Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Matxalen Uriarte, coordinadora da área de Seguridade Alimentaria e Biodetección de AZTI-Tecnalia

«O risco cero en alimentación non existe»

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 23deNovembrode2007

Os comezos de AZTI-Tecnalia están profundamente unidos á investigación oceanográfica e pesqueira, aínda que paralelamente desenvolveuse outra área dedicada á tecnoloxía dos alimentos. Hoxe, tras cumprir 25 anos, AZTI-Tecnalia é un referente no ámbito internacional e un dos máis prestixiosos centros españois no campo da investigación tanto mariña como alimentaria. Un ambicioso proxecto feito realidade no que participa un equipo experto e multidisciplinar en diferentes materias: tecnoloxía de alimentos, bioquímica, bioloxía molecular, microbiología e química, entre outros. Matxalen Uriarte, coordinadora da área de Seguridade Alimentaria e Biodetección de AZTI-Tecnalia, explica o presente e o futuro deste campo, no que quedan «moitas cousas por descubrir».

Que é a seguridade alimentaria (SA)?

O concepto de seguridade alimentaria é moi amplo e o alcance que ten para a FAO consiste en que a poboación teña en todo momento acceso material e económico a alimentos suficientes, seguros e nutritivos para satisfacer as súas necesidades dietéticas e preferencias alimentarias para unha vida activa e sa. O noso ámbito de actuación concrétase na seguridade do alimento, é dicir, en que non ocasione ningún risco na saúde do consumidor. Nos países desenvolvidos, o termo de seguridade limítase á seguridade do alimento e nutrición xa que a dispoñibilidade e o acceso están garantidos. Para dicilo de forma sinxela, ‘seguridade alimentaria’ é un fin en si mesmo e é o resultado de aplicar medidas ao longo de toda a cadea alimentaria orientadas a previr ou reducir os perigos dun alimento que poidan ocasionar un dano ou enfermidade no consumidor.

E no ámbito nutricional?

Desde o punto de vista nutricional do alimento, a investigación para a seguridade alimentaria persegue coñecer todos os efectos que un alimento produce no organismo. Neste ámbito, o alimento considérase seguro cando ten o efecto que esperamos, é dicir, cando se engade un compoñente como mellora nutricional deberemos coñecer como é o mecanismo de ‘introdución’ dese compoñente no organismo e o seu efecto final.

Son seguros os alimentos que consumimos?

Hoxe en día a cadea alimentaria europea é das máis seguras do mundo, aínda que o risco cero non existe. Ao longo de toda a cadea de produción alimentaria existen medidas para garantir alimentos sans e seguros. Todos os axentes que participan na devandita cadea, sector primario, transformador, distribución e comercialización, así como as entidades que xestionan os programas de control alimentario, traballan para que os alimentos teñan a maior seguridade posible.

E que é a biodetección?

«Construímos as investigacións partindo das necesidades da industria alimentaria e da demanda dos consumidores» A utilización de biomoléculas (encimas, anticorpos, receptores celulares e proteínas en xeral) e mesmo de bacterias para a detección no alimento de sustancias (parámetros de calidade, tóxicos, contaminantes químicos, alérgenos) ou patógenos. A nosa liña de investigación neste campo desenvolve sistemas novos, específicos e resolutivos de detección de contaminantes alimentarios (e tamén de parámetros de calidade), introducíndonos ademais no campo dos nanomateriales biofuncionalizados (nanomateriales combinados con biomoléculas), en colaboración con outros centros, cuxa aplicación máis directa son os biosensores de nova xeración.

Cales son as principais liñas de traballo de investigación de AZTI e as súas aplicacións en marcha?

A determinación de riscos alimentarios na cadea produtiva, o desenvolvemento e implantación de sistemas de detección de contaminantes e de tecnoloxías e procesos para a conservación e mellora da calidade dos alimentos. Por exemplo, en determinación de riscos temos unha longa experiencia en implementación de HACCPs (análise de perigos e puntos de control crítico) e auditorías na Industria Agroalimentaria. Ademais, existen sistemas de vixilancia sobre lexislación de rastrexabilidade, MRL (Maximum Residue Limit) de contaminantes. En breve lanzarase un boletín onde se poderá consultar sobre calquera contaminante alimentario e acceder a información, desde a súa estrutura molecular, pasando pola súa incidencia en alimentos, lexislación que o regula ou bibliografía relacionada.

Que outras liñas de investigación teñen abertas?

Respecto ao desenvolvemento de sistemas de detección investigamos en métodos rápidos de medida en diferentes matrices alimentarias, en biodetección para desenvolver novos tipos de sensores; traballamos en identificación de especies para a detección de fraudes e para rastrexabilidade de produtos. No campo de conservación e mellora da calidade do alimento, trabállase na aplicación de novas tecnoloxías e desenvolvemento de procesos para mellorar a calidade do produto; desenvólvense modelos predictivos de vida útil e en etiquetaxe intelixente, entre outros. Tamén se desenvolven modelos de validación que garantan a seguridade das novas tecnoloxías e os novos alimentos que se investigan no centro. Exemplos de aplicacións en marcha son os métodos rápidos e específicos para a detección de pesticidas en viño, fariñas e cereais e en matrices alimentarias líquidas (principalmente zumes), detección de mandarina en zumes de laranxa; métodos de detección de anisakis; identificación de especies de peixe e un software de predición de vida útil de peixe fresco, entre outros.

Como se definen estas liñas?

No caso de AZTI e da Unidade de Investigación Alimentaria o obxectivo é desenvolver aplicacións e solucións para cubrir as necesidades actuais e futuras do sector e do consumidor. A orientación da nosa investigación, seguindo esta lóxica, constrúese desde as necesidades existentes no mercado da industria alimentaria e da demanda dos consumidores. Desde as necesidades identificadas defínese a ruta tecnolóxica que debe seguir a Unidade e a partir desta despréganse os obxectivos, defínense os recursos necesarios e identifícanse as liñas concretas de investigación, transferencia e servizos.

Cal é o fluxo que se segue desde a investigación á aplicación no sector?

Existen dous tempos con relación á investigación-aplicación. Un tempo de curto prazo, no que unha empresa, ante un problema ou necesidade concreta, demanda unha solución e, en base ao noso coñecemento, propómoslle un estudo ou lle transferimos a aplicación ou solución inmediata. O outro tempo, moito máis longo, consiste en traballar para poder responder as necesidades futuras do sector. Mediante vixilancias e prospectivas analízanse as necesidades futuras do sector e orientamos a nosa investigación para traballar e desenvolver aplicacións que respondan, nun período de tres a cinco anos, ás necesidades que se atoparán a empresa no futuro.

Invisten en España as empresas da industria agroalimentaria en investigación en materia de SA?

Comezan a crearse consorcios interesantes entre empresas e centros de investigación. Os gobernos central e autonómico fomentan a creación destas redes de colaboración tamén apoiando con diferentes tipos de axudas. No entanto, queda aínda un longo camiño por percorrer no sentido de buscar complementariedades entre a ciencia e a industria e aproveitarnos todos desta simbiose, que, en definitiva, é o que fai que unha sociedade sexa avanzada. E isto pasa pola seguridade nun sentido amplo e, por suposto, a seguridade alimentaria é unha das de primeira orde. Se ademais consideramos a innovación, que é un dos tractores nunha industria para poder competir no seu sector, esta simbiose entre ciencia e empresa faise clave. Por exemplo, actualmente está a haber unha demanda importante de sistemas de control e detección na industria alimentaria e isto unido á revolución que está a supor a inclusión de novas tecnoloxías (por exemplo micro e nanotecnoloxía) fai que o momento actual sexa un período interesante e cremos que moi frutífero para a investigación alimentaria.

A que nivel atópase España en investigación de SA comparado con outros da UE e fronte ao resto do mundo?

É comparable á posición do noso país en investigación en xeral, é dicir, en España existen algúns grupos e centros que realizan investigación a moi alto nivel competitivo internacional. Pero de forma global, aínda que se seguen desenvolvendo programas para apoiar a investigación, seguirá facendo falta un importante investimento para que o noso país sitúese en primeira liña. É importante a participación nos programas marco europeos onde se pode traballa conxuntamente cos mellores centros da UE e que teñen un recoñecemento internacional.

Divúlganse adecuadamente estes conceptos de investigación e chegan realmente ao consumidor medio?

O noso compromiso pasa por facer chegar ás empresas e ao consumidor os resultados para que poidan aproveitarse das vantaxes da aplicación da ciencia na sociedade en xeral. Ocorre de forma xeneralizada que a divulgación científica e técnica é parcial ou non se expresa nunha linguaxe universal. Percibimos que, no desenvolvemento das novas tecnoloxías, a comunidade científica está moi concienciada para que, en primeiro lugar, investíguense todos os posibles efectos e impactos que poidan ter na nosa saúde ou na contorna e en transmitir de forma eficaz e entendible a información que se derive das investigacións. Temos moito camiño por diante neste sentido.

O RETO EN INVESTIGACIÓN ALIMENTARIA

Img uriarte grupo
Un dos principais retos que se expoñen á hora de definir as liñas de investigación alimentaria está en «desenvolver e trasladar á industria métodos rápidos de detección», admite Matxalen Uriarte. Estes sistemas deben ser moi específicos con «a molécula, os patógenos ou as especies a detectar».

Para a experta de AZTI-Tecnalia, centro que participa en varios proxectos europeos como SeaFoodPLus (promoción da saúde a través dos alimentos mariños) e GoodFood (mellora da seguridade e calidade dos alimentos mediante o micro e nanotecnoloxías), outro dos retos é o desenvolvemento de «sistemas intelixentes que indiquen, a tempo real, o estado do alimento», e que á vez estean integrados nun ambiente tamén intelixente e facilmente controlable de forma remota.

Recentemente, AZTI-Tecnalia incorporouse como membro ao Safe Consortium, (European Association for Food Safety) unha das principais redes europeas en Seguridade Alimentaria. Outros proxectos europeos dos que forma parte o centro é o MapMilling (incremento da SA na industria do moído e cereais) e SMEsforFood (impulso da participación das pemes alimentarias europeas en proxectos I+D+i), ademais de colaboracións en diversos proxectos latinoamericanos.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións