Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Riscos > Listeria monocytogenes

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Listeria: así foi a crise alimentaria da carne mechada

Analizamos as causas do maior brote de listeriosis ocorrido en España, cales foron os erros cometidos e como evitar que se repitan no futuro

Imaxe: Valentinjukov

A carne mechada elaborada pola empresa Magrudis S.L. baixo a denominación comercial “A Mechá” foi a responsable do maior brote por listeria ocorrido en España. Con 196 afectados e 2 falecidos confirmados polo Centro de Coordinación de Alertas e Emerxencias Sanitarias (CCAES), esta crise espertou nas consumidores dúbidas sobre a seguridade alimentaria e os sistemas de control. Este artigo explica como se garante a inocuidad dos produtos, analiza os erros e expón que pode aprenderse deles para evitar que se repitan.

O 15 de agosto a Dirección Xeral de Saúde Pública e Ordenación Farmacéutica, dependente da Consellería de Saúde e Familias da Xunta de Andalucía, decretou a alerta sanitaria pola contaminación por Listeria monocytogenes de carne mechada "A Mechá". Un día máis tarde, a información chegou á Axencia Española de Seguridade Alimentaria e Nutrición (AESAN) a través do Sistema Coordinado de Intercambio Rápido de Información (SCIRI), e o aviso trasladouse a todas as comunidades autónomas. Desde entón sucedéronse numerosas informacións e contrainformaciones, á vez que os casos aumentaban e, con eles, as dúbidas sobre a seguridade alimentaria no noso país e a sensación de que a situación estaba descontrolada.

Como funcionan os protocolos de seguridade alimentaria?


Imaxe: fotoevent.stock

A lexislación establece que a empresa é a principal responsable da seguridade alimentaria, mentres que á autoridade competente resérvalle as funcións de control oficial e sanción en caso de incumprimento. É unha formulación eficaz e realista: sería imposible que a Administración controlase todos os lotes de todos os produtos de todas as empresas que pon alimentos no mercado.

A seguridade alimentaria actual baséase nun enfoque preventivo: non se espera a que se presente un problema para solucionalo, anticípase á súa aparición. Para conseguilo, o Regulamento 852/2004 obriga ás empresas a implantar sistemas de autocontrol baseados nos principios do APPCC (análise de perigos e puntos de control críticos). Un dos valores do APPCC é que pode adaptarse a cada alimento e ao proceso tecnolóxico que se lle aplica: identifícanse os perigos concretos, localízanse as fases nas que poden reducirse (como o horneado, que destrúe os microorganismos na carne mechada) e monitórase para descubrir e liquidar calquera problema antes de que o alimento salga da fábrica.

Que pasa se, a pesar de todo, chega un produto contaminado ao mercado? A información sobre unha alerta alimentaria pode chegar ás autoridades competentes a través de distintos medios: consumidores, medios de comunicación, controis oficiais, clientes ou provedores da industria alimentaria. Se a industria ten a certeza ou, mesmo, a sospeita de pór en circulación un alimento que poida supor un risco para a saúde dos consumidores, ten a obrigación legal de informar as autoridades competentes e colaborar con elas en todo momento.

A xestión das alertas faise a través dun sistema coordinado de intercambio de información, que relaciona todos os niveis da Administración, desde as comunidades autónomas á Comisión Europea, e no que a AESAN é o punto nacional de contacto. Desta forma, as autoridades emiten e reciben os datos sobre os produtos que poidan supor un problema e poden tomar as medidas necesarias para protexer á poboación: inmobilizalo para que non chegue ao consumidor, retiralo do mercado ou recuperalo se chegou a mans do consumidor. Neste último caso, a información faise pública (xa que é a única forma de alertar ao cliente final), e é preceptivo informar o consumidor das razóns da retirada.

Como se determina que alimento causou un brote? Mediante a realización de enquisas epidemiolóxicas aos afectados, nas que se pregunta polos alimentos que consumiron nos días ou semanas previos á aparición dos síntomas, ata localizar un ou varios produtos que todos eles inxerisen.

Que fallou na crise da listeria?

Imaxe: alexraths

Nestes momentos hai constancia dalgúns erros claros, outros están en fase de investigación e, por último, algúns só poden intuírse.

1. A responsabilidade dos operadores alimentarios.

A investigación está en desenvolvemento. A inspección do plan de autocontrol de Magrudis S.L. e da documentación que avale o cumprimento dese plan serán fundamentais para atopar a orixe da contaminación. No entanto, xa se detectaron varias irregularidades que afectan tanto á empresa produtora como a un dos seus clientes:

  • Magrudis S.L. realizou obras de ampliación e redistribución da produción e notificouno á Xunta de Andalucía sen solicitar permiso, ademais de volver a producir sen someterse a unha inspección posterior á reforma.
  • A empresa puxo en circulación alimentos que non cumprían os criterios microbiológicos. O regulamento 2073/2005 establece límites en relación co contido en microorganismos que as industrias deben cumprir para garantir a seguridade alimentaria. A carne mechada é un produto listo para consumo (pódese comer directamente, sen tratamento térmico nin ningún proceso que reduza o número de microorganismos patógenos), e neste tipo de alimentos preocupa especialmente a presenza de Listeria monocytogenes. Por iso, establécese un criterio estrito polo que, tomando 5 mostras de 25 g cada unha do produto acabado, debe haber ausencia de listeria en todas elas antes de que o alimento abandone a fábrica. A frecuencia da mostraxe determínaa a industria en función do establecido no seu plan de autocontrol.
  • Nas empresas que elaboren produtos listos para o consumo, a mesma normativa obriga a tomar mostras das zonas e os equipos de produción para detectar a presenza de Listeria monocytogenes. As análises realizadas nas instalacións de Magrudis S.L. atoparon contaminación por listeria en, polo menos, dúas zonas diferentes da fábrica: as mechadoras e os carros de horneado.
  • Comercial Martínez León, un dos clientes de Magrudis S.L., puxo no mercado carne mechada afectada sen marca e con gravísimos erros de etiquetaxe, que facían imposible vinculala co produto obxecto de alerta.

2. A xestión pública da alerta.

  • Un informe interno do Servizo de Seguridade Alimentaria da Xunta de Andalucía recolleu que había constancia desde a segunda metade de xullo de que había un incremento de casos de listeriosis, pero non se puxeron en marcha os protocolos para a detección da orixe ata que se produciu o primeiro brote familiar o 5 de agosto.
  • A Consellería de Saúde e Familias da Xunta de Andalucía tivo coñecemento das obras levadas a cabo por Magrudis S.L. o 31 de xullo, pero non informou o Concello de Sevilla, que ten transferidas as competencias de inspección.
  • Houbo un erro na identificación das mostras sospeitosas que o Distrito Sanitario Aljarafe Sevilla Norte, dependente da Xunta de Andalucía, enviou ao Laboratorio Municipal para a súa análise microbiológico.
  • Produciuse un cruzamento de acusacións entre responsables políticos: o Concello de Sevilla emitiu un comunicado atribuíndo o erro na identificación das mostras ao Distrito Sanitario e o PP andaluz culpou ao Concello de non realizar inspeccións preventivas.
  • A primeira alerta sanitaria emitida o 15 de agosto pola Dirección Xeral de Saúde Pública da Consellería de Saúde e Familias afectaba a un só produto, non a todos os elaborados na fábrica. O 23 se agosto ampliouse a alerta por precaución a todos os alimentos postos á venda por Magrudis S.L., desen positivo ou non nas análises. O principio de cautela recomendaría aplicar esta medida desde o primeiro momento.
  • O Concello tivo constancia o 21 de agosto de que se estaba distribuíndo carne mechada de marca branca, pero ata o día 23 non se puido entrar nas instalacións do comercial Martínez León por non localizar aos donos.
  • A información sobre a distribución de carne afectada baixo unha marca branca fíxose pública en primeira instancia a través dos medios de comunicación, non das canles oficiais, como sinalou a propia AESAN o 23 de agosto.
  • As administracións implicadas deron mensaxes contraditorias: o 22 de agosto María Luisa Carcedo, ministra de Sanidade, Consumo e Benestar Social, advertiu do risco de contaminación cruzada (tal como advirten entidades científicas como a EFSA), pero, momentos despois, José Miguel Cisneros, portavoz técnico da Xunta de Andalucía, negou esa posibilidade.

Que podemos aprender para o futuro?


Imaxe: fancycrave1

Fernando Simón, director do Centro de Coordinación de Alertas e Emerxencias Sanitarias (CCAES), sinalou nunha clarificadora entrevista na Cadea Ser que esta crise ten que servir para mellorar a xestión en futuras alertas alimentarias. Hai tres aspectos nos que, definitivamente, deben tomarse medidas:

  • 1. Toma de decisións. A normativa contempla o principio de cautela: se hai posibilidade de efecto nocivo para a saúde, pero hai tamén incerteza científica, pódense adoptar medidas provisionais de xestión do risco á espera de dispor de información científica adicional, co obxecto de protexer aos consumidores. Estas medidas serán as mínimas necesarias para non restrinxir o comercio pero que, á súa vez, permitan alcanzar un elevado nivel de protección da saúde.
  • 2. Calidade da comunicación. Cando se produce unha crise alimentaria, a única ferramenta coa que conta o consumidor final para protexer a súa saúde é a información. Se as autoridades competentes emiten mensaxes ambiguas, especulativos, discrepantes ou abertamente contraditorios, xérase unha sensación de descontrol e un clima que favorece a proliferación de bulos como que toda a carne de porco podía estar contaminada (desmontado polo CCAES). Neste sentido, os cidadáns tamén temos unha responsabilidade e non debemos compartir información non contrastada que nos chegue polas redes sociais. Por outra banda, a propia industria debe actuar con seriedade e dar información clara, rigorosa e precisa, evitando frivolizar, eludir responsabilidades e facer conxecturas, como foi o caso.
  • 3. Vías de comunicación cos cidadáns. O contexto actual fai posible establecer unha ligazón directa cos consumidores que facilite a transmisión inmediata de información. Con todo, as autoridades non aproveitan o potencial das redes sociais: ou non teñen perfil, ou non o utilizan como canle de información, desaproveitando a oportunidade de chegar directamente á poboación.

Ao publicar un comentario aceptas a política de protección de datos

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións
Fundación EROSKI

Validacións desta páxina

  • : Conformidad con el Nivel Triple-A, de las Directrices de Accesibilidad para el Contenido Web 1.0 del W3C-WAI
  • XHTML: Validación do W3C indicando que este documento é XHTML 1.1 correcto
  • CSS: Validación del W3C indicando que este documento usa CSS de forma correcta
  • RSS: Validación de feedvalidator.org indicando que nuestros titulares RSS tienen un formato correcto