Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridade alimentaria

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Non todas as advertencias alimentarias son alertas de verdade

Desde a crise da listeria, incrementáronse as alertas sanitarias nos medios de comunicación, pero ese aumento non significa que haxa máis alertas graves que en anos anteriores

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Mércores, 15 de Xaneiro de 2020
aroma pasta marisco comer Imaxe: DanaTentis

Alerta alimentaria: Sanidade pide que non se consuma o xeado deste supermercado”. “Alerta alimentaria: trazas de leite non declarado neste turrón brando de améndoa”. “Alerta alimentaria: Sanidade pide que non se consuma este produto para vexetarianos”. “Alerta alimentaria: Sanidade retira unhas hamburguesas de pito e unhas salsas de pesto”. As frases anteriores son titulares reais que se publicaron en distintos medios de comunicación. Son moi recentes (difundíronse entre decembro de 2019 e os primeiros días de xaneiro de 2020) e constitúen só algúns exemplos doutros moitos titulares similares.

O balbordo do Nadal sobre o cadmio nas gambas, as advertencias sobre peixe e mercurio (novembro) e, por suposto, a crise da carne mechada e a listeria, que estalou o verán pasado, son outros fitos de seguridade alimentaria fáciles de lembrar para calquera consumidor. Pero son equiparables entre si? É correcto situar ao mesmo nivel narrativo a presenza dunha bacteria mortal que unhas trazas de leite non declaradas no envase? Máis aínda, é ético difundir advertencias sobre un metal pesado no marisco coma se fose unha alarma nova cando, en realidade, trátase dunha recomendación sanitaria de fai dez anos? Porque iso foi o que ocorreu co cadmio na cabeza dos lagostinos, como explicamos neste artigo.

gambas marisco langostinos
Imaxe: tanyepm

A xulgar polas noticias, as persoas expómonos a un risco maior cada vez que comemos, e o último ano foi especialmente nefasto neste ámbito. É así? Preguntámoslle ao Ministerio de Sanidade, Consumo e Benestar Social e leste é o dato: “O número provisional de alertas no ano 2019 supuxo un incremento do 14,34 % sobre o ano 2018. O incremento de 2019 respecto de 2018 é algo superior á media dos últimos anos, pero non significativamente maior á observada noutros períodos interanuais. Por exemplo, en 2017 o aumento foi do 14 % respecto de 2016”. Nada que se salga do normal, excepto por unha cousa: o escándalo da carne mechada e a listeria. “O destacable de 2019 en materia de alertas alimentarias foi a crise da listeria —indica Miguel Anxo Lurueña, doutor en Ciencia e Tecnoloxía dos Alimentos—. Polo demais, non houbo nin máis nin menos alertas destacables con respecto a outros anos”.

Con todo, o goteo constante de alertas transmite a sensación de tsunami de inseguridade. E, sobre todo, impide distinguir entre un perigo grave para o conxunto da poboación (como a listeria, potencialmente mortal para calquera) doutros perigos que tamén son graves pero que só afectan a unha pequena parte dos consumidores (como as trazas de leite para quen teñen alerxia ás proteínas deste alimento).

A crise da listeria, e a enorme atención que espertou na poboación, parece ser o punto de partida das numerosas “alarmas” que se publicaron desde entón con titulares que convidan ao clic. “Algúns medios subíronse ao carro das alertas alimentarias utilizando o clickbait para atraer lectores”, observa Lurueña. E analiza o que adoitan facer: “Por unha banda, falan de recomendacións coma se fosen alertas puntuais [el caso del mercurio o del cadmio]. Por outro, falan de alertas alimentarias relacionadas con presenza non declarada de alérgenos coma se fosen alertas destinadas a toda a poboación [el caso de las trazas de leche o de frutos secos]. É certo que estas últimas son alertas alimentarias —di—, pero non é o mesmo un titular do tipo ‘se comes este turrón podes morrer’ que outro do tipo ‘alerta alimentaria por presenza de leite non declarado en turrón’”.

Que podemos facer as persoas fronte a un titular alarmista? “Para evitar entrar en pánico ou difundir noticias carentes de rigor, o recomendable é non quedar no titular. Ler a noticia para coñecer os detalles. Se se trata dunha alerta alimentaria, o máis probable é que as autoridades sanitarias indiquen que produtos están afectados (tanto o tipo como os lotes concretos) e recomenden non consumilos”, aconsella Lurueña, quen tamén suxire ir directamente á fonte e consultar nas institucións oficiais. Isto podemos facelo dun modo moi simple por Internet, xa que a web da Axencia Española de Seguridade Alimentaria e Nutrición (AESAN) ten unha sección dedicada expresamente informar as alertas alimentarias de interese xeral.

Así funcionan os controis de seguridade alimentaria

En España (e en Europa), a base da seguridade alimentaria é o bo facer das empresas que manipulan ou producen alimentos; é dicir, a autorregulación e as boas prácticas. Non hai un inspector en cada fábrica, nin en cada bar ou restaurante, xa que sería inviable, como abordamos aquí. A responsabilidade, por tanto, recae sobre quen elaboran ou manipulan os produtos que comemos.

microscopio análisis laboratorio muestra

Miguel Anxo Lurueña explícao cun símil: “Sería imposible pór un policía dentro de cada un dos nosos coches para controlar que cumpramos as normas de tráfico. Os responsables somos nós, e eles están para supervisar ese cumprimento”. Outro exemplo? “Pais e fillos: podemos controlar en todo momento aos nosos fillos, ou educarlles para que fagan as cousas ben e confiar neles, controlando de cando en vez o que fan”, expón. “En definitiva, o noso é un sistema no que se trata aos operadores alimentarios como ‘persoas maduras’, en lugar de como ‘nenos irresponsables’”.

O irresponsable, en todo caso, é a difusión sensacionalista de recomendacións, advertencias e alertas acerca de alimentos e produtos, xa que pode alimentar a propagación de bulos, esparcir a desinformación e minar a confianza dos consumidores nun sistema de seguridade que, aínda que non é infalible, si funciona (e funciona ben).

Noticias sensacionalistas

Para Beatriz Carballos, dietista-nutricionista e tecnóloga alimentaria, “o que están a facer algúns medios de comunicación coas alertas alimentarias é utilizalas para obter tráfico ás súas páxinas, empregando titulares alarmistas para supostamente alertar á poboación dun risco para a súa saúde. Con todo, en gran parte dos casos o risco é moi limitado“, di, e ofrece un exemplo: “É o que ocorre coas alertas alimentarias por alérgenos non declarados, que só afectan as persoas que poidan sufrir reaccións adversas ás sustancias obxecto da devandita alerta”.

Significa isto que sexan irrelevantes? Non. Como expón Carballos, “non se lles debe restar importancia en absoluto, porque as alerxias alimentarias poden ter consecuencias moi graves e chegan a comprometer a vida, pero isto non xustifica que se redacten titulares como ‘Sanidade advirte do perigo deste turrón’ ou ‘As autoridades aconsellan que evites comer este xeado’, que se utilizan exclusivamente como gancho ou clickbait“.

“A responsabilidade dos medios de comunicación é dar información veraz, e se a gravidade do titular non se corresponde co contido do texto están a xogar coa desinformación de forma cínica, porque ademais o disfrazan de servizo público ao dar (mal) unha información de interese xeral. Ten tanto peso dar unha noticia como comunicar á audiencia a importancia real da mesma”, reflexiona.

E se algo vai mal?

“No caso de que algo vaia mal (por exemplo, unha alerta alimentaria) a empresa está obrigada a notificalo”, sinala Miguel Anxo Lurueña. “É a primeira interesada en facelo, mesmo aínda que iso póidalle supor unha importante perda de diñeiro e imaxe a curto prazo, sobre todo porque, en caso de non facelo, as consecuencias poderían ser moito peores: danos en saúde dos consumidores (mesmo mortes, segundo a gravidade do caso), perda de confianza, multas millonarias, peche da empresa ou cárcere para os responsables”, subliña o experto.

E finaliza coa seguinte reflexión: “Tras a crise da listeriosis pode dar a sensación de que as cousas non funcionan. É certo que nese caso fallou case todo o que podía fallar: mala comunicación da alerta, accións lentas e con erros, pero sobre todo unha empresa profundamente irresponsable que polo que parece saltouse todas as normas. Con todo, deberiamos mirar o panorama con perspectiva: neste país hai 47 millóns de persoas que fan varias comidas ao día, formadas por infinidade de alimentos e non hai problemas sanitarios relacionados coa contaminación dos mesmos. É dicir, en xeral os alimentos son seguros porque en xeral o sistema funciona”.

Etiquetas:

alerta alimentaria

Ao publicar un comentario aceptas a política de protección de datos

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións