Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Dous laboratorios inician controis periódicos de dioxinas nos alimentos españois

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 16deAgostode2002

Polo menos dous laboratorios españois iniciaron controis periódicos paira a detección de dioxinas en distintos grupos de alimentos. Dos primeiros resultados só transcendeu que os niveis se axustan ao legalmente establecido. Esta é a primeira vez que se pon en marcha un plan destas características en España aínda que aínda queda lonxe dunha rede de vixilancia como as que existen noutros países europeos.

Os resultados das análises da primeira partida de alimentos, remitida ao Laboratorio de Dioxinas do Consello Superior de Investigacións Científicas (IIQAB-CSIC) polo ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación, paira detectar a presenza daquelas e de furanos e policloruros de bifenilo asimilables a ambos, axústanse ás cifras permisibles. A afirmación, realizada a consumaseguridad.com polo profesor Josep Rivera, director do citado Laboratorio e presidente do Comité Organizador do congreso internacional “Dioxin 2002”, clausurado o día 16 de agosto en Barcelona, confirma o inicio dos ensaios periódicos que van realizarse dos alimentos españois.

A campaña, que se pretende cristalice finalmente no establecemento dunha rede de ensaios similares en toda España, e tamén en Europa, onde xa está en marcha o proxecto Difference con este obxectivo, iniciouse o pasado primeiro de xullo. Previamente a esa data, a Comisión Europea había comunicado ás autoridades dos países membros a necesidade de realizar rutinas de control na detección de dioxinas e compostos afíns en diversos alimentos, que se lles indicaba nunha lista común paira o quince estados. Na lista figuraban, ademais, o número de ensaios que, aparte os xenerais, debía realizar cada país, segundo fóra o seu patrón de consumo ou a súa produción agroalimentaria. Así, paira España e Italia impúxose a realización de análise en aceites de consumo e en carne de porco.

Previuse que os controis avalíen o contido en dioxinas (existen 75 destas moléculas, 7 delas con toxicidade diversa, das cales 1 é cancerígena) e en furanos (135 en total, 10 deles tóxicos, pero ningún cancerígeno), paira máis adiante sumarlles os 12 policloruros de bifenilo equiparables ás anteriores substancias pola súa forma de actuar en humanos (“dioxin-like PCB’s” ou dl-PCB’s), do total de 209 congéneres posibles. O certo, no entanto, é que en España xa se investigan os tres grupos conxuntamente, adiantándose ao establecido pola Comisión.

Polo momento son dous os laboratorios que reciben periodicamente mostras aleatorias e representativas de alimentos enviadas polo Ministerio de Agricultura: o xa citado do CSIC que, cos seus 13 anos de historia, converteuse nunha referencia paira toda Europa, e o do Instituto Químico de Sarrià (Universidade Ramon Llull), situados ambos en Barcelona. Outro tres están a ultimar as súas instalacións ou formando o persoal especialista paira engadirse á futura rede: o situado en Algete, dependente do Ministerio de Agricultura; o de Majadahonda, na Comunidade de Madrid como o anterior, e pertencente ao Ministerio de Sanidade e Consumo, e o de máis recente, da Universidade de Alacante.

Máis probas, máis controis

As autoridades europeas parecen aprender a lección que supuxo o escándalo alimentario dos pitos e galiñas belgas contaminados por dioxinas, furanos i PCB’s ao inxerir pensos elaborados con aceites que contiñan fluídos de refrixeración de transformadores eléctricos. Era a comezos de 1999. O 26 de abril, un laboratorio privado, e acreditado, detectara tal presenza nos pensos; pero Bélxica non comunicou o feito á Comisión Europea até finais de maio, co que o comercio de pensos e aves de curral -e o potencial perigo paira os cidadáns- xa alcanzara grandes dimensións.

O certo é que a normativa europea vaise facendo cada vez máis estrita e intolerante con aqueles produtos organoclorados. Até maio de 1998, aceptar como tolerada una dose de inxesta diaria de até 10 picogramos (billonésimas de gramos) en unidades WHO-TEF, por quilo de peso dunha persoa. Hoxe esa cifra diminuíu, como obrigatoria, a un máximo de 4 picogramos por quilo de peso e día.

É por eles que en cada revisión -e son frecuentes- que a Comisión Europea realiza sobre dioxinas e produtos relacionados, engádense novos controis paira detectar a súa presenza en toda clase de alimentos e pensos e os seus compoñentes. Existen tamén previsións paira os anos 2004 e 2006.

Dúas disposicións recentes fan referencia a sistemas de análises paira dioxinas e similares. A última referida a control alimentario é do pasado 4 de marzo. Ten a figura xurídica de “Recomendación da Comisión” aos Estados membros, aos que exhorta a realizar repetidos controis e dar conta aos organismos comunitarios daquelas anomalías que detecten.

A seguinte relación detalla, de forma resumida, os alimentos paira consumo humano e os compoñentes de pensos aos que debe prestarse máis atención:

Alimentos paira humanos


  • Carne e produtos a base de carne procedentes de rumiantes, aves de curral, caza de cría, e porcos
  • Fígado e produtos derivados
  • Carne de peixe e produtos da pesca, e produtos derivados
  • Leite e produtos lácteos, incluída a graxa de manteiga
  • Aceites e graxas animais de todo tipo, incluídas as mesturas
  • Aceites vexetais
  • Aceites de peixe destinados a uso humano
  • Froitas
  • Verduras
  • Cereais


Pensos/Alimentación animal


  • Todas as materias primas paira alimentación animal, de procedencia vexetal, incluídos os aceites vexetais e os subproductos
  • Minerais utilizados como aglomerantes de pensos
  • Graxas animais, incluídas as de leite e as de ovo
  • Produtos procedentes de animais terrestres: leite, ovos, etcétera
  • Aceite de peixe
  • Peixes e outros animais mariños, e os seus produtos e subproductos
  • Pensos compostos, excepto os pensos paira animais de peletería
  • Pensos paira peixes e pensos paira animais de compañía

Sen referencias animais

Una dificultade engadida ao estudo dos efectos de dioxinas, furanos, dl-PCB’s e algúns outros produtos organoclorados tóxicos, é que non é do todo posible extrapolar aos humanos os resultados obtidos en probas de laboratorio sobre animais, nin que sexan mamíferos. Diferenzas sequera pequeñísimas entre os seus metabolismos tradúcense en desiguais comportamentos ante a agresión de talles substancias. Por tanto, os datos máis fiables referidos á saúde humana son os obtidos tras algún accidente químico como os de Seveso, Bhopal, guerra de Vietnam, Yhuso ou Yu-Cheng.

Paira soslayar no posible este problema, a Organización Mundial da Saúde (OMS) adoptou unhas cifras paira a equivalencia de toxicidade de dioxinas, furanos e dl-PCB’s diferentes segundo trátese de mamíferos (humanos incluídos), de peces ou de aves. Resultan desta maneira unhas táboas con valores distintos segundo sexan valores da OMS (WHO-TEF), ou os internacionalmente aceptados (ITEF), ou, aínda, dos particularmente usados por algúns países noreuropeos, como Suecia. Por exemplo: utilizando os factores WHO-TEF paira valorar a presenza de dioxinas e similares nos alimentos (así se fai en practicamente todo o mundo), a 2,3,7,8 TCDD ten o máximo valor: 1; pero tamén o ostenta outra dioxina, a 1,2,3,7,8 PeCDD. En cambio, as cifras respectivas en ITEF son de 1 e de 0.5.

Pero aínda así non é posible tomar estritamente como modelos as probas de laboratorio sobre animais. Os ratos e ratas, por pór uns referentes de uso habitual en probas toxicolóxicas, concentran a case totalidade daqueles produtos no fígado, e só en pequenas cantidades nas graxas corporais, en tanto que os humanos facemos exactamente o contrario. Entre outras consecuencias, isto supón que a vida media deses organoclorados nos humanos é de 5,1 a 11,3 anos, mentres que nos ratos é de só unhas 3 semanas.

Mesmo en animais relativamente próximos xeneticamente preséntanse diferenzas abismais. Así, os cobayas teñen una DL-50 paira os tóxicos comentados, de 0.6 microgramos (millonésimas de gramo) por quilo de peso corporal (DL-50 é a dose dun tóxico determinado que produce a morte dun 50% dos animais sometidos á proba). En cambio a taxa DL-50 dos hámsters é de 1157 microgramos, ou de 5000 microgramos paira algúns investigadores (Hoschtein, 1988). É dicir, entre 1930 e 8300 veces superior.

A PRIMEIRA INTOXICACIÓN ALIMENTARIA POR DIOXINAS

En España detectouse, en 1982, o único caso documentado até a data de intoxicación por dioxinas. E foi precisamente a través de alimentos. Ao propio tempo, puxo de manifesto que é moi frecuente contaminarse entrando en contacto con produtos que conteñen dioxinas como impureza, e non con elas directamente.

Una familia de Sevilla sufriu cloracné (una erupción cutánea particularmente insidiosa) e síntomas de intoxicación, tras consumir aceite envasado nun recipiente de plástico que contivera antes hexaclorobenceno e pentaclorofenol, usados como fungicidas. Ambos os compostos tiñan impurezas de dioxinas, circunstancia non desexada pero case inherente a moitos procesos industriais. Os simulacros de intoxicación desapareceron totalmente tras un ano de non consumir ese aceite, en tanto que a afección cutánea foi tratada de maneira convencional.

As dioxinas son, efectivamente, solubles en graxas e aceites (lipofília), o que as leva a permanecer longo tempo nas graxas corporais. Esta circunstancia e o feito de que debido á súa alta estabilidade apenas sexan biodegradables, conduce a que aumente a súa concentración nos organismos a medida que transcorre a cadea trófica (bioacumulación). Relativamente sensibles ás radiacións ultravioletas puras ou á luz solar, sofren degradación fotoquímica, pero en cambio son moi insolubles en auga pura, aínda que non tanto en augas naturais ou residuais. En cada litro de auga pura só se conseguen disolver 19 milmillonésimas de gramo (nanogramos) da dioxina de referencia, a 2,3,7,8-TCDD, a máis tóxica de todas as coñecidas.

Etiquetas:

dioxinas

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións