Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Microcápsulas paira larvas de peces

A posta a piques de microcápuslas de alimentos podería contribuír a asegurar o achegue de nutrientes necesario paira larvas e a abaratar custos de produción
Por xavi 29 de Outubro de 2003
Img doradap
Imagen: ICMAN-CSIC

No Instituto de Ciencias Mariñas de Andalucía (ICMAN-CSIC), en Cádiz, obtívose e patentado alimento microencapsulado paira larvas de peixes, así como o procedemento paira a súa elaboración. O produto concibiuse paira minimizar as dificultades desta etapa crítica do proceso de acuicultura, que é a alimentación durante as primeiras etapas de vida na cría de peixes mariños.

Un dos factores que historicamente limitaron o rendemento das explotacións dedicadas á acuicultura é a alimentación que debe fornecerse ás distintas especies ictícolas cultivadas. O equilibrio, polo menos desde os anos setenta, momento no que este tipo de instalacións empezan a proliferar a nivel internacional, sempre se buscou no achegue dos nutrientes precisos para que os animais alcancen un crecemento óptimo e, en paralelo, ofrezan as suficientes garantías de calidade e seguridade paira a súa distribución e consumo.

O equilibrio alcanzouse hai anos coa chegada de pensos paira peixe que cumprían con ambos os obxectivos. Pero os animais que maior beneficio sacaban, e continúan sacando, deles, son os que alcanzaron as fases adultas. Paira os xuvenís, e sobre todo paira as larvas, a alimentación continúa sendo un problema. O seu sistema dixestivo, aínda en formación nas etapas máis temperás, así como o seu sistema inmunológico, pouco maduro, non sempre é capaz de asimilar os nutrientes dos pensos. Por outra banda, o recurso a «alimentación natural», como microcrustáceos, aínda que suficientemente seguro, supón un custo engadido importante.

Investigadores do Instituto de Ciencias Mariñas de Andalucía (ICMAN-CSIC), en Cádiz, obtiveron e patentado alimento microencapsulado paira larvas de peixes, así como o procedemento paira a súa elaboración. Con este produto, actualmente en fase pre-industrial, esperan minimizar as dificultades desta etapa crítica do proceso de acuicultura.

As microcápsulas teñen como obxectivo achegar os nutrientes necesarios paira o desenvolvemento de peixes de acuicultura nas súas fases larvarias

«Até agora o que se fai é dar una dieta de zooplancton ás larvas», explica Manuel Yúfera, investigador que dirixiu este proxecto. Trátase dunha dieta baseada en presas vivas de rotífero e artemia (microcrustáceos). Os rotíferos pódense criar en estanques con algas, pero «é engorroso, e obriga ao piscicultor a ter, paralelamente, tempo, man de obra e espazo paira cultivalos». Máis difícil é no caso de artemias. Como non se conseguiu un sistema de cultivo eficaz, colléitanse os seus quistes (ovos xa embrionados) e comercialízanse en latas. O acuicultor só ten que pór eses ovos a eclosionar. O problema, explica Yúfera, é que son poucos os lugares onde se colleitan industrialmente os quistes de artemia, así que non só se trata dun produto escaso e moi caro, senón que presenta un alto risco de sobrexplotación.

Un problema de estabilidade

Una opción considerada normalmente, a de triturar o penso paira conseguir partículas máis pequenas adecuadas paira as larvas (de 100 a 200 micrómetros), non é viable, sinala o investigador. As partículas disólvense na auga demasiada rápido e por norma xeral moito antes de chegar ás larvas.

Por outra banda, en condicións normais de engorde os grans de penso son de 3 a 8 milímetros e os peixes cómenas moi rápido, co que non dá tempo a que se disolvan. A tecnoloxía de aglomeración paira estes tamaños permite una alta estabilidade e os xuvenís que xa superaron a fase larvaria comen moi rápido, co que non dá tempo a que o penso se degrade antes de ser inxerido.

De aí xurdiu a idea de facer una microcápsula que dese maior estabilidade ás micropartículas de penso, paira evitar que se disolvesen demasiado rápido. Pero tampouco debían ser demasiado resistentes, paira permitir a súa dixestión por parte das larvas, «que teñen un sistema dixestivo e encimático aínda en formación». O proceso que desenvolveron a escala de laboratorio permite obter microcápsulas de diferentes medidas e que conteñen todos os compoñentes nutritivos da dieta.

As microcápsulas conseguidas dispérsanse facilmente en auga e mantéñense estables ata que son inxeridas polas larvas. Un aspecto relevante é que se poden almacenar en seco durante longos períodos sen que se vexan modificadas as súas características. Tamén poden conxelarse.

Xa foron probadas con larvas de douradas e linguados e os resultados mostran que son facilmente dixeridas polas larvas. En opinión de Yúfera, os resultados «son bos dentro do que é o estándar». Agora o reto estea en levar o procedemento de produción a maior escala, o que pode requirir algúns cambios na metodoloxía de encapsulación paira permitir a obtención dun produto cun custo razoable.

En calquera caso, engade o investigador, as microcápsulas non virían substituír a dieta actual baseada en microcrustáceos senón a complementala, o que repercutiría nun menor esforzo por parte do acuicultor e nunha menor explotación das reservas naturais de artemia. Yúfera, no entanto, non descarta que a medio prazo esta tecnoloxía permita a substitución total do alimento vivo.

Substitución completa

O novo alimento, explica este investigador, tamén «permitirá empezar a estudar de forma controlada o desenvolvemento e a fisiología das larvas e a súa relación respecto da dieta, un paso necesario paira conseguir a substitución completa». Este é un ámbito no que aínda queda moito por saber, e é esencial porque a calidade futura da acuicultura depende da dieta.

Este tipo de investigacións, por outra banda, tamén abren a porta ao estudo da composición dos pensos paira diferentes especies, posibles melloras ou o seu efecto sobre a saúde dos animais. Actualmente, por exemplo, trabállase paira ver como se poden substituír proteínas de peixe nos pensos de engorde paira peixes por proteínas de orixe vexetal. Á fin e ao cabo, uno dos obxectivos da acuicultura é evitar a sobreexplotación dos recursos dispoñibles. «Se se ten que pescar paira alimentar a peixes das piscifactorías, a acuicultura xa non é acuicultura».

FISIOLOGÍA E CULTIVO DE LARVAS DE PECES
Img microcap
Imaxe: ICMAN-CSIC

O cultivo de larvas de peixes, así como a caracterización do seu fisiología, vén sendo una liña habitual de investigación en Cádiz desde mediados os anos setenta. O seu principal obxectivo é pór a punto as técnicas de produción masiva de xuvenís de peixes mariños de interese comercial na zona.

Neste contexto, os investigadores do Instituto de Ciencias Mariñas de Andalucía puxeron en marcha distintas liñas de investigación que abarcan desde o control da reprodución e indución da posta en peixes até o estudo e caracterización da fisiología, metabolismo e nutrición durante o desenvolvemento larvario. A posta a piques de técnicas de produción masiva de rotíferos e o deseño de dietas microparticuladas paira a súa utilización nas fases larvarias pechan o seu capítulo de investigación e desenvolvemento.

Na actualidade o grupo está a traballar con dourada (Sparus aurata) e linguado (Asolla senegalensis), as dúas especies autóctonas de maior importancia comercial. Os obxectivos perseguidos, tanto desde o punto de vista da investigación básica como desde unha perspectiva aplicada, consisten en avanzar no desenvolvemento da tecnoloxía de cultivo a escala industrial destas especies paira mellorar a eficiencia e rendibilidade do proceso. Habitualmente o traballo realízase en colaboración co sector produtivo, contribuíndo así ao proceso tecnolóxico e industrial da acuicultura na zona.