Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Novos retos no control de parásitos na gandaría

A industria gandeira enfróntase á crecente resistencia dos parásitos a tratamentos veterinarios e á demanda de produtos limpos de residuos

Os tratamentos antiparasitarios que se empregan en gando destinado a consumo humano ou a produción de leite teñen un efecto limitado. Por norma xeral, aos poucos anos xorden fenómenos de resistencia. A presión excesiva e o uso de fármacos veterinarios baseados nuns poucos mecanismos de acción propician este fenómeno.

O sector dos fármacos antiparasitarios debe tomar novos rumbos nos próximos anos. É a reflexión xeral que recollen varios expertos nun dos últimos números da revista Trends inParasitology , que dedicou as súas páxinas de outubro aos novos retos que ten ante si a industria veterinaria no tratamento das enfermidades parasitarias nos animais.

Hai algo que alarma especialmente aos expertos e é a progresiva e constante aparición de resistencias. Nalgunhas rexións do mundo, os nemátodos (vermes) que afectan o gando bovino son resistentes a múltiples fármacos, o que ameaza seriamente o sector. A resistencia en cabalos e vacún, explica Ray M. Kaplan, da Universidade de Xeorxia (Estados Unidos), «aínda non alcanzou os niveis vistos en pequenos rumiantes, pero as probas mostran que os problemas de resistencia, incluída a forma múltiple en vermes, está a incrementarse tamén nestes hospedadores».

Actualmente, describíronse casos de resistencia múltiple a fármacos antihelmínticos en practicamente todo o mundo, aínda que o acceso aos tratamentos é desigual en diferentes países. En Europa e Canadá, os nemátodos multirresistentes describíronse «raramente», di Kaplan. Pero no Reino Unido a resistencia de nemátodos en ovellas está a crecer o suficientemente como para que en marzo de 2003 organizásese un congreso, en Londres, para decidir estratexias nacionais fronte ao problema.

A resistencia a novos tratamentos antiparasitarios pode xurdir en menos de cinco anos nas distintas especies gandeiras

Hai informes recentes de Australia e nova Zelanda nos que se fala de resistencia á moxidectina, un fármaco recente. A moxidectina, da mesma clase que a ivermectina, aplicouse en bovino por vez primeira en 1991, e en cabalos en 1995. Bastaron catro anos para que aparecesen os primeiros casos de resistencia: en 1995 en ovellas, e en 2003 en cabalos. Folga dicir que todos os fármacos introducidos anteriormente tamén deron lugar a parásitos resistentes: o primeiro caso de resistencia á thiabendazola, aprobada en 1961 para ovellas, foi descrita en 1964; á levamisola, aprobada en 1970 para bovino, en 1979; á ivermectina, aprobada en 1983 para cabalos, en 2002. E así sucesivamente.

En realidade, é «relativamente fácil» que o parásito adáptese e cre resistencias aos fármacos, explica Arantxa Meana, profesora da Facultade de Veterinaria da Universidade Complutense de Madrid. Nos países onde o gandeiro está ben preparado , «presionouse tanto que o parásito fíxose resistente cambiando as rutas metabólicas que utiliza dentro do hospedador».

Neste cambio poden influenciar varios factores. Un mal uso dos fármacos ao non dar a cada animal a dose que necesita: «non se pesa a cada animal da granxa para dar a dose, así que pode pasar que haxan animais que non reciban a dose correcta e que os tratamentos se baseasen exclusivamente en aplicar regularmente os fármacos», sinala a experta. Outro factor que contribúe é que moitos fármacos diferentes teñen o mesmo mecanismo de acción, o que facilita que os parásitos, que van adaptándose xeración tras xeración, acaben sobrevivindo.

Tratamentos de control
Pero ata que punto afecta o problema ás granxas? «Todas as granxas, incluso as máis controladas, teñen parásitos», explica Meana. A cuestión é ata que punto a situación é sustentable e afecta á produtividade e ao benestar dos animais.

O obxectivo do parásito, explica esta especialista, «é sobrevivir», e para iso irá cambiando as rutas que usa no hospedador a fin de evitar a acción dos diferentes fármacos. Pero nos plans do parásito non entra que o hospedador morra. «Ao parásito o que lle interesa é estar en equilibrio co hospedador, ten mesmo mecanismos de autorregulación para non lesionalo».

Na maioría de animais, o que hai que facer é aplicar tratamentos de control. Hai que valorar a carga parasitaria, o seu estado (se son adultos con boa saúde, recentemente nados, parideras…) e en función diso aplicar o tratamento de control. «O que non se pode ser é o que se fixo en Australia», afirma contundente, «desparasitar todos os meses e crear tanta presión sobre o parásito que xurdiron resistencias».

Meana refírese ao verme Haemuncus contortus, hematófago que se aloxa no sistema dixestivo do animal e o desangra, provocándolle anemia. Non se pode pretender eliminar totalmente os parásitos dunha poboación, salienta, porque una certa dose de parásitos confírelles resistencia. Nun grupo de animais totalmente limpo, que nunca tivo contacto con parásitos, a súa entrada ten un impacto moito maior.

Demasiado lonxe
A lección é que no control dos parásitos se ha ido demasiado lonxe, tanto que as consecuencias van en detrimento de os propios animais. Ademais, o camiño das resistencias non é reversible: unha vez o parásito faise resistente non hai volta atrás. É certo que non se esgotaron as vías de novos fármacos.

Como explica Kaplan, da Universidade de Xeorxia (EE.UU), no seu traballo da revista Trends inParasitology , «en case 25 anos non se introduciu unha nova clase de antihelmínticos» (a última foi a avermectina-milbemicina, clase de moléculas da que forman parte a ivermectina e a máis recente moxidectina). O desenvolvemento de novos fármaco podería ser unha axuda pero ata cando? «É improbable», di Kaplan, «que se desenvolva un número suficiente de novos fármacos que permita manter un control baseado unicamente no tratamento frecuente con antihelmínticos».

Neste sentido a bioinformática e a xenética perfílanse como ferramentas útiles. Un dos obxectivos actuais, describe Arantxa Meana, é buscar animais que sexan máis resistentes aos parásitos. Para iso a xenética busca pistas no genotipo daqueles animais que se mostran máis resistentes aos parásitos. Por exemplo, en países tropicais onde o gando está sometido a unha combinación de dureza de condicións (seca, malnutrición…) e os fármacos antiparasitarios son limitados, só os animais máis fortes saen adiante. En casos así a xenética busca anacos de xenes (locis), que poidan estar relacionados con esa resistencia. O futuro dirá se iso pode aplicarse na reprodución de novas especies máis resistentes.

Doutra banda, a gran maioría de expertos coincide na necesidade de investigar en bioloxía básica. “Non se sabe porque razón un parásito pode vivir só nun animal e en cambio outro se adapta a varios”, aclara Meana. Son datos que poden axudar a perfilar as novas estratexias de loita antiparasitaria, e no desenvolvemento de novas vacúas antiparasitarias que estimulen a resposta natural inmunitaria do animal.

Os RETOS DO MERCADO ECOLÓXICO

Img ovejas2
Entre os retos que ten o sector por diante está o dun mercado cada vez máis esixente e restritivo cos residuos e cun crecente sector «orgánico». Espérase que o gando estea en condicións respectuosas e reciba un tratamento farmacolóxico limitado. «Ironicamente», escribe Timothy G. Geary da empresa Pfizer, na editorial da revista Trends de outubro, «o trazo estándar de practícaa orgánica leva normalmente a un incremento dos parásitos».

Depende o parásito, apunta Arantxa Meana, da Universidade Complutense de Madrid. «Hai parásitos en espazo aberto e en estabulación». E se nuns casos o espazo aberto é un risco noutros o hacinamiento tamén pode selo. Meana explica o caso das cabras montesas da Serra de Cazorla. «Hai anos a Xunta de Andalucía deuse conta do potencial turístico da cabra e decidiu potenciar a poboación». Cun programa ad-hoc conseguiuse subir ata unha poboación de entre 8.000 e 9.000 cabras. Entón entrou a sarna e morreron 7.000, de forma que volveron quedar as mesmas cabras que ao principio. Conclusións aparte, o certo é que a poboación máis numerosa facilitou a transmisión da infección.

Unha das alternativas «ecolóxicas« máis esgrimidas son as cisteína-proteinasas dalgunhas plantas e froitos (como a papaya ou a piña), que poderían ser efectivas contra os nematodos gastrointestinales. Na mesma liña, os taninos, un grupo de polifenoles, son outros candidatos da estratexia ecolóxica, dado que nalgúns estudos hase visto que reducen a infección por nematodos. E dado que a maioría das infeccións é polas feces, outra estratexia é a de intercambiar as zonas de pasto a fin de que o gando non inxira os parásitos depositados na herba por feces de días anteriores e doutros animais infectados.

Son algunhas das estratexias que revisan Peter Waller e Stig Thamsborg, da Swedish University of Agricultural Sciences (Suecia) e do Centro Danés para a Parasitología Experimental (DCEP) respectivamente, na mesma revista. De calquera forma, unha cousa é certa, afirman. “Non se pode esperar de ningún método por se só que ofreza un control parasitario sustentable, satisfactorio e máis ou menos indefinido”. O reto, afirman, está en combinar as diferentes estratexias, e facelo dunha forma flexible e pragmática, que permita se hai necesidade ocasional, o uso selectivo de antihelmínticos selectivos.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións