Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

O mercurio e os seus riscos

O mercurio, un metal pesado que se acumula ao longo da cadea alimentaria, alcanza niveis máximos en peixes

O mercurio en estado natural non é tóxico, pero si o son as diversas formas que pode adoptar ben na natureza ou ben como consecuencia de procesos industriais ou de transformación. Segundo despréndese da extensa bibliografía existente acerca deste metal pesado, os pos e vapores de mercurio se resorben case completamente por vía pulmonar. Os sales de mercurio producen lesións na pel e nas mucosas. E o metilmercurio, una das formas máis tóxicas coñecidas, disólvese facilmente en graxa e pasa a barreira hemato-encefálica e a placenta. Ten potencial mutágeno e teratógeno (como sustancia probadamente nociva paira os fetos), polo que foi incluído na lista de sustancias que afectan o embarazo.

A Organización Mundial da Saúde (OMS) e a Organización das Nacións Unidas paira a Agricultura e a Alimentación (FAO), son os organismos encargados de establecer os límites máximos permitidos de contaminantes, o que se coñece como a Inxesta Diaria Aceptable (ADI). Con todo, cada país pode establecer os niveis máximos permitidos de contaminantes nos distintos alimentos. Así ocorre tamén co mercurio: en 1988 as autoridades canadenses dividiron a ADI paira este metal en alimentos por dous paira o caso de nenos e mulleres en idade fértil, mentres que case ao mesmo tempo a FDA norteamericana dividía por cinco a dose semanal tolerable.

Desde a década de 1980 a OMS veuse preocupando especialmente polo risco que corren os nenos. Paira o adulto considérase que, con menos de 50 microgramos por gramo (µg/g) de mercurio capilar (índice que reflicte a concentración de mercurio en sangue; de máis fácil emprego, este indicador é o que se utiliza na maioría de estudos), non hai problema algún. Pero o neno, e máis aínda o feto cuxo sistema nervioso está en plena construción, teñen una sensibilidade de cinco a dez veces superior á do adulto. No estado actual dos coñecementos, a OMS indica que poden producirse atrasos de desenvolvemento no neno a niveis maternais de mercurio capilar de 10 a 20 µg/g.

Límites de consumo
Nos grandes peixes mariños a acumulación de mercurio pode superar 500 veces a concentración en auga
A nivel internacional tanto a FDA (Administración de Alimentos e Medicamentos de Estados Unidos) como a FSA (Axencia de Alimentación Británica), recomendaron limitar o consumo de atún en lata en mulleres gestantes polo seu contido en mercurio e a súa posible relación preventivo nos países onde sexa o atún a especie maiormente consumida (e case unicamente), pero non naqueles países onde a variedade no consumo de peixes é moito máis ampla. A nivel europeo, una decisión da Comisión do ano 1993 fixa o límite de mercurio total no peixe comercializable de 0,5µg/g de produto fresco, un valor que polo momento convence aos toxicólogos.

Nun estudo de dieta total levado a cabo en España observouse que a inxesta de mercurio estaba moi por baixo das ADI paira este metal, e que era o grupo de peixes, moluscos e crustáceos, o principal subministrador de mercurio á dieta, como ocorre no resto do mundo. Curiosamente, a pesar do alto consumo de peixe no noso país, a inxesta dietética total de mercurio estaba moi por baixo das ADI.

A inxesta diaria recomendada de mercurio -é dicir, a cantidade que non debe excederse- é da orde de 46 microgramos por día. Os estudos realizados no noso país confirman que non superamos eses índices. Entre as comunidades autónomas estudadas, a que maior cantidade por persoa e día dese metal inxere é Andalucía. Aínda así, os 7,93 microgramos alí rexistrados non chegan ao 18% das ADI recomendadas.

En Francia, una persoa inxere en media ao longo da súa vida, 112 µg de mercurio por semana. Non é moito: mil veces menos que as cantidades absorbidas polas vítimas xaponesas da catastrófica contaminación de Minamata, durante a década de 1950 e apenas un pouco máis que a terceira parte da dose semanal tolerable definida pola OMS. Segundo este organismo, a dose que pode ser consumida semanalmente ao longo da vida, sen incidencia negativa sobre a saúde é de 0,47 µg/d/Kg, considerando un peso corporal medio de 60 Kg. Nestas condicións, a inxesta de mercurio non debe pasar os 300 µg, 200 µg dos cales corresponde a metilmercurio.

Efectos neurotóxicos
Os efectos neurotóxicos pola acumulación de mercurio no organismo documentáronse ben despois dos envelenamentos ocorridos en Xapón e Iraq, nos cales as persoas mostraban síntomas de tremor, entumecimiento de membros e disturbios sensoriais entre outros, debido á susceptibilidad única do cerebro ao metilmercurio.

Nos adultos, o envelenamento debido ao metilmercurio caracterízase pola dexeneración focal de neuronas en rexións seleccionadas do cerebro (por exemplo, cortiza e cerebelo cerebrais). Nos fetos, preséntanse diversos efectos neuropatológicos debido a que son altamente sensibles ao metilmercurio. Así mesmo, tense coñecemento de que dependendo do grao de exposición do útero, o metilmercurio pode dar lugar a efectos que van desde a morte fetal a un atraso leve, pasando por unha parálise cerebral severa. O que segue sendo un misterio por resolver é a dose máis baixa que deteriora o neurodesarrollo.

Eliminarán o risco as froitas tropicais?
Recentemente, no Amazonas brasileiro leváronse a cabo estudos en poboacións de mulleres que consumen peixes na súa dieta diaria co fin de analizar a acumulación de mercurio no seu organismo. Os resultados revelan que aquelas mulleres que consumían froita tropical xunto coas comidas de peixes, tiñan niveis máis baixos de mercurio. Os datos obtidos permiten deducir que as fibras alimenticias presentes nas froitas puideron obrar recíprocamente co mercurio absorbéndoo e excretándolo. Con todo, fan falta máis estudos respecto diso paira aclarar en que forma as froitas tropicais evitan a acción tóxica do metilmercurio.

En canto ao consumo de mariscos refírese, os científicos comprobaron que non hai diferenzas significativas nas concentracións de mercurio entre as nais que residían nas zonas de pesca e as que residían en áreas de non-pesca. Isto é, que non hai diferenza interregional nos produtos consumidos a menos que exista calquera circunstancia especial.

O MERCURIO NA CADEA ALIMENTARIA

Img dietasana
O mercurio é o único metal líquido a temperatura ordinaria. A súa cor é branco prateado e atópase nas minas en estado nativo, pero principalmente en combinación con xofre. No entanto, trátase dun metal que é posible atopar en todas partes: a auga doce contén en media 0,1 µg/l; a auga de mar 0,03 µg/l e o aire 0,005-0,06 ng/m3. A cortiza terrestre contén unha media de aproximadamente 0,02 ppm de mercurio e a súa mena máis difundida é o cinabrio (HgS).

Disolve numerosos metais como o ouro e a prata dando amálgamas e é atacado polo cloro e o ácido nítrico. A produción mundial de mercurio, en continuo descenso desde os anos setenta, procede principalmente de Rusia, España, China, Estados Unidos, México e Alxeria.

O mercurio é utilizado na fabricación de baterías e praguicidas, no sector medicinal paira amálgamas e desinfectantes, en luminotecnia paira lámpadas eléctricas e compoñentes, así como en barómetros e termómetros. Por razóns toxicolóxicas, deixou de utilizarse en ungüentos e desinfectantes.

O maior efecto negativo da contaminación ambiental por mercurio prodúcese a nivel acuático, debido a que o metilmercurio (toxina moi potente paira o peixe) co tempo acumúlase na vida acuática en concentracións e niveis máis elevados. Ao ir remontando as cadeas alimentarias, as doses medidas nos depredadores van por conseguinte en aumento.

A nivel de superficie terrestre, o mercurio que se acumula no chan é degradado por microorganismos (biometilación) ou se oxida formando Hg2+. A metilación produce metilmercurio que escapa á atmosfera e descomponse formando mercurio elemental; este é arrastrado polas precipitacións.

Estudos en Canadá, demostraron que os chans con niveis de mercurio elevado (presumiblemente naturais) que son alagados pola auga, producen altas taxas de metal, dando orixe á súa vez a unha alta acumulación de mercurio en peces. Por outra banda, a acumulación de mercurio tanto no plancto como na fauna acuática pode aumentar até 500 veces a concentración existente na auga de mar.

O mercurio sólido como metal puro non é tóxico paira o ser humano e, por tanto, non implica ameaza algunha. Con todo, os pos, sales e vapores de mercurio son sumamente tóxicos.

No ser humano, a maior inxesta de mercurio débese aos alimentos. Especialmente, ao consumo de peces e os seus produtos derivados debido á súa alta retención de metilmercurio. Outro tanto se debe ás amálgamas dentais. A acumulación do mercurio sitúase no fígado e nos riles. Agora ben, os efectos da acumulación de mercurio ven potenciados por inxesta simultánea de cobre, cinc ou chumbo.

Estudos realizados en diversos puntos do globo terrestre sinalan aos peixes espada, as quenllas e os atunes frescos, como as especies de maior consumo e nas cales se atopa una cantidade máis importante de mercurio. En menores concentracións, tamén se atopa en crustáceos, salmóns e troitas cultivadas.

Bibliografía

  • Dabeka RW. Exame do mercurio total en alimentos da dieta e valoración da inxesta dietética do mercurio dos adultos e dos nenos a partir de dúas cidades canadenses, 1998-2000. Rev. Alimento Addit Contam. 2003 Jul;20(7):629-38.
  • Dorea J, Barbosa A, Ferrari I, De Souza J. Estudo sobre o mercurio en pelo nos peixes consumidos polas mulleres de Riparian do negro de Río, Amazon, o Brasil. J Interno Rodea A Saúde Res. 2003;13(3):239-248.
  • Knowles Tg, Farrington D, Sc De Kestin. O mercurio en Reino Unido, importación de peixes e crustáceos e peces de cultivo. Rev. Addit Contam. 2003 Sep;20(9):813-8.
  • Oken E, Kleinman KP, Berland. Estudo sobre o consumo de peixes entre mulleres embarazadas. Rev. Obstet Gynecol. 2003 Aug;102(2):346-51.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións