Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

O brote de disentería de Palautordera dirimirase nos tribunais

As responsabilidades polo brote de disentería que afectou o pasado mes de agosto á localidade catalá de Santa María de Palautordera dirimiranse finalmente ante os tribunais despois de que un grupo de veciños presente una denuncia contra a empresa subministradora de auga potable. Os delitos imputados son contra o medio ambiente e por lesións.

O brote de disentería que afectou a máis de 700 persoas en Santa María de Palautordera resolverase finalmente nos tribunais de xustiza. O brote, atribuído inicialmente á contaminación da subministración de auga potable tras as intensas choivas caídas na zona a finais de xullo, obrigou á hospitalización dunha alta porcentaxe dos afectados. O diagnóstico médico paira a gran maioría deles foi o de gastroenterite por Shigella sonnei, enterobacteria da familia das coliformes fecais causante dunha variante benigna de disentería.


Transcorrido mes e medio do inicio do brote, un grupo de 70 veciños decidiron presentar una denuncia ante os tribunais. A vía procesual elixida, segundo despréndese das súas declaracións, vai ser, moi probablemente, a penal, e o motivo da denuncia, a comisión de supostos delitos contra o medio ambiente e de lesións.


Si finalmente esta vai ser a vía elixida, a cuestión non vai resultar simple de de resolver, máxime si tense en conta que o obxecto de imputación paira os supostos responsables é un delito de carácter ambiental. Así mesmo, e atendendo as características do proceso penal, os demandantes deberán centrar as súas acusacións en persoas concretas, posto que a lei non permite criminalizar a unha entidade pública ou privada (persoas xurídicas) cando se segue este procedemento. As acusacións deberán probar, neste sentido, a actuación de persoas físicas analizando a súa actuación con respecto ao resultado, xa sexa de posta en perigo da saúde pública (delito de risco) ou de danos físicos a persoas (delito concreto de lesións).


A investigación deberá aclarar, neste caso, que persoas teñen responsabilidades no sumnistro de auga potable en Santa María de Palautordera e determinar a achega de cada una delas, tanto por acción como por omisión. Genéricamente, iso implica analizar a actuación das persoas que presuntamente actuaron incorrectamente, que non ordenaron o que era o máis correcto en canto ao control da potabilidade da auga, ou que omitieron a súa actuación cando o lóxico era actuar paira evitar un problema de saúde pública.


Algunhas das preguntas que deberá aclarar a investigación son si existiu a posibilidade, en absoluto descartable, de que a auga puidese sufrir una contaminación externa, e doutra banda, si adoptáronse ou non as medidas adecuadas paira evitala. Cabe lembrar, neste sentido, que as augas de subministración pública cáptanse superficialmente e que no curso superior do río existen asentamentos humanos de tamaño diverso, desde punto de acampada até restaurantes ou o próximo pobo de Montseny. Finalmente, e dadas as circunstancias concretas do sumnistro en Santa María, é máis que probable que a investigación considere un aspecto esencial: a responsabilidade de quen debe controlar a potabilidade da auga.

A responsabilidade de controlar


A auga potable que os diferentes concellos pon a disposición dos seus concidadáns a través da rede de subministración pública debe cumprir uns requisitos mínimos de seguridade e de calidade. O principal é que estea exenta de calquera risco paira a saúde das persoas. O incumprimento desta máxima pode carrexar responsabilidades de todo tipo (penal, civil e administrativa) paira os seus infractores.


A responsabilidade de controlar a inocuidad da auga corresponde aos concellos, e no seu caso, ás empresas provedoras ou distribuidoras de augas potables de consumo público. O control das augas obriga á realización de análises periódicas, que deberán ser máis intensos cando as circunstancias así o requiran: por exemplo, captación en augas superficiais, choivas intensas ou sospeitas de contaminación intencionada ou accidental.


A norma fixa uns valores ou frecuencias de control. Con todo, estes non deben tomarse sempre ao pé da letra, pois nalgúns casos poden ser insuficientes. Nalgunhas ocasións, a omisión no control da auga ou a adopción de medidas extemporáneas ou inadecuadas pode carrexar consecuencias xurídicas. A posibilidade de que a través da rede de subministración póidase producir una contaminación determina que os encargados da subministración precisen dunha dilixencia (técnica, humana e profesional) adecuada. É por iso que o control da inocuidad e potabilidade da auga non pode quedar en mans de persoas inexpertas ou carentes dos coñecementos técnicos precisos. E si iso é así, as medidas correctoras ou sancionadoras deberían ir contra aquelas persoas ou entidades que o permiten ou facilitan, é dicir, contra aqueles que teñen o poder de decisión, e non contra aqueles operarios que se limitan a cumprir ordes.


Doutra banda, entre as funcións que debe de desempeñar a Administración, neste caso a local, destaca a que lle obriga a vixiar que a saúde pública de toda a poboación estea garantida mediante o control do cumprimento das normas e dos requisitos de seguridade por parte dos responsables da subministración de auga potable.


En Cataluña, a norma que regula as competencias municipais e de réxime local determina que o municipio, salvo caso de dispensa excepcional por imposibilidade, debe prestar como mínimo os servizos de abastecemento de auga potable. Doutra banda, a Axencia Catalá da auga, dependente da Generalitat, é a autoridade que exerce as competencias de inspección e control dos aproveitamentos hidráulicos, das verteduras e dos aspectos cualitativos e cuantitativos das augas. Así mesmo, exerce a inspección dos sistemas de saneamento e a función analítica das augas.


A Axencia é, tamén, a encargada de promover as relacións de colaboración co resto de administracións competentes en materias de augas, como poidan ser as comunidades de usuarios e de regadores e outras corporacións que utilicen a auga, ademais de cos particulares.

A proba: eixo fundamental da responsabilidade


Como se apuntou desde diferentes ámbitos xurídicos, e así o manifestaron determinados autores, pode ser que a ciencia non teña suficientes respostas en moitos casos paira fundamentar una condena no ámbito penal. Ás veces resulta imposible determinar una relación causa-efecto entre unha conduta concreta dun individuo determinado e un resultado de perigo (risco) ou lesivo nunha colectividade. Con todo é preciso, nun procedemento como o que se expón, contar coa opinión de expertos e cos seus avances científicos; máxime cando, ademais dun delito ou falta múltiple de lesións, trátase de fundamentar un delito contra o medio ambiente, máis novo e complexo que o anterior. A omisión destes informes e peritos deixaría sen fundamento una hipotética condena.


Os informes da policía xudicial e da fiscalía, que cada vez contan con corpos máis especializados nestas materias, cobran relevancia no procedemento e na decisión final do asunto, tanto pola súa obxectividade, como pola súa deber de escrupuloso cumprimento procesual na recollida de mostras paira análises. Non esquezamos que ante a eventual comisión dun delito débense de respectar uns dereitos fundamentais do imputado, especialmente o seu dereito de defensa. Pola contra, poderiamos atoparnos cunha declaración de nulidade de actuacións na sentenza final, que daría ao traste coa investigación, co procedemento, e con anos de paciente espera por parte dos prexudicados.


Xa se deron casos de nulidade de actuacións por delitos contra o medio ambiente, debido a irregularidades, por exemplo, na toma de mostras de auga contaminada, como o feito de non estar presente o investigado; a non entrega a este dunha mostra paira posibilitar o contraanálisis; ou a falta de idoneidade do lugar ou o día no que se recolleron as mostras. A dilixencia no proceso investigador contribuirá a outorgar certeza á imputación penal e ao imputado permitiralle defenderse adecuadamente.

O DELITO ECOLÓXICO Ou CONTRA O MEDIO AMBIENTE

O delito ecolóxico ou contra o medio ambiente foi introducido no Código Penal en 1983, pero non é até o Código Penal vixente de 1995, nos artigos 325 a 331, cando se regula con moita maior amplitude e precisión. O tipo básico sanciona, entre outras accciones, ao “que, contraviniendo as leis ou outras disposicións de carácter xeral protectoras do medio ambiente, provoque ou realice directa ou indirectamente emisións, verteduras, (…) no chan, o subsolo, ou as augas terrestres, marítimas ou subterráneas (…).” Ademais prevese un plus de responsabilidade paira aqueles casos en que o risco de grave prexuízo fose paira a saúde das persoas, dado que a pena de prisión aumenta considerablemente.

O delito pode cometerse tanto por realización dunha conduta activa como pasiva, xa que é perfectamente posible o que se denomina “a comisión por omisión”, cando o suxeito non realiza directamente a acción, pero si a permite ou tolera, e non pon os medios necesarios paira evitala. A norma penal esixe que o perigo en que se pon a saúde das persoas e o posible prexuízo sexan de especial entidade, e por tanto, grave. Enténdese por grave, o que produce ou pode producir importantes consecuencias nocivas, atendendo paira iso á análise das circunstancias do caso, en especial o grao de perigo en que se pon a saúde das persoas, a calidade de vida, a natureza da sustancia que se verte ou emite, o período de tempo polo que se mantén, a proximidade a zonas de poboación, a escaseza do recurso afectado, á afectación ou contaminación de elementos de abastecemento humano, como pozos ou ríos.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións