Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridade alimentaria

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Juan Ortín, virólogo do Centro Nacional de Biotecnoloxía

«Abonda con que a gripe do pito transmítase entre humanos para que sexa o inicio dunha nova pandemia de gripe de alcance mundial»

Os expertos en virus de todo o mundo temen que, «en calquera momento», algún para o cal non estamos inmunizados poida mutar e, ademais de saltar a barreira das especies, empezo a estenderse entre humanos. Se este fóra o caso da gripe aviaria, por exemplo, daría pé a unha pandemia de alcance insospeitado. Por iso é polo que desde a OMS e outras organizacións estean a intensificarse as investigacións para determinar mellores medidas de prevención para unha enfermidade como a gripe, que pode variar ano a ano, e para a que non sempre hai respostas efectivas.

Img

Hai apenas uns días a Comisión Europea lanzou un chamamento aos pasaxeiros de dous avións que cubriron o traxecto Bangkok-Viena-Bruxelas: xunto a eles, na cabina do avión, viaxaban ilegalmente dúas aves que resultaron ter a «gripe do pito», unha enfermidade que causou a morte dunha trintena de persoas en Vietnam e Tailandia entre decembro de 2003 e Setembro de 2004. Esta vez as alarmas funcionaron ben e non parece que houbese contagios. Pero e se non fose así? Juan Ortín investiga en virus gripais no Centro Nacional de Biotecnoloxía, en Madrid (CSIC). Ortín fai fincapé en que non hai perigo algún en comer pitos, pero lembra que deben cumprirse estritamente as normas de manexo de animais nas granxas, e que hai que estar preparados ante unha nova pandemia de gripe que «pode ocorrer en calquera momento».

O SARS, a gripe do pito… É correcta a impresión de que cada vez hai máis enfermidades que se transmiten de animais a humanos?

Esa impresión é unha mestura de moitas cousas. En primeiro lugar hoxe identifícanse os axentes patógenos moito máis eficazmente que hai 20 anos. Tamén hai hoxe máis contacto co mundo animal. E está o feito de que os virus evolucionan moi rápido. O virus da gripe do pito, que antes se chamaba da ‘peste aviaria’, coñécese desde hai décadas, pero non infectara a humanos e agora si o fai; non eficazmente, pero faino.

Pero hoxe no mundo urbano o contacto cos animais non é maior senón todo o contrario, non?

Referíame a que o home está a invadir cada vez máis espazos naturais, o que lle fai estar en contacto con novos virus. Ademais, as poboacións de virus son fluctuantes. Se cambian as condicións ambientais cambian os virus. Estes cambios de ambiente, o clima, por exemplo, fan que agora haxa virus optimizados para saltar a humanos distintos dos de antes.

Hai estimacións concretas sobre que novos virus traerá o cambio climático, por exemplo?

«Os cambios ambientais como os do clima propician que haxa virus optimizados para saltar a humanos distintos dos de antes»Non, pero hai casos que xa se están dando, como o do ‘West Nile’ [virus del Nilo, que se transmite por la picadura de un mosquito]: aparece o virus en Nova York como un caso ‘importado’, pero consegue establecerse en insectos ‘nativos’ de Estados Unidos, e esténdese por todo o país causando encefalitis. Está relacionado co cambio climático, ou é que o virus orixinal estaba preparado para establecerse en novos insectos? É difícil responder. O certo é que cando cambia o clima ábrense novos espazos para os virus e péchanse outros. Hai cambios.

Que é exactamente unha zoonosis?

Unha nova infección nunha especie causada por un virus que antes infectaba a outra especie. Así xurdiron o SARS, a gripe, o ébola, a sida, moitos hantavirus… Xa nos habemos inmunizado contra algúns, como varios subtipos do virus da gripe cos que levamos moito tempo en contacto. Outros producen brotes localizados, como o ébola, que procede seguramente doutros primates en África e mata tan rápido que non lle dá tempo a estenderse. Ademais aparece en zonas illadas, se houbese un brote de ébola nunha zona moi poboada… sería como o SARS. E aínda así, virus como o ébola ou o SARS presentan unha vantaxe fronte á sida: como os síntomas preséntanse rápido é máis fácil illar aos enfermos e conter a epidemia. Coa sida non se pode.

Á parte da gripe do pito, houbo outras zoonosis recentemente?

No Sueste de Asia illáronse dous virus novos. Un, o virus de Nipah, que saltou do morcego ao porco e aos humanos; e o outro, o virus de Hedra, do morcego ao cabalo e aos humanos. En ambos os casos producen encefalitis e morte, pero non se estenderon.

A gripe do pito transmítese entre humanos?

Houbo en Tailandia un caso de posible transmisión dunha nena á súa nai, pero non está documentado analiticamente; non se exclúe que tamén a nai estivese en contacto con aves infectadas.

O que está claro é que a enfermidade só se transmite por contacto co animal infectado, non coméndollo.

Si. [Además ahora está prohibida la importación de carne y productos avícolas de países donde ha habido casos de gripe del pollo].

Como inflúe o que haxa hoxe explotacións masivas de aves e gando, como as granxas holandesas?

«As explotacións masivas de aves e gando facilitan un rápido control das infeccións ao estar os focos localizados»Nesas granxas hai millóns de pitos. Pero estas explotacións son unha vantaxe, porque os animais están controlados. En Holanda tamén houbo casos de gripe aviaria o ano pasado, pero detívose a infección enseguida matando os pitos afectados en pouco tempo. O problema está no sueste de Asia, onde os virus non só están nos animais de granxa senón nos silvestres. Iso é incontrolable.

A OMS alertou en varias ocasións acerca da inminencia dunha nova pandemia de gripe. Por que?

Hai tempo que os que traballamos nisto esperamos que ocorra. Pode ocorrer en calquera momento. A razón, ademais das causas mencionadas antes, é que xa está a haber brotes de gripe do pito, e abonda con que o virus transmítase de humano a humano para que sexa o principio dunha pandemia. Hai subtipos do virus da gripe cos que os humanos non estivemos en contacto desde hai décadas, e non estamos inmunizados.

É fácil que se produza o salto a humanos?

Non. Se o fose nós teriamos xa o quince ou vinte subtipos do virus da gripe. Pero cando ocorre é explosivo.

Que medidas hai que tomar?

O primeiro son as medidas na manipulación de animais, pero son útiles só no mundo desenvolvido. Asia está chea de mercados con animais vivos todos mesturados, e é un costume que é difícil de cambiar. Si se pode tratar de estar preparados con vacúas prototipo, vacinas en que se cambia de forma rápida o xene que confire inmunidade fronte a cada virus. E ademais hai que aumentar a capacidade para producir vacinas, estar preparados para fabricala masivamente e rápido. É complexo, porque non vas dicirlle a unha empresa que teña unha planta baleira pero lista para cando faga falta…

Non habería outro tipo de medicamento?

Xa hai antivirais moi eficaces e seguramente habería que recorrer a eles ata que chegasen as vacinas. Pero resultan caros e tamén hai que estar preparados para fabricalos rápido e en grandes cantidades.

As medidas de manipulación de animais, aplícanse aquí correctamente?

Si.

Ou sexa que se o virus mutase aquí, non habería perigo?

Os casos de Holanda demostran que a maquinaria funcionou ben. Aquí as autoridades están a facer o correcto, de momento non se pode facer máis do que se fai.

UN PLANETA EN ALERTA

Img imaging2
«A rápida extensión de gripe do pito, con brotes simultáneos en varios países, non ten precedentes e é moi preocupante tanto para a saúde humana como para a agricultura», explica a OMS (Organización Mundial da Saúde) nas súas páxinas. A razón da alarma é que a cepa que causou todos estes brotes, coñecida como H5N1 saltou xa a barreira das especies en dúas ocasións antes de agora, provocando enfermidades mortais.

Pero o maior temor é que os virus da gripe humana e aviaria infecten a unha mesma persoa e intercambien os seus xenes. «Este proceso dentro do corpo humano podería dar lugar a un subtipo do virus da gripe completamente novo, contra o que poucos humanos, ou quizá ningún, estean inmunizados», informa a OMS.

Recentemente detectáronse ademais outros brotes de gripe aviaria de cepas menos patógenas, pero non hai que baixar a garda: estes virus poden mutar, e volverse máis patógeno, en apenas seis meses.

Non é posible saber que virus provocará a seguinte pandemia, pero os científicos pretenden telo todo a punto para que cando chegue non pille por sorpresa. «Hai unha rede mundial dedicada a detectar virus da gripe, que traballa cada vez máis rápido», explica Juan Ortín, experto en virus da gripe. En canto hai un brote as mostras envíanse a centros de referencia en todo o mundo, conectadas con autoridades nacionais e hospitais.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións