Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridade alimentaria

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Josep Rivera, director do Laboratorio de Dioxinas do CSIC

O efecto das dioxinas non depende dun limiar tóxico preciso senón do tempo e a cantidade inxerida

A presenza de dioxinas e furanos nos alimentos constitúe una preocupación latente paira os investigadores. Ás dificultades de detección, tarefa paira a que se require instrumental e tecnoloxías sofisticados, engádese o escaso coñecemento que se ten dos limiares tóxicos. En opinión de Josep Rivera, recoñecido experto na materia, o gran problema é a bioacumulación e os seus efectos a longo prazo. Só o control rutineiro e sobre un amplo grupo de mostras, sostén, pode previr inxestas superiores ás tolerables. Rivera, que dirixe o Laboratorio de Espectrometría de Masas e Dioxinas do Instituto de Investigacións Químicas e Ambientais do CSIC, é un dos mellores expertos en dioxinas e furanos, e dedicouse á súa detección e estudo desde que en 1989 creouse o laboratorio que dirixe. Como este só hai sete laboratorios máis en España, que cumpran a norma EPA 1613 e con instrumental de resolución suficiente paira separar as dioxinas doutros contaminantes.

Pode discriminar o consumidor o que compra paira evitar dioxinas?

O consumidor vai un pouco a cegas. Agora, por exemplo, dise que o salmón de piscifactoría ten máis dioxinas que o salvaxe. Pois ben, nós no seu día analizamos mostras de salmón de piscifactoría e despois compramos salmón salvaxe paira analizalo e comparar resultados. O que vimos foi que o salmón salvaxe tiña niveis de dioxinas similares.

Entón?

Ou ben o salmón salvaxe proviña dunha zona contaminada ou ben era en realidade de piscifactoría. Só é un exemplo, pero revela que o consumidor vai un pouco a cegas, porque depende da información que lle dá o vendedor.

Suponse a UE está a perfeccionar todo o tema da etiquetaxe e a trazabilidad e que se están controlando as dioxinas nos produtos que se comercializan.

Si, existe una lexislación estrita que marca o nivel de dioxinas e furanos por gramo de alimento que non poden ser excedidos. Paira pesca e derivados non poden exceder os 4 pg (picogramos) por gramo de carne de peixe fresco; no caso do pito e a caza de cría, o límite é de 2 pg por gramo de graxa. A carne de rumiantes non pode pasar de 3 pg; no caso do fígado permítese até un máximo de 6 pg por gramo de graxa. O leite ten o límite en 3 pg e os aceites en 0,75 pg.

A que responden as diferenzas de tolerancia entre uns alimentos e outros?

“Os alimentos grasos e certos peixes acumulan máis dioxinas que outros”Hai alimentos máis sensibles, que acumulan máis dioxinas, como os alimentos grasos, certos peixes ou o fígado de animais. Hai máis tolerancia neles porque se non, simplemente, non se poderían comercializar. Doutra banda, os animais acumulan dioxinas no proceso biolóxico de crecemento; en cambio, o aceite é un produto: non acumula. Por iso ten o límite máis baixo.

Contrólanse as dioxinas de forma rutineira? Custa imaxinar como se analizan todos os alimentos.

A UE pide a cada país que analice anualmente grupos de alimentos, pondo énfases nun tipo de produtos en función do país. A España pídenselle máis mostras de peixe e de aceites, xa que hai moita produción e consumo; a Holanda pídenselle máis mostras de lácteos. O Ministerio de Agricultura ten unha cota determinada de mostras que ten que facer e en cuxo análises participa o noso laboratorio. Ademais de dioxinas e furanos, analizamos un tipo de PCB (policlorobifenilos) que se comportan como as dioxinas de face a recompilar un banco de datos, xa que a UE establecerá a finais de 2004 os límites máximos permitidos.

Cantas análises fan?

O ano pasado, nós, que non somos o único laboratorio, fixemos 1.432 mostras. Son moitas, considerando que é un proceso moi complexo e una mostra de cando en cando tarda menos de 3 semanas. Paira dar una idea, o ERGO Research Laboratory de Hamburgo, dos máis importantes a nivel mundial, analiza anualmente 10.000 mostras. En Francia, o laboratorio de dioxinas CARSO, 4.000 anuais. Está a facerse un gran esforzo no control das dioxinas. A UE xa dispón dun regulamento cos valores de alerta, que indican que se está producindo un incremento inusual e hai que intervir paira ver que sucede.

De que clase de intervención fálase?

Algo como o que pasou co leite no estado alemán Baden-Wurttenberg, onde teñen un control excelente dos niveis normais de dioxinas no leite. En 1998 detectouse un incremento superior ao valor normal e desencadearon una alerta europea. Paira dar coa causa e deter a contaminación analizáronse antibióticos, palla, madeira, pensos… todos os elementos susceptibles de estar contaminados, ata que se viu que se trataba do penso. Agora ben, dos diversos compoñentes do penso, había que analizar todos e ver cal estaba contaminado, que ao final era a pulpa de cítricos.

Un traballo de detectives.

“Un regulamento europeo achega valores de alerta que marcan incrementos inusuais de dioxinas sobre os que hai que intervir”A historia non acabou aí. Había que pescudar por que a pulpa, que proviña de Brasil, estaba contaminada. Os investigadores foron alá e descubriron que cando se procesaba a pulpa engadíase un pouco de hidróxido cálcico paira compensar a acidez do cítrico. E era ese hidróxido cálcico o que estaba contaminado, xa que era un subproducto dunha fábrica de PVC, que se revalorizaba e reutilizaba.

É normal?

Non, pero pode pasar algunha vez que un empresario non saiba o destino final dun subproducto. Outro caso é o dunha filial belga en España, que fabricaba un premix paira o penso composto de cloruro de outeiro, zuro de millo, casca de améndoa e serrín de madeira piñeiro. Detectouse que o premix estaba contaminado e fixemos as análises no noso laboratorio. Descubrimos que o problema estaba no serrín, que proviña dunha empresa que tratara a madeira previamente con pentaclorofenol.

Que é altamente tóxico. Como pode suceder algo así?

Pode ser falta de coñecemento, especialmente si son pequenas empresas. Hai una directiva que indica expresamente que non se pode dedicar madeira tratada con pentaclorofenol a alimentación animal, así que os empresarios deberían sabelo. Outro caso ben coñecido, relacionado cos pensos, é o dos caolines e arxilas que viñan de zonas contaminadas do Misissipi. O que hai que destacar é que despois de todo isto, os niveis de dioxinas permitidos nos pensos son moi baixos. E que se está traballando paira rebaixar as concentracións de dioxinas até chegar aos niveis obxectivo que estableceu a comisión europea paira todos os produtos.

Que hai de certo en asociar a inxesta de dioxinas con cancro?

Só se puido demostrar no caso da 2378-tetradioxina. Pero mesmo nese caso aos investigadores custoulles porse de acordo. O problema é que non hai un limiar a partir do cal fai efecto senón que se van acumulando e é moi difícil establecer a relación causa-efecto. Tamén a dose de inxesta tolerable foise reducindo: antes era de 10 pg diarios por quilogramo de peso. Agora, rebaixouse ese límite a entre 1 e 4 pg diarios por quilo de peso segundo a OMS, e 14 pg semanais por quilo de peso segundo a UE.

Cre que na alimentación diaria excédense eses límites?

A UE pide a España máis análise de dioxinas en mostras de peixe e de aceites, xa que hai moita produción e consumo”Seguramente hai xente que os excede. Depende do tipo e a cantidade de alimento que tomes. En Finlandia comen peixe do Báltico, que non se pode exportar ao resto UE polo seu alto nivel en dioxinas e a Administración está a recomendar á poboación que limite o seu consumo. Ademais, en moitos informes e artigos científicos sobre os niveis tolerables coméntase que «non é seguro que non se presenten efectos sutís», como insomnio, problemas de tipo neurológico, depresión, perda de enerxía, desordes dixestivas, dor de cabeza… Hai efectos perniciosos pero non están ben determinados.

ACUMULACIÓN DE DIOXINAS

Img

A sociedade da información ten de malo que un acaba afacéndose a moitas cousas das que se fala, até o punto que chegan a ser normal. De dioxinas falouse moito, pero o espazo entre a orixe e os seus efectos fai que ao final haxa quen diga que “de acordo, pero até agora ninguén morreu delas”. Rivera insiste no “problema está en que se acumulan” e é difícil demostrar os efectos cando estes son a longo prazo e hai moitos compoñentes químicos interaccionando.

Nese sentido, apunta o experto, “os epidemiólogos teñen a tarefa moi complicada”. Tamén advirte que non hai que confundir as dioxinas con outros contaminantes orgánicos que teñen outros efectos (como os disruptores endocrinos). Pero si que hai consecuencias. Non hai que esquecer, di o investigador, que a crise das dioxinas nos pitos detectouse porque as galiñas puñan ovos raros ou non puñan, “e as galiñas morrían”. En casos de intoxicación aguda por dioxinas, engade, “hai efectos visibles”.

No caso coñecido dunha familia sevillana intoxicada por dioxinas -por restos de disolvente que se mesturaron con aceite de oliva- aínda hoxe, 25 anos despois, arrastran problemas asociados á intoxicación. Ademais do inicial cloroacné, sete anos despois da intoxicación, explica Rivera, “todos os membros tiñan os niveis de PCDD e PCDF en sangue varios miles de veces por encima do normal”. Uno dos fillos, exposto a contaminantes no útero, sufriu convulsións de orixe descoñecida e presentou atraso no crecemento.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións