Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Entrevista

María Echevarria, Directora Xeral De Gandaría

«Hoxe en día detéctase con facilidade calquera sustancia ou materia que non debe estar nos pensos»
Por Mónica G. Salomone 25 de Novembro de 2004
Img mechevarria

A crise desatada pola aparición dos primeiros casos de vacas tolas en España parece entrar xa en fase de amortiguación. Aínda que o número de animais detectados continúa goteando, todo apunta a un estancamento, tal e como sucede noutros países da nosa contorna inmediata. É tempo, pois, de expor unhas primeiras reflexións sobre o impacto e as medidas adoptadas, ás que se prestou a actual Directora Xeral de Gandaría, María Echevarría.

María Echevarría Viñuela, veterinaria de formación e actual Directora Xeral de Gandaría, ocupou xa diversos postos no ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación, do que é funcionaria desde principios da década do noventa. Foi xefe de pesca na dirección territorial de Tarragona, xefe do servizo de mercados leiteiros e xefe de área do sector porcino. No últimos catro anos estivo na Dirección Xeral de Agricultura da Comisión Europea. Desde o seu actual cargo, asegura que «podemos ter a garantía absoluta de que a alimentación dos animais non prexudica nin a súa saúde nin a do consumidor».

Que come o gando en España?

Pódese criar de dous modos: intensivo, co gando estabulado; ou extensivo, cos animais soltos. Neste último caso os animais comen os alimentos dispoñibles no medio, aínda que nalgunhas épocas do ano compleméntase con penso. Na cría intensiva é ao revés: normalmente os animais comen pensos, pero tamén se enriquece a súa dieta con alimentos frescos.

De que están feitos os pensos?

Quero que quede claro que os pensos son alimentos totalmente naturais: cereais, fariñas de soia… só que están tratados para asegurar a súa duración. Conteñen a mestura adecuada de nutrientes para cada animal.

Nota o consumidor cando unha tenreira está alimentada dun modo ou doutro?

Todos os pensos son sans e sométense a controis rigorosos. A alimentación animal ha evolucionado enormemente. Hoxe podemos ter a garantía absoluta de que a alimentación dos animais non prexudica nin a súa saúde nin a do consumidor. Devandito isto, a diferenza de alimentación si se pode notar nas características organolépticas. Por iso hai denominacións protexidas e ás veces a alimentación peculiar trasládase á etiqueta.

Pero é unha etiquetaxe obrigatoria?

“Hoxe é máis difícil que un animal coma algo que non debe que atopar algo estraño nun potito”
Non, pero na calidade voluntaria, como son a denominación de orixe e a gandaría ecolóxica, hai normas ben establecidas. Tamén hai etiquetaxes voluntarias que inclúen un prego de condicións. Agora ben, o que deben garantir todos, en todas as fases, é a rastrexabilidade. A rastrexabilidade é unha norma comunitaria, e son os produtores os que deben garantila.

Quen garante que a rastrexabilidade se cumpre?

O MAPA acredita os organismos de control. Hai deseñado un plan para garantir a rastrexabilidade, pero cada comunidade autónoma ten organizados os seus servizos de modo que considere máis adecuado. O inspector depende de cada comunidade autónoma, que se coordina connosco; para iso temos mesas sectoriais.

Cal é o papel do ministerio?

Nós instrumentamos sistemas, os métodos. E facemos de nexo coa Unión Europea.

Hai un método unificado na UE para facer análise dos pensos?

Non se concluíu ningún método aínda. No entanto, hai programas de control de todo. Nós temos un Plan Nacional Integrado de Control de Alimentación Animal e controlamos todo periodicamente: fariñas cárnicas, organismos modificados xeneticamente, antibióticos, xermes… En xeral, calquera sustancia que non deba estar inclúese no programa.

Coordínao o ministerio e aplícano as Comunidades Autónomas.

Si.

Antes deste programa, que había?

Sempre houbo pequenos programas para diferentes aspectos, pero desde fai tres ou catro meses pactamos este Programa Integral que abarca todo, tamén para economía de tempo. Por exemplo, con respecto aos OMG [organismos modificados genéticamente]: trátase non só de detectalos, senón de cuantificar a súa presenza por encima dun determinado limiar.

Que laboratorios fan as análises?

As comunidades autónomas teñen os seus propios laboratorios e ademais nós temos laboratorios de referencia.

Hai responsables de laboratorios acreditados polo ENAC (a Entidade Nacional de Acreditación) que afirman que os métodos que se están usando para detectar presenza de material de orixe animal en pensos non son fiables, porque se basean en achar restos microscópicos. Aseguran que cando se usa a análise de ADN, máis sensible, nalgúns casos séguense detectándose.

“Creo que se ha ido moi lonxe ao prohibir todas as fariñas animais”
Agora mesmo non se que método úsase, pero o que non debe estar, non debe estar. Se alguén detecta algo ilegal o que debe facer é denuncialo. Hai que ser moi prudentes porque se din moitas cousas que logo non son certas. O que podo asegurar é que hoxe en día é moi difícil que haxa pensos con sustancias ou materias que non deben estar, e se estivesen detectaríase. O plan custounos moito, discutímolo primeiro con Europa e despois coas Comunidades Autónomas, e hoxe é máis difícil que un animal coma algo que non debe que atopar algo estraño nun potito. Chegamos a límites que ás veces chaman un pouco a atención.

Por exemplo?

Non é a miña intención criticar á alimentación humana, pero en materia de OMG nós facemos análise dos pensos cunha precisión extrema. E en canto a antibióticos practicamente non se admite nada.

Desde cando se aplican estas normas tan esixentes?

Sempre houbo, pero nos últimos anos reforzáronse. A crise da BSE [la encefalopatía espongiforme bovina, la enfermedad de las ‘vacas locas’] e as dioxinas marcaron tendencias, levaron as cousas a uns extremos un pouco drásticos. Por exemplo comer fariñas de monogástricos -os que non son vacas nin ovellas- non ten ningún perigo, e en cambio non están autorizadas.

Pero os animais non comen iso no medio natural. Non é lóxico que prime o principio de precaución?

Si, pero o principio de precaución está ben cando hai algún risco, e aquí non o hai. Imos ver: todos os produtos deben ser inocuos para ser consumidos, pero creo persoalmente que se ha ido moi lonxe ao prohibir todas as fariñas animais. Ás veces se culpabiliza a determinados produtos e logo demóstrase que foron tratados inxustamente.

Hai indicios de que se vaia a levantar a prohibición de fariñas de monogástricos?

Non. Hai sectores que o piden, porque din que non hai datos científicos que xustifiquen a prohibición. Pero de momento non parece que a norma vaia a cambiar.

Notan os gandeiros estas normas? Quéixanse de que crecen menos os animais?

Máis que queixarse, sénteno. Notan que os custos de produción aumentan. Pero hai que dicir que os gandeiros son moito máis responsables do que se lles recoñece. Saben que o seu modo de vida depende de que comercialicen produtos sans. A figura do gandeiro que facía calquera cousa practicamente non existe. Pode haber catro que estraguen a imaxe de todos, pero a inmensa maioría está desexosa de que se recoñeza o seu esforzo por garantir a seguridade.

Deuse en España a última crise con dioxinas de Holanda?

O noso plan está feito para que ese produto non chegue aos animais. E no caso de que chegase, grazas á rastrexabilidade detectámolo tan rápido como nos Países Baixos. A proba está en que as dúas tenreiras afectadas detectáronse enseguida.

VACAS TOLAS: EMPEZAN A BAIXAR Os CASOS?

Img transporte1
O primeiro caso de encefalopatía esponxiforme bovina (EEB ou mal das ‘vacas tolas’) deuse no Reino Unido en 1986. En 1990 prohibiuse en toda a Unión Europea o uso de fariñas de carne e óso nos pensos do gando bovino. Pero as medidas non foron realmente efectivas ata polo menos 1996, segundo admiten os expertos. Como explica Albert Canals Rosell. veterinario do Departament de Sanitat da Generalitat de Catalunya, nun artigo publicado en Portal Veterinaria, «houbo unha falta de control na exportación de carne (para eliminar e destruír os tecidos con capacidade infectiva, os chamados materiais especificados de risco ou MERs), non se cumpría a normativa sobre identificación bovina, non se respectou a prohibición de alimentar aos rumiantes con fariñas de carne, e exportáronse fariñas de carne a outros países».

A partir de 1994 o problema esténdese ao resto de Europa. Os primeiros casos en España déronse en 2000. Desde entón confirmáronse un total de 492 casos da enfermidade . Deles 114 en 2004, 154 en 2003, 127 en 2002, 82 en 2001 e dous en 2000. Se se confirmase a tendencia á baixa da enfermidade, 2003 sería o ano que marcaría o punto de inflexión na incidencia da enfermidade (segundo as estimacións dos expertos, se a prohibición das fariñas cárnicas fíxose efectiva en España en 2000, a incidencia da EEB debería empezar a baixar en 2005, debido ao seu longo período de incubación).

Os países da UE confirmaron en 2003 un total de 1.358 casos de vacas tolas, o 36% menos que o ano anterior. O Reino Unido, país máis afectado, confirmou 607 casos, o 45,9% menos que en 2002.