Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

O debate dos transxénicos

Por Jordi Montaner 5 de Maio de 2003

A experiencia circunscríbese até a data ao millo, o arroz, a colza ou a soia e pronto podería aplicarse ao trigo. Sementes tratadas xeneticamente, máis resistentes que as variedades naturais, son sementadas e comercializadas até formar parte da cadea alimenticia. Produtores e agricultores defenden a súa rendibilidade e inocuidad, á vez que bioagricultores e ecoloxistas expoñen dúbidas e reclaman un debate ético.

A imaxe que a industria da enxeñaría xenética ha dado dos cultivos de sementes modificadas xeneticamente en Estados Unidos é de total éxito, despois de 6 anos de cultivo comercial. Con todo, moi poucos países han reglamentado o uso de devanditas sementes nas súas explotacións agrícolas.

Bioagricultores e ecoloxistas sosteñen que a rendibilidade do cultivo de soia tolerante a herbicidas (soia TH) e do millo Bt, resistente a insectos, é menor que a dos cultivos non modificados xeneticamente, debido a que as sementes transxénicas son máis caras e as súas colleitas teñen menor valor no mercado. Outro problema que aducen é a contaminación.

Todos os agricultores que usan produtos non transxénicos teñen grandes dificultades paira cultivar sen transxénicos. As sementes, segundo denunciaron diversos grupos de científicos e organizacións ecoloxistas e de agricultores, están case completamente contaminadas polos cultivos modificados xeneticamente, sendo moi difícil atopar variedades non transxénicas puras e existindo un alto risco de contaminación do propio cultivo.

Quéixanse estes profesionais de que, debido á falta de segregación, todo o sistema de procesamiento e distribución de alimentos é vulnerable, sendo constantemente sometido a problemas de contaminación de difícil solución.A contaminación xenética ha xerado, precisamente, una proliferación de litixios e complexos problemas legais. Hase dado o caso que empresas acusen os agricultores transxénicos por incumprir os seus dereitos de patente, tendo en conta que en Saskatchewan (Canadá) os produtores ecolóxicos han iniciado una acción legal contra a industria pola perda do mercado dos seus produtos.

A actitude das administracións nestas lides é sumamente ambigua; tanto en Canadá como en Estados Unidos admítese un ámbito paira as sementes transxénicas na poboación agrícola, á vez que se suxire o emprego de sementes non modificadas xeneticamente noutras instancias. A Asociación Americana de Cultivadores de Millo, o Consello Canadense do Trigo, as organizacións de produción ecolóxica e máis de 200 grupos máis están a reivindicar na actualidade una moratoria na introdución do seguinte cultivo transxénico: o trigo.

Juan-Felipe Carrasco (Greenpeace España) sostén que «os efectos negativos xenerais desta tecnoloxía sobre a agricultura e sobre as industrias alimentaria, forestal e piscícola superan amplamente calquera vantaxe teórica que puidese presentar a enxeñaría xenética». A organización ecoloxista defende con respecto aos transxénicos a aplicación dun «principio de precaución», e oponse a calquera liberación de organismos modificados xeneticamente (OMG) ao medio ambiente. «Os ensaios de campo, mesmo a pequena escala, presentan igualmente riscos de contaminación xenética, polo que tamén deben prohibirse». Pola contra, Greenpeace non se opón á investigación fundamental en laboratorio, nin se sitúa en contra das aplicacións médicas.

Agricultores españois

A Asociación Xeral de Produtores de Millo (AGPME) considera que a aprobación de cinco novas variedades de millo modificado xeneticamente paira resistir as pragas constitúe, en cambio, una boa noticia. O presidente da AGPME, Agustín Mariné, asegura que nos 5 anos que leva cultivándose o millo Bt (transxénico) no noso país púxose freo ao avance das pragas, e móstrase satisfeito co anuncio por parte do Ministerio de Agricultura (MAPA) da aprobación do novos cinco híbridos que comercializarán as empresas Syngenta, Pioneer, Monsanto, Nickerson e Limagrain. «Estas variedades foron aprobadas pola Unión Europea ao longo de 1997 e 1998 e desde entón estaban á espera da súa inscrición no Rexistro de Variedades Vexetais», explica.

No entanto, o presidente de AGPME recoñece que a Administración quere limitar así mesmo o número de hectáreas a sementar polo polo suposto risco de contaminación que encerra a polinización de tales sementes.

Segundo datos do MAPA, Aragón é a comunidade autónoma con maior superficie dedicada ao cultivo de millo transxénico; con 9.200 hectáreas, representa case o 40% do total. A segunda comunidade é Cataluña, con 5.300 hectáreas (22%) e segue Castela-A Mancha, con 4.150 hectáreas (18%).

Industriais, políticos e científicos

Monsanto, una das principais industrias impulsoras de sementes transxénicas, asegura que «a evolución crecente de superficies, países e agricultores que cultivan variedades melloradas constitúe una proba fehaciente do valor que achegan aos agricultores de países de todo o mundo, desde sistemas agrarios baseados en grandes explotacións até pequenos produtores, en países en vías de desenvolvemento».

Durante 2002, as superficies sementadas con variedades transxénicas (Monsanto emprega o termo «melloradas») volveu crecer nun 12% até situarse nos 58,7 millóns de hectáreas. Case seis millóns de agricultores en 16 países, segundo fontes industriais, optaron por seméntaa de variedades melloradas xeneticamente, correspondendo máis do 75% a países en desenvolvemento.

En España, o Boletín Oficial das Cortes Xerais publicou o 24 de xullo do 2002 un proxecto sobre avances biotecnológicos no que se inclúen medidas talles como: impulsar o avance da investigación biotecnológica en España, priorizar actuacións que desenvolvan a biotecnoloxía agraria e promover iniciativas de formación e educación paira un mellor coñecemento e comprensióndos beneficios que reporta esta tecnoloxía, asentar medidas que estimulen a adopción de proxectos de biotecnoloxía agraria, que ofrezan seguridade a consumidores e produtores de alimentos, poidan beneficiar ao sector agrario, ao medio ambiente e ao consumidor.

Con todo, os países da Unión Europea (UE) manteñen una moratoria de ipso sobre novas autorizacións de organismos modificados xeneticamente, vixente desde 1998.

España, terceiro produtor comunitario de millo, é o único país da UE onde actualmente plántase un cultivo transxénico destinado a alimentación humana ou animal. Organizacións ecoloxistas como Amigos da Terra denuncian ser excluídas dos grupos de traballo da Comisión Europea paira un novo regulamento sobre coexistencia de cultivos transxénicos e non transxénicos nos que, din, si están presentes «as grandes empresas de agricultura biotecnológica».

A ambigüidade plana mesmo sobre a Organización Mundial da Saúde, que nun comunicado asegura que «os alimentos modificados xeneticamente actualmente dispoñibles no mercado pasaron unhas rigorosas e minuciosas avaliacións e non é probable que presenten riscos paira a saúde humana».

A título particular, as academias francesas de Ciencia e Medicamento manifestaron o seu respaldo á seguridade dos organismos modificados xeneticamente e recomendaron o levantamento da moratoria europea sobre novas autorizacións.

CUESTIÓNS CIENTÍFICAS PENDENTES

Outros científicos, con todo, lembran que as variedades transxénicas conteñen un xene de resistencia aos antibióticos utilizados na clínica humana. Devandito xene utilízase paira marcar una secuencia xenética determinada e, aínda que non teña outra función, permanecen nos tecidos das plantas durante toda a súa vida e tamén se transmite aos seus descendentes. Se se transmitisen a bacterias perigosas presentes no organismo humano, ditas bacterias poderían quedar inmunizadas contra os antibióticos. Varias son, por tanto, as asociacións médicas han pedido repetidamente a súa prohibición.

Os técnicos falan así mesmo do que denominan «equivalencia substancial»: cando un alimento é producido mediante enxeñaría xenética pero a súa composición considérase similar á dun alimento convencional. Este concepto, subliñan, non ofrece garantías de inocuidad. Compáranse características concretas entre un organismo modificado xeneticamente e una variedade convencional e establécese que son globalmente similares, polo que non se obriga a probar rigorosamente a súa inocuidad; con todo pode conter moléculas novas, tóxicas ou alergénicas.