Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridade alimentaria

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Estes son os temas de seguridade alimentaria que máis nos preocupan

Pesticidas, hormonas e aditivos destacan entre as nosas principais inquietudes sobre os alimentos, aínda que nunca comemos máis seguro que agora

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Mércores, 20 de Novembro de 2019
Imaxe: hpgruesen

Pesticidas, antibióticos, aditivos, bacterias, microplásticos… Cando falamos da seguridade dos alimentos aos españois véñennos á mente estes conceptos, segundo o ‘Eurobarómetro 2019: Seguridade alimentaria na UE‘, elaborado pola Autoridade Europea de Seguridade Alimentaria (EFSA). Hai risco detrás? Os expertos téñeno claro: nunca comemos máis seguro. Aínda así, con crises alimentarias como a do pasado verán xórdennos dúbidas. Por iso, a continuación, con dous especialistas na materia analizamos cada punto que, segundo a enquisa europea, máis nos preocupan en España.

“A poucos se lles ocorre pensar que detrás dun prato de peixe, verduras, carne ou unha atractiva froita, hai todo un proceso. Non só para pescalo, plantalo, crialo ou procesalo, senón para protexer ese alimento e facelo seguro”. Con estas palabras, a expresidenta da Axencia Española de Seguridade Alimentaria e Nutrición e actual responsable de Saúde Pública e Medio Ambiente da Organización Mundial da Saúde (OMS), María Neira, resumiu nunha carta dirixida a alumnos da ESO en que consistía a seguridade alimentaria. A Organización das Nacións Unidas para a Alimentación e a Agricultura (FAO), na súa definición oficial, vai un pouco máis aló e non só céntrase no proceso, senón tamén no dereito de todas as persoas de poder acceder física e economicamente a estes alimentos e levar así unha vida saudable.

Nun esforzo por coñecer as percepcións dos cidadáns europeos ao redor deste concepto, a Autoridade Europea de Seguridade Alimentaria (EFSA) realizou entrevistas a máis de 27.000 cidadáns para saber como nos informamos, que é o que máis nos preocupa dos alimentos e quen son as nosas referencias á hora de fiarnos ou non do que comemos. Os resultados indican que o 37 % dos españois (e máis do 40% dos europeos) ouvimos falar algunha vez da expresión “seguridade alimentaria”. Informámonos sobre ela, principalmente, a través dos medios de comunicación, e nosas principais inquietudes teñen que ver con pesticidas, hormonas e aditivos.


Imaxe: silviarita

Que nos preocupa en España?

É a seguridade dos alimentos un factor determinante na nosa decisión de compra? O informe indica que, entre as razóns para decantarnos por un produto, a máis importante para os españois é o prezo (como sinalou o 58 %), seguida do contido nutricional (56 %) e a seguridade (53 %), que ocupa o terceiro posto. Os datos varían se nos fixamos na media europea, que sitúa á orixe dos alimentos como o primeiro motor de compra.

Aínda que non é determinante nas nosas adquisicións, a seguridade alimentaria si interesa aos cidadáns: para máis do 70 % dos españois é unha das súas preocupacións á hora de elixir un produto. E, que nos inquieta? O estudo reflicte que en España nosas preocupacións máis frecuentes relacionadas coa alimentación teñen que ver cos residuos de pesticidas, seguidos dos contaminantes ambientais e dos antibióticos da carne xunto aos aditivos, como colorantes, conservantes ou saborizantes.

Son seguros os pesticidas?

As percepcións dos consumidores chocan, moitas veces, coa realidade. Segundo Beatriz Carballos, dietista-nutricionista e tecnóloga dos alimentos, “os datos reais reflicten aproximadamente que o 99,65 % dos alimentos cumpren cos límites máximos de residuos de medicamentos e o 95,9 %, cos límites que esixe a lexislación sobre pesticidas”. Os controis e as inspeccións oficiais velan para que os alimentos que non se axustan ao estipulado non cheguen ao consumidor. Por tanto, “non son un problema real, pero a poboación cre que existen”, engade Carballos.

O certo é que todos eses tratamentos (pesticidas e o control veterinario) que de entrada rexeitamos son os que nos permiten ir ao supermercado. “Se o alimento non pasa por estes procesos (como a dosificación correcta dos pesticidas, o uso de auga que non estea contaminada, evitar que os animais teñan acceso aos produtos de orixe vexetal, coidar o estado de saúde dos animais e as condicións das que se crían, controlar as enfermidades e infeccións ou respectar os prazos de espera dos medicamentos para que se eliminaron correctamente), pode prexudicarnos, xa que eses produtos –sen tratar– estiveron en contacto co chan e coa auga, con numerosos microorganismos”, expón Carballos.

No mesmo coincide a dietista-nutricionista Macarena Illanas, quen sinala que todo isto que nos preocupa na actualidade é o que menos debería angustiarnos, xa que nos está protexendo fronte a enfermidades maiores. “Hai outras sustancias que si nos deberían inquietar, como o azucre: do mesmo xeito que os pesticidas, é seguro, pero non inocuo, e o seu consumo excesivo si está demostrado que se asocia directamente a enfermidades cardiovasculares, obesidade ou diabetes”, advirte Illanas.


Imaxe: Leuchtturm81

Carne, verduras e aditivos

O que si está claro é que a carne que comemos na Unión Europea non ten hormonas. Os animais, do mesmo xeito que os humanos, contan con microorganismos na súa superficie e no intestino. Así, nos procesos e manipulacións no matadoiro, a carne pódese contaminar ou o animal pode chegar con algún tipo de parásito. “Todo isto compróbase e os procesos fanse seguindo uns protocolos para evitar que os organismos pasen á carne”, conta Carballos.

Por outra banda, nas froitas e hortalizas empréganse produtos químicos para protexer aos cultivos de pragas que poidan danar e botar a perder as colleitas. Estas sustancias sométense a controis moi rigorosos respecto dos efectos sobre a saúde das doses empregadas, e atópanse en constante revisión polos organismos europeos de referencia, como a EFSA. “Consumir alimentos procedentes da agricultura tradicional é totalmente seguro e permite acceder a unha cantidade variada e suficiente de froitas, verduras e hortalizas”, engade Illanas.

Os conservantes, colorantes e aromas empregados pola industria alimentaria tamén nos quitan o soño. Con todo, “moitos deles empréganse da mesma maneira: para manter e conservar o alimento e tamén para facelo seguro”, apunta Illanas. Pero, igual que o resto de sustancias que se utilizan na industria alimentaria, todos os aditivos que se empregan na UE deben ser avaliados e autorizados. Segundo explica AESAN, “os aditivos deben figurar na lista de ingredientes dos alimentos indicando a función que desempeñan no mesmo [emulgentes, estabilizantes, correctores de acidez, colorantes, etc.]. Poden estar listaxes polo seu nome ou polo denominado número E, que é o código co que se autorizan na Unión Europea”.

Outras inquietudes: bacterias, alerxias e microplásticos

Tres aspectos pechan as preocupacións dos españois: as bacterias, as alerxias alimentarias e os microplásticos. Tres de cada dez enquisados mostran preocupación pola intoxicación alimentaria bacteriana. Falamos de microorganismos como a Salmonella, a Listeria monocytogenes ou o botulismo. Para Beatriz Carballos, este aspecto está controlado pola industria alimentaria, pero manter o produto en bo estado tamén está en mans do consumidor.


Imaxe: RitaE

Con respecto ás alerxias (que preocupan ao 20 % dos enquisados europeos e ao 21 % dos españois) a responsabilidade é compartida, xa que “a industria ten a obrigación de dar información sobre 14 alérgenos, mesmo en alimentos sen envasar, pero se a persoa ten algunha alerxia a outro composto debe interesarse a través da etiquetaxe”, explica Carballos. É dicir, se temos alerxia a algún elemento concreto que non sexa un dos 14 alérgenos habituais, debemos mirar sempre a lista de ingredientes, onde estará detallado todo o contido do produto.

E os microplásticos? Preocupan ao 26 % dos españois, pero, “aínda que se está falando moito deles, non temos moitos”, sinala Carballos. A revisión de ‘Microplastics in Seafood and the Implications for Human Health‘, publicada en 2018 pola Universidade Johns Hopkins (EE.UU.), indica que os efectos dependen da exposición, “pero non hai datos suficientes sobre a exposición alimentaria a estes compostos”, conclúe a experta.

En referencia aos alimentos modificados xeneticamente (que preocupan a un 17 % dos españois), a nutricionista sinala que non houbo ningunha alerta alimentaria sobre este tipo de produtos ata o momento. Ademais, AESAN indica que “todos os produtos cuxa comercialización se inicia na Unión Europea son sometidos a avaliacións que garantan que o seu consumo é seguro”. Este criterio tamén se aplica aos produtos que se importan de países extracomunitarios. Segundo a AESAN, “todos os alimentos comercializados en España, e en extensión, a Unión Europea deben cumprir os mesmos requisitos de Saúde Pública independentemente da súa procedencia, dentro ou fóra da UE”. En todo caso, se un alimento na UE ten nos seus ingredientes unha cantidade superior a 0,9 % de organismos xeneticamente modificados (OGM) debe indicarse na etiquetaxe.

Por que saltan as alarmas

Estas preocupacións teñen algo que ver cos bulos que se moven en redes sociais? Un dos problemas de Internet, que permite a moita xente falar do tema, é que resulta difícil distinguir de quen nos podemos fiar e de quen non. Isto compróbase cos datos do Eurobarómetro: o 70 % dos españois infórmanse sobre seguridade alimentaria a través da televisión e un 41 % a través de Internet. As redes sociais ocupan o sétimo lugar, cun 20 % (tras a prensa, familia, amigos e veciños, e a radio). Iso si, máis do 50 % dos españois que ouviron falar sobre un posible risco alimentario modificaran a súa dieta polo menos unha vez na vida, aínda que non indican se era unha decisión baseada ou non na información real.


Imaxe: Couleur

Buscar unha fonte pouco fiable axuda a estender tendencias nas que a seguridade alimentaria non está garantida. Beatriz Carballos achega un exemplo: o aumento de brotes de bruceloses (infección bacteriana que se transmite dos animais ás persoas a través de lácteos sen pasteurizar) en EE.UU. por consumir leite cru (aquela que non recibe ningún tratamento para conservala). Estudos levados a cabo polo Centro de Control e Prevención de Enfermidades de EE.UU. indicaron que “o número de brotes orixinados a raíz do consumo do leite non pasteurizada aumentaran de 30 a 51 casos en cinco anos”. En Europa, como en EE.UU., o auxe do natural como sinónimo de bo (adxudicándolle supostos beneficios fisiológicos ou maior cantidade de nutrientes, por exemplo) impulsou tamén a moda de beber e tentar comercializar leite cru, cos seus consecuentes riscos.

Macarena Illanas coincide: “O que se considera natural ou sen tóxicos, como uns tomates dun horto, poderían ser produtos que non pasan ningún control e que poden ter máis axentes nocivos para a saúde”. “Se retrocedemos e imos cara ao consumo de alimentos que non pasan unha cadea de control e calidade, ao final, poden rexurdir infeccións xa esquecidas”, advirte Carballos.

As expertas consultadas coinciden en que a maior parte dos problemas en seguridade veñen das malas prácticas de hixiene, manipulación e conservación dos alimentos en casa. “Hoxe en día temos moitas razóns para non consumir alimentos en mal estado. Nunca se comeu máis seguro como ata agora. Os casos que ocorren, como o da listeria, son noticia porque non é habitual que suceda. Anteriormente, a xente tomaba os alimentos en moi mal estado, hoxe en día iso non pasa. Así, o consumidor é responsable de conservar esa salubridade”, sinala Rocío Pérez Benavente, xornalista científica.

Como informarse ben

Para asegurarnos de que a información é veraz, as expertas sinalan como unha boa práctica acudir a fontes especialistas: a Axencia Española de Seguridade Alimentaria (AESAN), a Autoridade Europea para a Seguridade dos Alimentos (EFSA), a Fundación Vasca para a Seguridade Agroalimentaria (ELIKA), a Administración de Medicamentos e Alimentos de EE.UU. (FDA) e os Centros para o Control e a Prevención de Enfermidades. Iso si, recalcan que estas institucións aínda teñen unha materia pendente: utilizar unha linguaxe que poida chegar a todos os públicos.

Como informarse ben en seguridade alimentaria

Para asegurarnos de que a información é veraz, as expertas sinalan como unha boa práctica acudir a fontes especialistas: a Axencia Española de Seguridade Alimentaria (AESAN), a Autoridade Europea para a Seguridade dos Alimentos (EFSA), a Fundación Vasca para a Seguridade Agroalimentaria (ELIKA), a Administración de Medicamentos e Alimentos de EE.UU. (FDA) e os Centros para o Control e a Prevención de Enfermidades. Iso si, recalcan que estas institucións aínda teñen unha materia pendente: utilizar unha linguaxe que poida chegar a todos os públicos.

Etiquetas:

aditivo bacteria

RSS. Sigue informado

Ao publicar un comentario aceptas a política de protección de datos

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións