Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

O uso do cloro na potabilización de augas de consumo

A falta de resultados concluíntes sobre os efectos dos subproductos xerados pola cloración obriga a razoar as vantaxes e inconvenientes do seu uso

Desde hai anos hai unha certa controversia entre os partidarios e os detractores do uso de hipoclorito na desinfección de augas de bebida e de superficies duras. En ambos os casos hai argumentos considerados de peso, polo que foi necesario realizar estudos de investigación nos que se delimiten as vantaxes e inconvenientes reais do seu uso.

En xuño de 1997 iniciouse un estudo en EEUU para determinar a toxicidade crónica dos produtos derivados da desinfección (Disinfection by products ou DBP). Tras varios anos de traballo empézanse a ter resultados que mostran que os subproductos xerados poden ter algún tipo de efecto sobre a saúde. Ningún destes resultados, con todo, pode considerarse como definitivo ou concluínte en sentido estrito.

Aínda que xurdisen sospeitas acerca da toxicidade do hipoclorito tras o tratamento da auga, non se poden obviar unha serie de feitos fundamentais. O consumo de auga, ao longo da nosa historia, foi a orixe dunha gran cantidade de enfermidades que supuxeron a propagación de multitude de pragas. Sen ir máis lonxe, infeccións como a disentería, colibacilosis, o cólera ou o tifus.

As primeiras propostas para un adecuado tratamento da auga inícianse en 1892, tras a demostración, por parte de Robert Koch, da eficacia da filtración na mellora da seguridade da auga. Uns anos despois, co primeiro tratamento por cloración na cidade de Xersei (EEUU) asociado a unha primeira decantación e filtración, conseguiuse unha diminución do número de casos de febres tifoideas desde 155-200 casos por cada 100.000 habitantes a 7 en 20 anos.

Actividade do cloro
O cloro pode reaccionar coa materia orgánica presente na auga dando lugar a subproductos cuxa toxicidade debe ser avaliada

O cloro pode reaccionar coa material orgánica, dando lugar á formación de produtos resultantes da desinfección (DBP). Os máis frecuentes son os trihalometanos (cloroformo, etc.), pero tamén outros como o MX [3-cloro-4-(diclorometill)-5-hidroxi-2(5H)-furanona] e os seus derivados.

A posible formación destas sustancias tóxicas entra en conflito coa aplicación dos desinfectantes, especialmente para o tratamento de augas. Ao aplicar sustancias oxidantes como o hipoclorito de sodio, a popular lejía, preténdese controlar un perigo real asociado á contaminación microbiológica. Por este motivo, cando se aplica preténdese controlar microorganismos patógenos presentes na auga e que poden afectar a enormes grupos de poboación.

En consecuencia, prohibir o seu uso na desinfección de auga, polo seu potencial efecto carcinogénico, pode non ser unha boa solución. De feito, o risco de padecer unha enfermidade microbiana de transmisión alimentaria é de entre 1 e 10, mentres que o de carcinogénesis por estes produtos é de entre 0,0001 e 0,000001.

Un claro exemplo do que podería ocorrer se se limita o seu uso é o ocorrido en Perú no ano 1991. O goberno deste país seguiu as recomendacións da EPA (axencia de protección de medio ambiente de EEUU), relativas ás regas dos DBP en augas tratadas con hipoclorito. Ao diminuír os niveis de cloración das augas de consumo, a contaminación das mesmas non foi controlada, contabilizándose un total de 1.000.000 de casos de infección e uns 11.000 mortos ata o ano 1995.

Formación de tóxicos

Dei e tri-cloraminas, dous dos subproductos que se xeran no proceso de desinfección, non se forman inmediatamente tras a cloración. O cloro reacciona primeiro co amoníaco e os restos amino, formando mono-cloraminas. Se tras esta primeira reacción continúase incrementando a dosificación de cloro, a fin de manter a concentración de cloro libre constante, formaranse deinas e tri-cloraminas.

Se se continua engadindo cloro, prodúcese un efecto inverso, de forma que estas sustancias adoitan tender a diminuír, e mesmo desaparecer, cando volve detectarse cloro libre na solución acuosa. Nos países da nosa contorna, a cantidade de amoníaco libre na auga de consumo é moi baixa, polo que altas concentracións destas sustancias non é esperable, e os seus riscos asociados, por tanto, practicamente despreciables.

Con todo, aínda que estas sustancias non se cheguen a formar, si que se detectou a formación doutros produtos DBP que poden ter accións tóxicas. A excepción nos sistemas de distribución ou consumo de auga son as piscinas. Nestas si que se chegan a formar as cloraminas, debido a que a concentración de amoníaco é moito maior.

Ademais, o mono-aminas posúen actividade desinfectante, mentres que as dei e tri-cloraminas posúen unha actividade antimicrobiana moito menor. Neste caso a súa formación induce a irritación das mucosas, polo que adoitan ser as responsables do enrojecimiento dos ollos ao estar en contacto durante moito tempo coa auga tratada dunha piscina.

SUBPRODUCTOS NA auga

Img enose1
Segundo os datos que dispomos na actualidade, detectáronse máis de 500 sustancias diferentes derivadas dos procesos de desinfección. Destas, aproximadamente 50 foron consideradas como potencialmente perigosos e deles establecéronse como de alta prioridade o MX, formas brominadas de MX (BMX), halonitrometanos, iodo-trihalometanos e as especies brominadas de halometanos, haloacetonitrilos, halocetonas e haloamidas. Na actualidade, de todos eles, é o MX e os seus derivados os que máis preocupación suscitan.

Todo este conxunto de sustancias posúen en común a complexidade do seu estudo pormenorizado e aínda non se dispoñen de datos concluíntes que permitan confirmar definitivamente a súa implicación en posibles casos de tumores en persoas.

Con respecto ao proceso de tratamento, sinalouse que unha vez se produciron estas sustancias é posible a súa diminución, mesmo a súa eliminación mediante procedementos de tipo físico-químico. Así, o tratamento posterior con ozono ou a filtración con carbón activo reducen significativamente os MX e mesmo os seus precursores. Con todo, demostrouse que a cloración posterior induce de novo a formación das mesmas sustancias.

Á vista dos resultados obtidos, a estratexia a seguir para un consumo seguro de auga podería basearse nun primeiro tratamento con hipoclorito nas augas con elevadas contaminacións microbianas. Con posterioridade, farase tamén imprescindible un tratamento con ozono, filtración en carbón activo ou unha asociación de ambos para limitar a presenza de subproductos potencialmente tóxicos.

Bibliografía

  • Anónimo. 1997. Planned Studies of Water Disinfection By-Products to Begin, but NIEHS, EPA Scientists Advise Public Health 'Balance'. NATIONAL INSTITUTES OF HEALTH. USA.
  • Weinberg, H.S. 2002. The Occurrence of Disinfection By-Products (DBPs) of Health Concern in Drinking Water: Results of a Nationwide DBP Occurrence Study. EPA/600/R-02/068

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións