Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridade alimentaria

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Isabel Hernández, experta do Instituto Catalán de Neurociencias Aplicadas de Barcelona

«Os anciáns consomen moitos doces, máis por pracer que pola necesidade real de glicosa»

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 07deAbrilde2006

Os motivos polos que as persoas maiores deixan para comer son varios. Para Isabel Hernández, xefa da Unidade de Diagnóstico do Instituto Catalán de Neurociencias Aplicadas de Barcelona, existe un compoñente depresivo importante que explicaría esta perda de interese pola alimentación. A este factor deben engadirse outros aspectos como unha excesiva simplificación da rutina cotiá ou as perdas sensoriais no gusto e o olfacto.

Img hernandez

Con motivo da Semana Mundial do Cerebro, que se celebrou en Barcelona do 13 ao 19 de marzo baixo a lema ‘Conéctache’, Isabel Hernández, do Instituto Catalán de Neurociencias Aplicadas de Barcelona, pronunciou unha conferencia á mantenta do cerebro e da alimentación. A idade media dos asistentes excedía o punto de corte da xubilación, algo que Hernández celebrou xa que está especializada precisamente na terceira idade. A experta explica cales son os factores e os motivos polos que as persoas maiores deixan para comer.

Tiña entendido que a anorexia era só cousa de adolescentes.

É un erro estendido. Os trastornos de conduta alimenticia son moi comúns na poboación da terceira idade, pero adoitan pasar desapercibidos.

Pois nada, ao psiquiatra.

Antes habería que descartar un catálogo importante de trastornos somáticos e, polo menos, acondicionar a contorna do ancián de forma que poida tomar parte en acontecementos lúdicos e sociais algo estimulantes, e conseguir que estea sempre ben comunicado.

Custa dixerir iso de «á vellez, vexigas». Non é certo?

Aínda cando a intervención familiar ou social poden facer moito a favor do ancián, non hai que esquecer que o metabolismo cerebral diminúe un 25% a partir dos 75 anos, creando a antesala dunha deterioración cognitiva con redución de neurotransmisores, diminución de capacidade de concentración e unha insidiosa tendencia depresiva.

Neste contexto é cando «se esquecen» para comer.

Non hai que alarmarse. Poida que trátese dunha perda de memoria reversible, por algunha intoxicación por fármacos, reacción neuralérgica, trastornos emocionais ou metabólicos transitorios, diminución sensorial, aparición de tumores, infeccións ou aterosclerosis, entre outros.

Que desencadea unha diminución sensorial?

«A miúdo rebáixase o achegar proteico nos anciáns sen ter en conta que as proteínas de orixe animal son necesarias para a síntese de neurotransmisores» Por exemplo, unha atrofia do bulbo olfatorio con diminución de percepción de cheiros, perda de papilas gustativas en lingua e padal, diminución da salivación, dificultade de masticar. Nada que non poida solucionarse potenciando o aroma dos alimentos e modificando texturas. Unha boa comida tamén seduce pola vista.

Que outras causas subxacen na perda de apetito da xente maior?

Poden xurdir alteracións mecánicas e neurálxicas. As primeiras obedecen a problemas dentais e periodontales, articulacións afectadas por subluxaciones ou artroses temporo-mandibular; o ancián reacciona con movementos anormais bucolinguales. Pode subxacer tamén unha neuralgia do trigémino, glosofaríngeo, unha polimialgia reumática ou arteritis de células grandes.

E en canto ás causas neuronais?

A nivel da cortiza cerebral poden aparecer apraxia bucolingual, síndrome biopercular (característico das demencias frontais) e trastornos visoespaciales. A nivel subcortical poden cursar unha disfagia por parálise facio-linguo-faringomasticatoria, síndrome pseudobulbar (en demencias multiinfárticas e enfermidade de Briswanguer) ou síndrome de Wallenberg. Por último, a nivel periférico vexetativo, pode darse unha diminución do peristaltismo esofágico e do vaciamiento gástrico (moi típico na enfermidade de Parkinson).

Os trastornos de alimentación, polo que vexo, relaciónanse estreitamente coa demencia.

De feito, probas de neuroimagen (SPECT) permítennos apreciar o grao de actividade do cerebro a partir do consumo de glicosa. Onde menos glicosa se consome, menor actividade cerebral.

O outro día nunha pastelaría había moitos anciáns comprando doces e bombóns.

Encántalles, case ao límite da adicción; pero é máis polo pracer que senten co seu gusto pronunciado que pola necesidade real de glicosa.

Os trastornos metabólicos clásicos, como a diabetes, predisponen a sufrir demencias?

Datos epidemiolóxicos avalan que entre os diabéticos o risco de demencia senil é maior, debido fundamentalmente ao compoñente cardiovascular. O risco de microinfartos en vasos cerebrais é máis elevado.

Como debe ser unha alimentación sa na terceira idade?

Aquela, como nas demais etapas do desenvolvemento, que permita ao organismo servirse dos nutrientes inxeridos para manter un estado funcional óptimo. Nesa franxa de idade falariamos de dieta equilibrada cun 50-60% das calorías consumidas en forma de hidratos de carbono, 25-30% graxas e 12-15% proteínas.

Cantas calorías debe consumir un ancián ao día?

Se en adultos estímase un achegue normal de 2.400 en homes e 2.000 en mulleres, para os anciáns redúcese o requirimento a 2.000 e 1.700, respectivamente.

Pero na súa conferencia subliñou que, aínda alimentándose ben, persiste un risco de malnutrición.

O ancián ten unha saúde moitas veces comprometida pola administración de fármacos que poden causar vómitos, irritación gástrica ou estreñimiento. Demasiadas veces son enfermos cunha polifarmacia non controlada. Convén estar alerta.

Que é, concretamente, o que hai que vixiar?

Hai que pescudar que tipo de enfermidades crónicas padece, se hai insuficiencia cardíaca ou renal, enfermidades gastrointestinales ou periodontales, deterioración de gusto e olfacto. Outros factores de risco son o baixo nivel socioeconómico, a debilidade física, o illamento, o recurso habitual de comidas preelaboradas cun contido en graxas ou sal demasiado elevado, os estados depresivos e as enfermidades dexenerativas propias do sistema nervioso, sobre todo as demencias.

Algún erro clásico na elaboración das comidas?

A miúdo rebáixase o achegar proteico nas dietas dos anciáns, esquecendo que as proteínas de orixe animal son necesarias para a síntese de neurotransmisores. O triptófano dos lácteos, por exemplo, propicia a síntese de serotonina, e niveis baixos de serotonina predisponen á depresión. Igualmente, noradrenalina e dopamina interveñen nos circuítos cerebrais como garantes das funcións de memoria, concentración, aprendizaxe e creatividade; a súa fonte natural son carnes e peixes. Ademais, para fixar a memoria requírese vitamina B1, principal produtora de acetilcolina e que abunda nos cereais.

A demencia, como as comidas, sérvese en distintos pratos.

Na fase leve predomina un esquecemento dalgunhas rutinas. Non ten por que xurdir ningunha descompensación, pero hai que prestar unha atención especial á hidratación. Máis aínda nas fases máis graves, pola perda electrolítica (sodio, potasio e calcio) que carrexa non beber auga. Na fase moderada aparecen trastornos de conduta alimenticia, pero non é ata a fase grave da demencia que o enfermo se ve incapacitado para alimentarse en por si.

UNHA HISTORIA PARTICULAR

Img frutoseco1

A cousa vai de neurología e alimentación. No libro O home que confundiu á súa muller cun chapeu, do neurólogo e escritor Oliver Sacks, analízanse algunhas anécdotas reais experimentadas xunto aos seus pacientes. Nunha delas, que corresponde ao capítulo titulado «A dama desencarnada», Sacks explica a historia de Cristina, unha muller que levara sempre unha vida activa e non estivera enferma practicamente nunca. Por mor dun acceso de dor abdominal, descubriuse que tiña pedras na vesícula e aconsellouse a súa extirpación. Ingresou no hospital tres días antes da data da operación e someteulla a un réxime de antibióticos como profilaxis microbiana. Era simple rutina, unha precaución, e non se esperaba complicación algunha.

A pesar de ser pouco dada a soños ou fantasías, o día antes da intervención Cristina tivo un soño inquietante. Cambaleábase aparatosamente, no soño, e non era capaz de sosterse en pé; apenas sentía o chan, apenas tiña sensibilidade nas mans, notaba sacudidas constantes e todo o que collía caía sempre polo seu peso. O soño produciulle un gran desasosego, pero o psiquiatra de quenda cualificou o incidente como unha «angustia preoperatoria perfectamente normal». O malo foi que o seu pesadelo se fixo realidade. Cristina atopouse tras a anestesia con que era incapaz de manterse en pé, os seus movementos eran torpes e involuntarios, caer sempre as cousas das mans. Cando estendía unha man para coller algo, ou tentaba levar os alimentos á boca, as mans equivocábanse, quedaban curtas ou se desviaban descabelladamente. «Sucedeu algo horrible -balbucía-. Non sinto o corpo. Sinto rara, desencarnada».

O doutor H.H. Schaumburg, que foi o primeiro en describir aquela misteriosa síndrome, identificou con posterioridade máis casos de neuropatías sensoriais graves, «desencarnadas». A maioría, puxo de relevo, eran «maniáticos da saúde, vítimas da moda das megavitaminas que inxeriran cantidades enormes de vitamina B6 (piridoxina)». O cadro é grave cando se cronifica, pero Schaumburg asegura que os enfermos «adoitan mellorar en canto deixan de envenenarse con piridoxina».


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións