administrativa naqueles casos de investigación científica con animais domésticos.

Haberá que estar expectantes a se determinadas condutas que infrinxan normas administrativas sobre benestar de animais de granxa por non respectar os parámetros mínimos nas zonas de cría ou estabulación, ou durante o seu transporte, e que supoñan un sufrimento excepcional para o animal que determine a súa morte ou acaben lesionándoo, quedan ou non no ámbito penal.

A declaración dos dereitos do animal
A lei penal unicamente contempla as condutas máis graves que vulneran o benestar dos animais. E é que o dereito penal é un ámbito excepcional, que criminaliza só determinadas condutas, deixando para o ámbito administrativo, máis propio do control por parte das autoridades, o resto de condutas que contemplan os malos tratos animais.

Tanto a nivel comunitario, como estatal, autonómico, ou mesmo, local, ditáronse normas que protexen o benestar dos animais e que regulan os seus dereitos en ámbitos tan dispares como a manipulación xenética, as patentes biotecnológicas, a investigación médica ou científica, a preparación ou produción de determinados produtos, ou a cría, o transporte ou o sacrificio de animais de granxa.

Así, por exemplo, na nova regulación sobre patentes establécese como prohibición absoluta «os procedementos de modificación da identidade xenética dos animais que supoñan para estes sufrimentos sen utilidade médica substancial para o home ou o animal, así como os animais resultantes de tales procedementos».

Polo que respecta á protección animal, en xeral, ditáronse normas, a nivel autonómico, que tiñan como obxectivo recoller principios de respecto, defensa e protección que figuraban nos tratados e convenios internacionais, e nas lexislacións dos países socialmente máis avanzados sobre esta cuestión. A elas incorporáronse outras novas, que recolleron as experiencias dos últimos anos, e que representan unha adaptación da sociedade actual a novos valores.

Neste sentido, aprobáronse normas específicas sobre experimentación animal, ou máis xerais, sobre protección animal, unha das máis recentes, a catalá, aprobada como Lei o 4 de xullo de 2003. Este novo ámbito legal ten como obxectivo principal incrementar a sensibilidade dos cidadáns respecto da protección dos animais.

A nova regulación presenta unha novidade excepcional, antes non contemplada, e que se enmarca como unha clara declaración de principios, ao considerar os animais como organismos dotados de sensibilidade física e psíquica que os considera merecedores duns dereitos propios da súa condición animal.

Conscientes de que os animais non poden exercer os dereitos outorgados, autorizan ás asociacións de protección e defensa dos animais para que poidan amparar e protexer aos animais, mesmo personándose naqueles expedientes que por incumprimentos destas normas síganse contra os seus infractores.

A lista de prohibicións contra determinadas prácticas é abundante, e todas elas levan aparellada sanción pecuniaria que pode chegar ata 20.000 €. Entre elas destacamos as que prohiben agredilos fisicamente ou sometelos a calquera outra práctica que lles poidan producir sufrimentos ou danos físicos ou psicolóxicos; fornecerlles sustancias que lles poidan causar alteracións para a súa saúde ou o seu comportamento, a condición de que non estea amparado pola normativa vixente; mantelos en instalacións indebidas desde o punto de vista hixiénico-sanitario, de benestar e de seguridade do animal; non facilitarlles alimentación suficiente; ou mantelos en locais en condicións de calidade ambiental, luminosidade, ruído, fumes e similares que poidan afectarlles tanto física como psicoloxicamente.

As mutilaciones ou outro tipo de intervencións que poidan afectar á integridade física do animal unicamente permítense baixo asistencia veterinaria e a condición de que sexa para garantir a súa saúde ou para limitar ou anular a capacidade reprodutiva dos animais. Por motivos científicos ou de ensaio, só se poderán realizar aquelas intervencións que obtivesen autorización pola autoridade competente.

OBRIGACIÓNS ESPECIAIS PARA Os ANIMAIS DE GRANXA

Img pollos2
O ámbito dos animais de granxa ten a súa regulación especial. Así, unha normativa xeral básica en materia de benestar dos animais nas granxas foi aprobada no ano 2000. Con esta norma, trasponse ao dereito español os principios comunitarios de provisión de estabulación, comida, auga e coidados adecuados ás necesidades fisiológicas e etiológicas dos animais, así como os requisitos que deben cumprir os coidadores dos animais.

A aplicación da mesma esténdese ás granxas de todo tipo de animal, incluídos os peixes, réptiles e anfibios, criado ou mantido para a produción de alimentos, la, coiro, peles ou con outros fins agrícolas.

Ademais desta regulación xeral, existen outras normas que establecen as características específicas das condicións de cría dalgunhas especies gandeiras, como son as que afectan ao vacún (tenreiros menores de 6 meses), ao porcino e ás galiñas poñedeiras.

Bibliografía

  • Lei 22/2003, de 4 de xullo, de protección dos animais (Cataluña) (DOGC número 3926, de 16 de xullo de 2003).
  • Lei Orgánica 15/2003, de 25 de novembro, pola que se modifica a Lei Orgánica 10/1995, de 23 de novembro, do Código Penal (entrada en vigor: 1 de outubro de 2004). (BOE número 283/2003, de 26 de novembro de 2003).
  • Real Decreto 348/2000, de 10 de marzo, polo que se incorpora ao ordenamento xurídico a Directiva 98/58/CE, relativa á protección dos animais nas explotacións gandeiras (BOE número 61/2000, de 11 de marzo de 2000). Modificada por RD 441/2001.
  • Real Decreto 1047/1994, de 20 de maio, relativo ás Normas Mínimas para a protección de tenreiros (BOE número 161/1994, de 7 de xullo de 1994). Modificada por RD 229/1998, de 16 de febreiro de 1998.
  • Real Decreto 1135/2002, de 31 de outubro, relativo ás normas mínimas para a protección de porcos (BOE número 278/2002, de 20 de novembro de 2002).
  • Real Decreto 3/2002, de 11 de xaneiro, polo que se establecen as normas mínimas de protección das galiñas poñedeiras (BOE número 13/2002, de 15 de xaneiro de 2002).

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións