Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Límites á publicidade de alimentos

A promoción de hamburguesas hipercalóricas abriu un novo debate sobre o dereito á elección de alimentos e a protección da saúde

img_fastfood_p

As últimas noticias aparecidas nos medios de comunicación sobre o control que está a realizar tanto a administración sanitaria como algunhas asociacións de consumidores respecto da publicidade ou promoción de certos produtos alimenticios hipercalóricos destinados á poboación máis nova expuxo un novo debate. Este vira contorna á prevalencia do dereito á liberdade de elección dos alimentos, común a todo consumidor, fronte á intervención administrativa por razóns de protección da saúde e seguridade.


En España están nestes momentos no punto de mira dous produtos moi coñecidos polos consumidores que roldan as 1.000 kilocalorías e cuxa promoción vulnera, segundo a administración e a organización de consumidores de referencia, o establecido nun código de autorregulación da publicidade de alimentos dirixida a menores, prevención da obesidade e saúde, coñecido como Código PAOS, que foi subscrito, entre outras da industria agroalimentaria, polas empresas que os promocionan e comercializan.

Mentres algunha das coñecidas empresas alimentarias deféndese, aducindo que a libre elección do consumidor prima por encima de todo, no Reino Unido xa se decidiron a prohibir legalmente, e polas consecuencias derivadas da obesidade infantil, a partir de xaneiro de 2007, os anuncios en televisión de certos tipos de alimentos dirixidos a menores de 16 anos, como son todos os produtos de alimentación con cantidades elevadas de graxa, sal e azucre, entre os que se mencionan as patacas fritas, as hamburguesas, as chocolatinas, os cereais azucarados ou chocolateados e as bebidas gaseosas.

Autorregulación publicitaria
Un código de autorregulación guía ás empresas adheridas a el a difundir mensaxes publicitarias
A lexislación vixente non limita a promoción e publicidade de alimentos hipercalóricos de todo tipo, xa sexa polo seu alto contido en graxas como por unha importante presenza de azucres ou outro tipo de ingredientes alimentarios na súa composición. O certo é que estes produtos se comercializan, ata a data, sen ningún tipo de restricións nin de reparo por parte das autoridades sanitarias, mesmo sen advertir de hipotéticos riscos sobre a súa inxesta, deixando á libre elección do consumidor os produtos que consome e introduce na súa dieta.

Con todo, no marco da estratexia NAVES lanzada polo Ministerio de Sanidade e Consumo (cuxo obxectivo é diminuír a prevalencia de obesidade e sobrepeso e as súas consecuencias, especialmente na poboación infantil), a FIAB (Federación Española de Industrias da Alimentación e Bebidas) promoveu a elaboración dun código de autorregulación a fin de establecer un conxunto de regras que guiasen ás compañías adheridas no desenvolvemento, execución e difusión das súas mensaxes publicitarias dirixidos a menores. Este non foi outro que o que se coñece como Código PAOS, ao que se sumaron as principais industrias do sector, o que supuxo máis do 70% do volume total de publicidade de alimentos e bebidas que se emite no noso país.

Non cabe ningunha dúbida de que as empresas adheridas teñen unha vinculación legal importante ao Código, dado que o efecto da súa adhesión tradúcese no respecto das súas normas no exercicio das súas actividades publicitarias, así como a acatar e cumprir de forma inmediata o contido das resolucións que o xurado da Publicidade de Autocontrol, creado para ese efecto, poida emitir para a resolución das reclamacións que lle sexan presentadas en relación a este Código. E é que as normas contidas no Código PAOS, tal e como no mesmo establécese, precisan e amplían para as empresas adheridas, o alcance das obrigacións legais esixibles á publicidade e promoción de alimentos e bebidas dirixida a menores, en beneficio do interese xeral, dos consumidores e do mercado, segundo expresa.

Infracción ás normas do Código
Neste sentido, convén aclarar que as últimas «denuncias» que saltaron aos medios de comunicación respecto da hamburguesa de Burguer King e á pizza de Casa Tarradellas tiveron a súa orixe nunha presunta infracción dos acordos de carácter voluntario alcanzados mediante a subscrición de ambas as do denominado Código PAOS, e máis concretamente do seu apartado 23, sobre Educación e Información nutricional.

A norma en cuestión determina, como regra xeral, que as mensaxes publicitarias de alimentos ou bebidas non deberán promover ou presentar hábitos de alimentación ou estilos de vida pouco saudables (como así se considera que sucedeu no caso da hamburguesa e da pizza, que neste último caso, aparece engulida no anuncio por un neno dunha forma moi rápida), tales como comer ou beber de forma inmoderada, excesiva ou compulsiva, nin deberán fomentar, aprobar ou presentar de forma condescendiente hábitos de vida sedentarios.

En canto á publicidade destes produtos dirixida a nenos, non deberá mostrar o alimento ou bebida promocionado en cantidades excesivas ou desproporcionadas. Así mesmo establécese que cando a publicidade presente o alimento ou bebida promocionado no contexto dunha comida deberá mostrarse acompañado dunha variedade razoable de alimentos co fin de que a mensaxe publicitaria fomente o seu consumo como parte dunha dieta variada e equilibrada.

Non cabe ningunha dúbida de que as empresas afectadas adheridas deberán acatar o contido das resolucións que o Xurado da Publicidade emita na resolución das reclamacións formuladas, que poden chegar a determinar, para o suposto de que os feitos se consideren como unha infracción, o cesamento da publicidade ou a introdución das modificacións que sexan necesarias, así como a imposición de sancións pecuniarias, que poden chegar a ser de ata 180.000 euros no suposto de infraccións moi graves.

Desde a entrada en vigor do Código PAOS, en data 15 de setembro de 2005, foron analizados centenares de anuncios, vulnerándose nalgúns deles aspectos do código relacionados coa educación e a información nutricional. Non será estraño, que nun futuro inmediato, poidan engadirse á lista de reclamacións novos casos, atendendo ao feito de que ademais das empresas adheridas, poden expor reclamacións por infracción das normas deste Código ante o Xurado da Publicidade, a propia FIAB, as asociacións de consumidores, as administracións públicas, calquera empresa ou asociación empresarial ou profesional, así como a Comisión de Seguimento, de oficio ou a instancia de consumidores individuais, ou outras persoas, entidades ou colectivos non previstos nesta relación. Ademais, hai que ter en conta que dun tempo para acó un grupo de traballo do Ministerio de Sanidade e Consumo está a traballar na revisión de todos os anuncios sobre alimentos, non só destinados ao público infantil.

LIBERDADE DO CONSUMIDOR E INTERVENCIÓN ADMINISTRATIVA

Neste contexto convén deixar claro que as campañas publicitarias ou promocións dos produtos alimenticios que foron obxecto de reclamación non determinan en ningún caso que os alimentos en cuestión, e considerados individualmente, poidan presentar algún tipo de riscos para a saúde do consumidor. De aí, que, a pesar das reclamacións formuladas no contexto do Código PAOS, non se dispuxo de ningunha medida de intervención ou limitación por parte das autoridades sanitarias, pois gozan de presunción de seguridade alimentaria.

Atendendo á normativa de carácter obrigatorio vixente nestes momentos, e a falta dunha normativa harmonizada a nivel da UE, a promoción e publicidade de alimentos hipercalóricos non está prohibida. O mecanismo adoptado da autorregulación ou a prohibición legalmente establecida por algún Estado membro por razóns de saúde pública, son ata o momento as únicas medidas posibles para atallar unha problemática que se relaciona coas graves consecuencias que se derivan da obesidade.

Con todo, non cabe dúbida de que existen outros mecanismos na prevención de riscos derivados do consumo alimentario. Entre eles, convén destacar os que se derivan do Dereito á información e o Dereito á educación e formación en materia de consumo, nos que non só deben participar as empresas do sector agroalimentario, mediante unha etiquetaxe que garanta a liberdade de elección do consumidor respecto ao tipo de produtos que desexa consumir, senón tamén os poderes públicos e as asociacións de consumidores, a fin de ofrecer ao consumidor a formación e a educación adecuada respecto de hábitos de consumo e estilos de vida saudables.

Pois non se trata só de protexer o principio de libre mercado, senón tamén a liberdade do consumidor na elección dos produtos que máis lle conveñan ou lles satisfagan; iso si, con coñecemento de causa. O deber do Estado esténdese tamén a protexer os intereses económicos dos consumidores e a súa liberdade de elección, ofrecendo a estes os coñecementos suficientes para que poidan adoptarse medidas de prevención de riscos e danos para a súa saúde derivados do consumo alimentario.

Bibliografía

NORMATIVA

  • Real Decreto 1334/1999, de 31 de xullo, polo que se aproba a Norma xeral de etiquetaxe, presentación e publicidade dos produtos alimenticios (BOE número 202/1999, de 24 de agosto de 1999). Modificado por RD 238/2000, de 18 de febreiro de 2000; RD 1324/2002, de 13 de decembro de 2002; RD 2220/2004, de 26 novembro 2004; e RD 892/2005, de 22 de xullo de 2005.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións