Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridade alimentaria

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

José M. Durán Altisent, director do proxecto ‘Hidrotilapia’

«En Hidrotilapia transformamos os refugallos dos peixes en fertilizantes para o cultivo de fresones»

Que teñen en común os fresones e os peixes? A resposta está no proxecto Hidrotilapia, desenvolvido polo Departamento de Produción Vexetal do ETSI de Agrónomos da Universidade Politécnica de Madrid e dirixido por José M. Durán Altisent. Trátase de unir o cultivo de fresones e tilapia, unha especie de peixe de auga doce, a través da técnica denominada aquapónica, que busca integrar a acuicultura co cultivo hidropónico (sen chan).

Img
Imaxe: Claudio Álvarez

Como explica nesta entrevista José M. Durán Altisent, director do proxecto Hidrotelapia, trátase de cultivar xuntos fresones e unha especie de peixe de auga doce chamada tilapia. As vantaxes son moitas, dado que Hidrotilapia aumenta considerablemente a eficacia de ambos os cultivos. E ese é un obxectivo moi buscado: a tilapia (Oreochromis sp.), moi consumida sobre todo en Asia e Iberoamérica, é unha especie de gran importancia económica e ecolóxica, cunha produción estimada, segundo a Organización das Nacións Unidas para a Agricultura e a Alimentación (FAO), dun millón de toneladas. En canto ao fresón, España é a segunda produtora mundial despois de EEUU.

Como xorde o proxecto Hidrotilapia?

Xorde da necesidade de aproveitar ao máximo o espazo que deixan os fresones. Os fresones cultívanse a unha altura de 20 centímetros, en invernadoiros de tres ou catro metros de altura, que hai que quentar. Desaprovéitase moito espazo. Nós pensamos en incorporar outro cultivo, de peixes, no espazo libre.

Por que con peces?

Porque permite construír un sistema pechado, de forma que os refugallos dunha especie poden resultar útiles para a outra. Os peixes son alimentados con penso, que o peixe transforma en amoníaco. Este composto habería que eliminalo da auga, porque en exceso é tóxico. Pero en Hidrotilapia transformámolo en nitratos con axuda de bacterias que o oxidan. E os nitratos son fertilizantes para os fresones, que doutro xeito habería que comprar.

É dicir, que a auga dos peixes vai aos fresones. E viceversa?

Si, é un circuíto pechado, recirculante. As plantas van tomando os sales e os fertilizantes a medida que os necesitan.

Os peixes achegan fertilizantes ás plantas. E estas, que achegan aos peixes?

«O cultivo hidropónico substitúe o chan por substratos de natureza moi variada, ou por auga, como no caso do proxecto Hidrotilapia»Nada, pero se só cultivásemos peixes, cada certo tempo habería que cambiar a auga. Nós evitámolo ao facela circular. Así se logra aforrar auga, reducir a perda de nutrientes, aproveitar o espazo e a enerxía nos invernadoiros de fresón.

O cultivo dos fresones no proxecto Hidrotilapia é hidropónico. Que significa?

O cultivo hidropónico é unha técnica ben establecida. Hoxe cultívanse en España unhas 8.000 hectáreas de fresón, das que 300 ou 400 son de tipo hidropónico. Trátase de substituír o chan por substratos de natureza moi variada, ou por auga -sen substrato algún- como no caso do noso proxecto. En Hidrotilapia incorporamos nutrientes á auga, facémola chegar ás raíces da planta e cun sistema creado por nós que explota xa hai anos unha empresa, New Growing Systems, facémola circular no circuíto pechado.

Ou sexa, que tamén se aforra chan.

E substrato. Hoxe téndese a substituír o chan por substratos como a fibra de coco, que son caros de obter desde o punto de vista enerxético. Ademais, está o problema de desinfectar o chan ou o substrato periodicamente con bromuro de metilo, que é un dos gases prohibidos porque destrúe a capa de ozono -agora permítese para este uso pola falta de alternativas.

As bacterias que usan para transformar o amoníaco en nitratos, son naturais?

Si, totalmente. Son nitrosomas e nitrobacter.

Por que tilapia?

É unha especie de auga doce que converte moi rápido o penso en proteína de uso alimentario, e que se adapta ben a condicións negativas. A salinidade necesaria nos cultivos hidropónicos, por exemplo. É como o pito da auga. É unha especie tradicionalmente pouco consumida en España, pero que se vai introducindo pola demanda crecente dos inmigrantes, que a coñecen dos seus países de orixe. Ademais, a xenética evolucionou de tal forma que é posible seleccionar só aos machos, algo moi importante porque impide á especie ‘escapar’ e colonizar un ambiente natural, desprazando especies autóctonas.

Entón vostedes non crían tilapias.

Unha empresa de Valencia achéganos os alevíns.

É máis caro engordar os alevíns nunha piscifactoría ou no seu sistema?

O noso sistema é máis eficiente, claro, porque non hai que sacar o amoníaco da auga periodicamente. Pero ademais, se te sitúas en Huelva, hai outra vantaxe: os tanques de auga nos invernadoiros actúan como un almacén de calor, co que se aforra tamén en calefacción.

En que fase está agora Hidrotilapia?

Os tanques e os cultivos están aquí, na Universidade Politécnica de Madrid. O noso papel é sobre todo demostrar que funciona, o desenvolvemento posterior corresponde ao mundo empresarial. Hai interese de varios concellos de Huelva para facer un proxecto piloto, e tamén hai varias empresas interesadas. E presentámolo a unha convocatoria Life para obter financiamento europeo.

Varía en algo o sabor do fresón cultivado así?

Para variar o sabor do fresón basta ter vontade de facelo, tanto en hidrotilapia como nun cultivo normal. Hai variedades que sabemos que son máis saborosas, aínda que sexan menos produtivas. Tamén depende do uso de determinados fertilizantes. E nós temos fertilizantes a un custo moi baixo.

A 'AQUAPÓNICA', UNHA TÉCNICA EN AUXE

Img
Imaxe: Claudio Álvarez

A aquapónica busca integrar a acuicultura co cultivo hidropónico -sen chan- dunha gran variedade de plantas. É unha técnica en auxe, sobre todo no Pacífico. Nalgunhas zonas de Asia cultívase o arroz e, como está alagado, sóltanse crías de tilapia de forma que o final da fase de engorde dos peixes coincida coa de colleita do arroz.

A Universidade das Illas Virxes, por exemplo, dispón dun sistema aquapónico deseñado para producir unhas 40 caixas de leituga á semana e varios centos de quilos de peixe cada 6 semanas. As leitugas están a flotar sobre a auga en barcas ‘’ de poliestireno.

No proxecto Hidrotilapia se parte desta idea pero axústase un sistema de bombeo que leva a auga dos peixes ao cultivo, desde onde baixa logo -de novo aos peixes- por gravidade. Tras o seu paso polas raíces a auga queda empobrecida en nutrientes; para repolos nas cantidades correctas uns sensores detectan automaticamente os que faltan.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións