Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Necesidades legais ao consumo de castañas

A escaseza de normas para a comercialización e calidade das castañas son insuficientes para protexer adecuadamente estes froitos

img_castana_p

As castañas consumíanse asadas, secas ou en forma de fariña, e constituían a base da alimentación en toda Europa ata a chegada da pataca e o millo no século XVI, cando foron perdendo protagonismo de forma paulatina nas cociñas campesiñas. A cultura e o folclore populares déronlle moitos usos e significados ao longo da historia, chegando mesmo a usalas como talismáns máxicos. As normas que as regulan quedaron moi afastadas dos usos actuais, e foi a de Galicia a que iniciou os pasos legais para converterse na primeira castaña que pode chegar a ser recoñecida como Indicación Xeográfica Protexida (IGP).

Aínda que a presenza das castañas pode datarse máis aló da era Cuaternaria, foron as lexións do Imperio Romano quen introduciron o seu cultivo en España, a pesar de que xa eran coñecidas polas tribos prerromanas. Antigamente empregábanse as cascas dos froitos e as follas para escurecer os cabelos louros, e trituradas para multiplicar o pelo dos recentemente nados. Tamén se empregaban as castañas na antigüidade para protexerse de mal de ollo e, colocadas baixo a almofada durante a noite de defuntos, para evitar que estes fosen coller a un polos pés mentres durmía. Non cabe ningunha dúbida de que adquiren un especial protagonismo cando se achega o día de todos os Santos ou a celebración das festas de San Martín en moitos de pobos españois, sobre todo acompañadas polos primeiros viños e polos produtos típicos da matanza.

Na actualidade, o consumo de castañas está moi estendido en España, onde poden chegar a colleitarse ao ano unhas 11.600 toneladas, a metade delas en Galicia. A «castaña de Galicia» é unha das máis coñecidas polo consumidor español, e apreciada, cada vez máis, por consumidores doutros países onde se exporta actualmente. Este recoñecemento pode converterse nun futuro distintivo de calidade que acompañe ás mesmas na súa comercialización e que sexa facilmente reconocible polo consumidor.

As normas de comercialización
A mellor protección para as castañas vén da man das Indicacións Xeográficas Protexidas

Na actualidade a única norma que fai referencia á calidade das castañas, e que aínda continúa vixente, é a que se establece para a súa comercialización ao exterior, e que data do 14 de xaneiro de 1971. De forma xeral, a situación estivo regulada polas normas do Código Alimentario Español de 1967 (CAE), aínda que as súas normas quedaron moi afastadas dos actuais usos da castaña e os novos produtos que da mesma comercialízanse na actualidade, como o marrón glacé (castaña confitada ou outras variedades), castañas en alcol, bombón de marrón glacé ou mesmo licores. Outras normas internacionais de codificación si recoñecen e definen o puré de castañas ou a crema de castañas ou outras modalidades de conserva.

Neste sentido, as castañas (Castanea vesca, G.) estiveron reguladas no apartado de froitas e derivados e, máis concretamente, na norma 3.22.07, como froita seca ou de casca, que viñan sendo definidas como aquelas cuxa parte comestible posúe na súa composición menos do 50% de auga. A presentación ante o consumidor podía ser de forma natural, con ou sen casca, como adoptar a forma de «castaña asada» ou «castaña pelada», ou mesmo «desecada». O CAE deixaba para unha regulamentación posterior as clases comerciais de cada un destes produtos, que ata a data non se determinaron.

A única referencia posterior con respecto a un produto derivado das castañas localizámola na norma que regula a calidade para a elaboración da crema de castañas, aprobada por Real Decreto en xullo de 2003, e que a define como a mestura, coa consistencia apropiada, de auga, de azucres e dun mínimo de 380 g de puré de castañas (Castanea sativa) por 1.000 g de produto acabado.

Na actualidade, a mellor protección coa que pode dotarse a unha determinada zona de produción vén da man das Indicacións Xeográficas Protexidas (IGP), a fin de dotar ás castañas que se comercialicen ao amparo da citada indicación cunhas normas específicas diferenciadas do resto de castañas que acceden ao mercado.

A castaña de Galicia
Durante o primeiro trimestre deste ano a castaña de Galicia deu os pasos legais necesarios para converterse no primeiro froito galego e na primeira castaña que pode chegar a ser recoñecida como Indicación Xeográfica Protexida (IGP). O pasado 7 de febreiro de 2006 unha Resolución da Dirección Xeral de Industria Agroalimentaria e Alimentación do Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación (MAPA) daba conta da publicidade da súa solicitude de rexistro para o amparo da citada indicación.

Esta iniciativa supón un avance importante para distinguir este produto doutros, que ás veces se venden baixo o apelativo de «castaña de Galicia», cando en realidade non o son, e proveñen doutras zonas de España ou son, simplemente, de importación. No caso de que o IGP fose aprobada, quizais en 2007, tras seguir o proceso reglamentariamente establecido, unicamente poderán comercializarse como tales, e baixo o amparo da citada indicación, aquelas castañas que cumpran determinadas características cualitativas, organolépticas, así como de produción, transformación e envasado.

Desta forma, unicamente as castañas obtidas de acordo coas condicións establecidas no prego de condicións e demais normas de aplicación, nas plantacións e polos produtores inscritos no correspondente rexistro, poderán ser amparados polo IGP «Castaña de Galicia» ou ser utilizadas para a transformación en castañas amparadas polo IGP. O amparo da citada só será para aquelas castañas manipuladas e/ou transformadas en instalacións inscritas no rexistro correspondente.

A indicación «Castaña de Galicia» esténdese exclusivamente ao froito obtido a partir do castiñeiro europeo (Castanea sativa Mill.), destinado ao consumo humano en fresco ou despois de transformación en castañas conxeladas, castañas secas, castañas envasadas ao natural e fariña de castañas, que presenten determinadas características establecidas polo Prego de Condicións. Neste sentido, as castañas deben ter, entre outras, un pericarpo fino, de cor marrón claro e brillante, así como un epispermo (membrana) fina que penetra lixeiramente na semente e que se separa facilmente ao pelala; ademais dun sabor doce, de textura firme non harinosa.

A recolección do froito deberá realizarse de forma manual nun prazo non superior a 48 horas desde a caída espontánea do froito, e o transporte ao almacén en vehículos adecuados dentro das 48 horas posteriores á súa recolección, a fin de que as castañas sexan sometidas aos procesos de selección, limpeza e calibrado específicos determinados.

Identificación e control
Os consumidores poderán distinguir este tipo de castañas porque deberán levar no seu envase a etiqueta comercial correspondente a cada produtor/envasador e unha etiqueta propia do IGP, de codificación alfanumérica con numeración correlativa, autorizada e expedida polo órgano de control, co logotipo oficial da indicación xeográfica protexida. Tanto na etiqueta comercial como na etiqueta propia do IGP figurará obrigatoriamente a mención indicación xeográfica protexida «Castaña de Galicia».

Nas etiquetas dos produtos transformados (como puré de castañas, crema de castañas, castañas en almíbar, castañas en alcol, marrón glacé ou bombón de marrón glacé, entre outros), poderase indicar que o produto se obtivo a partir do IGP «Castaña de Galicia», sempre que o transformador sométase ás verificacións efectuadas polo órgano de control e cumpra as normas que se establezan, con vistas á identificación das partidas do produto.

O consumidor poderá confiar nestes casos que o procesado e o envasado das castañas e os produtos transformados a partir destas realizáronse na zona xeográfica delimitada polo IGP. O órgano de control do IGP «Castaña de Galicia» someterá a inspección e verificación a todas as persoas físicas ou xurídicas titulares de bens inscritos nos rexistros, as plantacións, os almacéns, as industrias e os produtos, con obxecto de comprobar que os produtos amparados pola indicación xeográfica protexida de referencia cumpren os requisitos do prego de condicións e demais normas de aplicación. A rastrexabilidade do produto está garantida pola súa identificación en cada unha das etapas de produción e comercialización.

A FESTA DAS CASTAÑAS

Entre as festas nas que as castañas son as protagonistas destacan a Castañada, que se celebra en Cataluña a noite do 31 de outubro, a noite de todos os santos, e a do Magosto, máis propia de Galicia, o Bierzo, Asturias e outras zonas do Norte de España, que se celebra entre o día 1 de novembro (día de todos os santos) e o 11 de novembro (festividade de San Martín).

Nesta festa adoita haber outros protagonistas xunto ás castañas, os coñecidos panallets (pastelitos feitos a base de améndoa moída e azucre, entre outros ingredientes), os boniatos e o viño doce ou branco. Conta a tradición que pola tarde da noite de defuntos os homes dedicábanse á recolección de castañas, boniatos e leña para asar durante a noite, e que as mulleres preparaban mentres tanto os panallets para celebrar a recolección e rezar polos defuntos. Ademais, segundo conta a tradición, os nenos tiñan que deixar castañas escondidas nalgún recuncho da casa para que, pola noite, as almas dos que faltaban viñesen recollelas e cambiásenllas por panellets ou marmelo (dependendo da zona).A finais do século XVIII o costume estendeuse de tal maneira que a castaña pasa a ser un elemento de comercio e entón fai a súa aparición a figura das castañeras, mulleres que asan as castañas ao lume e véndenas en postos rueiros.

A festa do Magosto ten outros protagonistas, como o viño novo, a empanada e os chourizos e, nalgúns casos, a augardente para facer queimada e a música. Para algúns as castañas son un froito que simboliza a inmortalidade ao provir dunha árbore de longa vida, e así se di que cada castaña que estala no lume, ao ser asada nas fogueiras, supón a liberación dunha alma encerrada no purgatorio. Non cabe dúbida de que se trata dunha festa de orixe pagá moi antiga na que segundo crenzas antigas a castaña era un símbolo da alma dos defuntos. Con todo, outros aseguran que a festa do magosto é un culto á fecundidade pola presenza do lume.

Bibliografía

NORMATIVA

  • Orde de 14 de xaneiro de 1971, pola que se ditan normas de calidade para o comercio exterior de castañas (BOE número 21, de 25 de xaneiro de 1971)
  • Resolución de 7 de febreiro de 2006, da Dirección Xeral de Industria Agroalimentaria e Alimentación, pola que se dá publicidade á solicitude de rexistro da indicación xeográfica protexida ?Castaña de Galicia? (BOE número 56 de 7 de marzo de 2006).
  • Real Decreto 863/2003, de 4 de xullo, polo que se aproba a Norma de calidade para a elaboración, comercialización e venda de confeituras, xeleas, "marmalades" de froitas e crema de castañas (BOE número 160 de 5 de xullo de 2003).

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións