Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridade alimentaria

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Miquel Porta, experto en Compostos Orgánicos Persistentes

O cidadán descoñece que análise fanse aos alimentos e con que resultados

Os compostos orgánicos persistentes (COP) constitúen un amplo grupo de sustancias declaradas como potencialmente perigosas paira a saúde. Comparten entre elas o seu bioacumulabilidad nos tecidos grasos e a súa fácil incorporación ao organismo a través dos alimentos. Miquel Porta, profesor de Saúde Pública da Universidade Autónoma de Barcelona e director do Grupo de Epidemiología Clínica e Molecular do Cancro no Instituto Municipal de Investigación Médica (IMIM) de Barcelona, é un dos mellores expertos neste campo en España. Os COP constitúen una gran variedade de compostos que chegan ao organismo a través dos alimentos, acumúlanse e danan a saúde. Entre eles, as dioxinas, o DDT ou o PCB. Neste momento, asegura o experto, non hai un mapa de situación paira a poboación española aínda que o risco dunha crise alimentaria é latente.

Até que punto hai que preocuparse polos COP’s en España?

Por definición, calquera COP é preocupante. O problema é que en España non podemos asegurar si temos que preocuparnos moito ou pouco. Non temos un mapa que reflicta os niveis de contaminación ambiental nin tampouco entre a poboación. Si temos, en cambio, un crebacabezas con moi poucas pezas, e recompolo non é trivial. É imprescindible coñecer a concentración destas sustancias por zonas, idades e grupos sociais e iso é algo que só pode acometer a Administración en colaboración coa Universidade. En Estados Unidos eses estudos fanse periodicamente. O que pedimos ao Goberno é que na próxima Enquisa Nacional de Saúde (ENS) incorpore análise de sangue paira determinar os niveis de COP’s na poboación xeral sa.

Con iso bastaría? A ENS en teoría é bienal pero a última dispoñible é de 1997.

En España falta cultura sobre a utilidade dos indicadores ambientais e sanitarios. É como conducir un coche sen mapa e sen taboleiro de mando. Ao final non sabes nin canta gasolina levas. Paira as políticas ambientais e de saúde pública faltan indicadores fiables. Temos moitos indicadores económicos, industriais, turísticos… Calquera concelleiro coñece os datos económicos do seu concello. E non digamos o Ministerio de Economía. Pero os de Medio Ambiente, Sanidade e Agricultura apenas coñecen a situación dos COP’s. E o que coñecen, raro é que o difundan. O cidadán non coñece que análise fanse aos alimentos, con que frecuencia e con que resultados.

A pesar da falta de datos, podería aventurarse cal é a situación que se dá en España?

“O cidadán debe esixir á Administración que faga análise dos alimentos, aplique a lexislación e erradique o uso de COP’s”Sabemos poquísimo. Os estudos efectuados son moi puntuais, de zonas moi concretas e non se poden extrapolar a toda España. Por exemplo, Jordi Sunyer e Joan Grimalt [ambos investigadores del IMIM] fixeron estudos na poboación de Flix (Tarragona), onde hai una planta electroquímica e acharon niveis relativamente altos de hexaclorobenceno e DDE, que é o principal metabolito do DDT. Pero nada diso é extrapolable a outras partes. O que si sabemos que o DDE está presente en todas as poboacións occidentais, porque estivemos expostos ao DDT durante décadas.

En que alimentos inxérense?

A principal vía de entrada ao organismo son os alimentos ricos en graxa. Os COP’s son lipofílicos. Por iso dicimos que lles encantan as graxas, que é o lugar onde se acumulan. Ademais, transmítense ao feto durante o embarazo.

Supoñamos que se fai ese mapa e salguen niveis de COP’s na poboación por encima do recomendado, que tería que facer o político que encargou ese estudo?

Non creo que a solución vaia ser tan complicada. E paréceme impresentable que un político democrático prefira non sabelo. Todos debemos asumir que os COP’s non se poden erradicar da noite para a mañá. Pero, aínda que os meus fillos naceron con DDE, pódese evitar que aos meus netos ocórralles o mesmo. Hai cousas concretas que se poden facer.

Que medidas serían as recomendables?

Una delas é facer que se cumpra a directiva europea sobre eliminación de PCB, que varias zonas de España incumpren. Tamén se pode mellorar o tratamento dos residuos industriais, que liberan moitos COP’s. Tamén podería empezarse a preparar a aplicación do Convenio de Estocolmo, que foi ratificado por España [a falta de un trámite], e que esixe realizar estudos de investigación e campañas de sensibilización sobre os COP’s. O convenio esixe ter un plan de implementación paira erradicar una ducia de COP’s, pero o goberno non presentou ningunha idea de como empezar a elaboralo.

María Neira, a presidenta da Axencia Española de Seguridade Alimentaria opina que os COPS pertencen á área de Medio Ambiente e que só actuará cando se detecten en alimentos. Comparte esta opinión?

Neira é una persoa competente e non creo que pense como no século XIX. Hoxe día os bos políticos saben que a acción intersectorial, o traballo común entre administracións, por exemplo, é fundamental. Os COP’s competen a Medio Ambiente e a Sanidade. Pero tamén a Industria, Economía e Agricultura. Coas «vacas tolas» xa se viu cuán necesaria era a coordinación. Ademais, xa se detectaron COP’s en alimentos en concentracións significativas. Sanidade sabe que o problema existe. Outra cousa é que queira exercer algún liderado coas comunidades autónomas.

A percepción, no entanto, é que se trata dun problema a moi longo prazo e polo que ninguén pide cambios. Non é como coas «vacas tolas».

É certo. A Administración cambia cando o esixen os cidadáns, pero calquera día vai saír un estudo alertando sobre os altos niveis de hexaclorobenceno, lindano ou cadmio. Eu non me invento nada. Queren que apareza una crise paira actuar?

Nun estudo sobre leite detectouse que en máis do 70% das mostras había residuos de DDT. Que pode facer o consumidor nun caso así?

“Non é verdade que os niveis de dioxinas baixen de forma continuada desde hai anos”Este é un problema colectivo que ten que solucionar a sociedade. Como individuo, pode evitar o comido lixo e a bollería industrial, que a miúdo se elabora con graxas animais recicladas. O consumidor pode tentar evitar a graxa das carnes e do peixe… Os COP’s son un argumento máis a favor dunha dieta variada e rica en froitas e verduras.

Pero non se pode evitar o leite.

Nin a manteiga nin o vacún nin o cordeiro nin o peixe. Nestes alimentos tamén se acumulan COP’s. Por iso dicimos que non existe una escapatoria individual. Uno non pode ir ao mercado e preguntarlle á pescadera ‘Que tal vai hoxe a pescada de PCB?’. O realista é esixir á Administración que faga análise dos alimentos, aplique a lexislación e erradique o uso destes compostos. O realmente práctico é traballar paira o medio e longo prazo.

A proba é que seguen aparecendo metabolitos do DDT aínda que está prohibido desde 1977.

O DDT prohibiuse cara a 1977, pero non coñezo ningún estudo sobre o cumprimento da prohibición. Segue aparecendo porque o seu semivida é duns oito anos. Non é que tarde oito anos en desaparecer, senón que aos oito anos a concentración reduciuse á metade. Se aparece é porque se importan pensos e alimentos contaminados, e porque se usan graxas contaminadas paira alimentar ao gando e ao peixe. En España o DDT está prohibido, pero quen sabe que concentración ten o millo que importamos. Por outra banda, non é verdade que os niveis de COP’s estean a baixar de forma continuada desde hai anos en todas partes como se veu dicindo ultimamente. Algún estudo constatou que os niveis de dioxinas aumentaron un 40% nos últimos anos.

Entón, non lle sorprendeu o caso dos pitos contaminados con dioxinas en Bélxica. Era algo que se podía esperar?

Non só dioxinas: nos pitos belgas tamén había PCB. O penso que comían as galiñas estaba contaminado con PCB e as concentracións nas aves e no penso eran similares. E nos ovos que puñan tamén. Así que nós que nos comemos as galiñas e os ovos, temos tamén un patrón de PCB parecido. Bélxica non é o terceiro mundo. É verosímil que ocorran accidentes de cando en vez. O que non é lóxico é que os sistemas de detección sexan tan débiles.

DISRUPTORES ENDOCRINOS

Img

Os efectos sobre a saúde dos COP’s débense en parte a que son disruptores endocrinos, compostos que alteran o sistema hormonal. Están probablemente asociados polo menos a unha decena de enfermidades. Polo que se comprobou en distintos estudos, aumentan o risco de infertilidade e nas primeiras etapas da vida orixinan malformacións congénitas, retardan a aprendizaxe e diminúen a capacidade de aprendizaxe. En adultos preocupa tamén a posibilidade de que os COP’s poidan aumentar o risco de sufrir enfermidades neurodegenerativas. Outros estudos suxiren que predisponen a padecer enfermidades cardiovasculares e que son promotores de varios tipos de cancro.

Miquel Porta apunta que «hai estudos que indican que contribúen a causar diabetes». E engade: «Poida que só sexa un 7% dos casos de diabetes xuvenil, pero entre todos temos que decidir se iso é moito ou é pouco e si queremos actuar paira evitalo».

O problema dos COPS, pois, non é tanto o risco individual como que toda a poboación está exposta, explica Porta. «O risco individual de sufrir enfermidades ocasionadas polos COPS probablemente é pequeno, pero ao estar exposta toda a poboación, o número de casos pode ser alto». Por iso di que hai que cuantificar canta poboación está exposta a determinadas concentracións. É parecido ao que os científicos e a administración fixeron co tabaco. «Agora sabemos canta xente morre a causa do tabaco, cantas enfermidades sonlle atribuíbles, a canta xente afecta o fume». Cuantificar a magnitude social do problema é importante paira actuar de forma proporcionada, conclúe.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións