Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Novas etiquetas paira alimentos funcionais

A UE está a ultimar a información que deberá constar nas etiquetas de produtos alimentarios con «propiedades saudables»

Img

As alegacións de propiedades saudables na etiquetaxe dos denominados alimentos funcionais son ilegais. Así se desprende da normativa actualmente en vigor e das últimas resolucións sobre a materia do Tribunal de Xustiza das Comunidades Europeas. A presentación por parte da Comisión dunha Proposta de Regulamento comunitario abre a posibilidade para que este tipo de información axústese á legalidade.

Img soja3
Imaxe: ARS Image Library

A normativa comunitaria sobre etiquetaxe prohibe atribuír a un alimento propiedades de prevención, tratamento e curación dunha enfermidade. No asunto C-221/2000 (instado pola Comisión contra Austria), o Tribunal de Xustiza das Comunidades Europeas determinou que a actual regulación sobre etiquetaxe alimentaria non permitía facer alegacións sobre saúde relativas a enfermidades humanas. Con todo, aínda que a situación legal é clara, non se acomoda á realidade social. As «alegacións sobre propiedades saudables» son un feito, e acompañan a determinados produtos alimenticios na súa etiquetaxe, na súa presentación ou na publicidade que se fai destes. O feito, que foi denunciado en varias ocasións, expón una problemática ben diversa, que por unha banda afecta os dereitos fundamentais do consumidor, e por outro, á libre circulación dos produtos, a seguridade xurídica e a competencia xusta entre os operadores económicos.

A fin de solucionar os problemas derivados deste uso irregular da información, puxéronse en marcha os mecanismos necesarios paira aprobar o chamado «Regulamento do Parlamento Europeo e do Consello sobre as alegacións nutricionais e de propiedades saudables nos alimentos». A aprobación do mesmo determinará que só estarán permitidas paira un alimento aquelas alegacións sobre propiedades saudables que sexan previamente recoñecidas ou autorizadas previa avaliación.

Alimentos sen lei

A actual regulación sobre etiquetaxe alimentaria da UE non permite alegacións sobre saúde relativas a enfermidades humanas

Até a data, os alimentos funcionais non existiron paira o lexislador comunitario. Esta circunstancia non lles privou da súa existencia e da súa libre comercialización. A falta dun marco legal propio, que respectase as características dos alimentos funcionais, determinou que os diferentes operadores económicos interpretasen «á súa maneira» a normativa xeral existente sobre alimentos. A información ofrecida ao consumidor, a través da etiquetaxe, a presentación e a publicidade do produto, resaltaba as características propias dos alimentos funcionais como alimentos que ofrecen beneficios paira a saúde e reducen o risco de sufrir determinadas enfermidades. E todo iso, a pesar de que o marco legal non era permisivo con este tipo de alegacións, proscritas paira todos os alimentos.

A protección do dereito de información do consumidor sobre as características do produto alimenticio que consome serviu de argumento ao sector paira facer alegacións de propiedades saudables, diferenciando uns produtos doutros dentro do mercado. A falta de regulación sobre os alimentos funcionais ha permitido que moitas destas alegacións, de dubidosa legalidade, fixésense tamén sobre determinados produtos alimenticios cuxa base científica non estivese suficientemente contrastada ou nin sequera existise, co consecuente risco paira a saúde e a seguridade do consumidor.

A xuízo de Pilar Farjas Abadía, Directora Executiva da Axencia Española de Seguridade Alimentaria, as situacións de desregularización «favorecen a proliferación indiscriminada de informacións contraditorias nun terreo tan sensible paira a poboación como a súa saúde», aínda que apunta que una hiperregulación pode «impedir ou dificultar» a incorporación de avances tecnolóxicos que puidesen resultar beneficiosos. Non cabe dúbida de que neste caso concreto o Dereito non soubo adaptarse ao desenvolvemento da industria alimentaria, permitindo situacións de presunta fraude, cando non de risco grave paira a saúde pública.

O futuro marco legal comunitario

A Proposta de Regulamento comunitario, presentada pola Comisión a mediados deste ano, e aínda pendente de aprobación, prevé acabar con esta irregular situación, protexendo adecuadamente os dereitos fundamentais do consumidor, e outorgando seguridade xurídica ás empresas alimentarias sobre as alegacións a utilizar na etiquetaxe, presentación e publicidade dos seus produtos. Neste sentido, unicamente van permitirse aquelas alegacións de propiedades saudables que foron avaliadas cientificamente por parte da Autoridade Europea de Seguridade Alimentaria (EFSA, nas súas siglas inglesas) e autorizadas por parte da Comisión, ou que figuren na lista comunitaria que a Comisión adoptará nun futuro polas que se describirá una función dun nutriente ou doutra sustancia no crecemento, o desenvolvemento e as funcións corporais normais, a condición de que se baseen en datos científicos xeralmente aceptados e sexan ben comprendidas polo consumidor medio.

Aínda que a nova normativa mantén a prohibición das alegacións relativas á prevención, tratamento ou a curación dunha enfermidade humana, establece una diferenciación entre «prevención» e «redución dun factor de risco de enfermidade», mantendo expresamente una excepción ao principio xeral. En ningún caso van admitirse alegacións que non demostraron posuír un efecto nutricional ou fisiológico beneficioso. Con iso evítase a posible fraude paira o consumidor final e riscos paira a súa saúde pola confiada inxesta de alimentos cun potencial efecto nutritivo e beneficioso do que carece.

Ademais, e como medida preventiva, una vez que as mesmas se axustan ao disposto reglamentariamente, debe informarse na etiqueta da importancia dunha dieta equilibrada e un estilo de vida saudable, da cantidade de alimento e o patrón de consumo requiridos paira obter o efecto benéfico alegado; e cando sexa necesario, deberá indicarse una declaración dirixida ás persoas que deberían evitar o consumo do alimento, e a advertencia de non superar as cantidades de produto que poden representar un risco paira a saúde.

Doutra banda, non se autorizarán determinadas alegacións implícitas de propiedades saudables. Entre outras, as que fagan referencia a beneficios xerais do nutriente ou do alimento paira una boa saúde ou un benestar xeral; a funcións psicolóxicas e comportamentales; ao adelgazamento ou o control do peso, ao ritmo ou a magnitude da perda de peso que pode conseguirse co seu uso; que fagan referencia a consellos médicos; ou que suxiran que a saúde podería verse afectada se non se consome o alimento.

O novo Regulamento, se se aproba na súa actual redacción, permitirá, como excepción á norma xeral de etiquetaxe, alegacións de redución de risco de enfermidade, previa autorización comunitaria e cumprimento dos requisitos establecidos. Como información adicional deberá incluírse na etiqueta do produto una declaración na que se indique que as enfermidades posúen múltiples factores de risco e que a alteración destes factores pode ter ou non un efecto benéfico. A modo de aviso paira quen pensen que a autorización comunitaria pódelles eximir dalgún xénero de culpa, o lexislador comunitario advirte que «a concesión dunha autorización non diminúe a responsabilidade civil e penal xeral de calquera explotador de empresa alimentaria en relación co alimento en cuestión».

Os PRECEDENTES DE XAPÓN E EEUU

Xapón dispón dunha lexislación específica desde 1991 que permite a comercialización e a etiquetaxe dos que denominan «Alimentos paira Uso Específico na Saúde», (Foods for Specified Health Use, FOSHU). Trátase dun novo concepto de alimentos, desenvolvidos especificamente paira mellorar a saúde dos seus cidadáns e reducir o risco de determinadas enfermidades. Algunhas das alegacións aceptadas en Xapón son:

  • Benéfico en casos de hipercolesterolemia paira alimentos como o tofu con vexetais ou bebidas fermentadas cuxo compoñente funcional é a proteína de soia.
  • Axuda a inhibir a absorción de colesterol paira alimentos como o kamaboko cuxo compoñente funcional é o chitosan.
  • Aumenta bifidobacteria intestinal. Mellora a función a función G-1 paira determinadas bebidas ou yogurt cuxos compoñentes son os oligosacáridos da soia ou a lactosucrosa.

Doutra banda, nos Estados Unidos permítense desde 1993 determinadas alegacións en alimentos que reducen o risco de padecer enfermidades. A FDA estadounidense (Food and Drug Administration) autoriza a utilización dos denominados «health claims» nas seguintes situacións:

  • Calcio e osteoporose
  • Sodio e hipertensión arterial
  • Graxas na dieta e cancro
  • Graxas saturadas e colesterol da dieta con coronariopatías
  • Produtos en base a cereais (contido fibra), froitas vexetais e cancro
  • Froitas, vexetais e produtos en base a cereais que conteñan fibra (particularmente soluble) e risco de coronariopatías
  • Froitas e vexetais e cancro
  • Folatos e defectos do tubo neural ao nacer
  • Azucres e carie dental
  • Fibra soluble da dieta e coronariopatías

No noso ámbito máis próximo, durante a década do noventa xurdiron iniciativas en Suecia, Países Baixos e o Reino Unido a fin de regular as alegacións sobre saúde nalgúns alimentos. A fin de liquidar a falta dunha regulación harmonizada no seo da UE chegaron a desenvolver normas que regulaban a xustificación científica, a publicidade e a presentación de alegacións en saúde. Paira iso, a administración competente contou coa opinión de expertos en alimentación, grupos de consumidores e científicos. Iso determinaba una situación diferenciada con respecto a outros Estados membro que podía prexudicar a libre circulación de produtos alimenticios na UE, os dereitos fundamentais do resto de consumidores e de operadores económicos. Agora, a nova Proposta de Regulamento trata de liquidar esta problemática mediante a armonización legal.

Bibliografía

  • FARJAS ABADÍA, Pilar; Sobre os Alimentos Funcionais. Revista Española de Saúde Pública, 2003, 77, número 3 maio-xuño 2003.
  • COZZOLINO YUGUE, Valeria; Alimentos Funcionais. Fármacos e Medicamentos. Ano 1 (5) xullo-agosto de 2000.
NORMATIVA

  • Proposta de Regulamento do Parlamento Europeo e do Consello sobre as alegacións nutricionais e de propiedades saudables nos alimentos. Bruxelas, 16 de xullo de 2003. COM (2003) 424 final. 2003/0165 (COD).

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións