Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

O viño dos antigos faraóns

Un equipo de investigadoras da Universidade de Barcelona identifican rastros de viño tinto nunha ánfora pertencente ao faraón exipcio Tutankhamon

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 13deAbrilde2004

Os historiadores concedían até hoxe a orixe da cervexa ao antigo Exipto e o do viño á Grecia clásica. Con todo, o recente achado dunha ánfora na tumba de Tutankhamon con restos de viño tinto reforza o peso da cultura vitivinícola nas civilizacións do baixo Nilo. O achado, publicado na revista da Sociedade Química Americana, ofrece novas pistas sobre o uso ancestral do viño e expón de novo a hipótese exipcia sobre a súa orixe.

A orixe do viño como produto e da viticultura como práctica agrícola causan aínda certa polémica entre arqueólogos e historiadores. Aínda que existen múltiples referencias ao antigo Exipto que sitúan o inicio da vitivinicultura como una actividade asociada ás clases máis nobres, hai quen se inclina aínda a pensar que nin foi nesta cultura nin nesta área xeográfica onde o cultivo da vide empezou a estenderse.

Un equipo de investigadores da Universidade de Barcelona acaba de achegar recentemente novos datos que reforzarían a hipótese exipcia. O estudo, publicado na revista Analytical Chemistry, órgano da Sociedade Química Americana, describe o achado de rastros de viño tinto nunha ánfora funeraria pertencente Tutankhamon. A evidencia, obtida mediante técnicas de cromatografía líquida e espectrometría de masas, é una das máis palmarias de cantas corroboran o consumo deste tipo de viños no antigo Exipto.

Conflito histórico

Sabíase que no antigo Exipto cultivábase a vide, e que os seus caldos eran privilexio case exclusivo paira nobres e reis en festas, cerimonias relixiosas e rituais funerarios. Era coñecido tamén que as mellores colleitas proviñan do delta do Nilo e dos oasis máis occidentais do país. O aprecio dos exipcios polas calidades do viño, entre as que se atribuían certas «propiedades máxicas», pénsase que obedecía ao feito de que o Nilo toma unha cor vinoso durante o ciclo anual das inundacións.

Desde o Reino Antigo (2575 aC) até o Novo (1070 aC), as tumbas dos nobres decorábanse con imaxes ocasionais de viticultura e mesmo de elaboración do viño, aspectos que reflicten o culto que sentían as clases altas exipcias polo derivado da vide. Paira máis acenos, un antigo proverbio exipcio reza: «Na auga podes ver reflectida a túa cara, pero no viño sempre aparece a túa mellor calidade».

A investigación revela o uso máis antigo coñecido do cultivo de uva destinada á elaboración de viño tinto en Exipto
A pesar de que entre os grandes clásicos destácase a orixe exipcia dos primeiros viños, non hai probas fehacientes que o demostren rotundamente. De feito, algúns historiadores sitúan aínda a orixe do viño ao sur do Cáucaso e na parte máis meridional do Mar Caspio, salientando que a uva empregada polos exipcios non era Vitis vinifera clásica.

A consideración dos historiadores contrasta con con a análise dos escritos da Grecia e a Roma antigas. Plutarco, sen ir máis lonxe, afirma nun dos seus textos que foi o mesmo Osiris quen probou o viño por primeira vez na historia, e logo ensinou aos mortais as técnicas da súa elaboración. A pesar da atribución divina da orixe do viño, o texto non deixa de ser o que parece un tributo ao Exipto dos grandes faraóns.

Noutros tratados refírese a existencia da vide no antigo Exipto, pero se relaciona cun uso meramente ornamental nos xardíns e hortas. Chama a atención o censo que Ramsés III ordenou de 513 viñedos propiedade do templo de Amón Ra, así como o nomeamento dun «mestre viticultor» encargado da súa conservación e mantemento. Un dato aínda máis sofisticado é que aos traballadores empregados na construción das pirámides de Giza permitíaselles apagar a súa sede con catro clases de viño e cinco de cervexa.

Os viños exipcios

Valioso dato antropolóxico constitúe, sen dúbida, o xeroglífico común identificado nestas tres palabras: xardín, veu e vide. O certo é que as uvas, tal e como aparece en debuxos funerarios, cultivábanse, almacenábanse, pisábanse cos pés e o seu zume era gardado en tinajas (ánforas) até a adecuada fermentación.

Un segundo prensado separaba peles e pebidas e permitía que o viño xa fermentado conservásese en recipientes selados con barro e con pequenas aberturas por onde deixar saír o dióxido de carbono. Cando se consideraba que a crianza se completou (fixada nun máximo de 21 anos), as aberturas terminaban selándose e o viño quedaba totalmente illado do exterior até o seu consumo.

Outro dato que apoia a orixe exipcia do viño é o feito de que na antiga Roma importábanse viños de Exipto, e non precisamente porque os romanos andasen escasos na súa provisión. Crónicas romanas cantan os encomios dos viños claros e fragantes de Mareotis, Sebennytus (delta do Nilo), Menzalah, Sile e Tanis.

Con respecto ao tipo de viño consumido polos antigos exipcios, todo apunta a que os secos era os preferidos. Só uno de cada seis viños «etiquetaxes» a man polos mestres encargados tiña inscrita a palabra «doce». Os viños de máis de 5 anos de crianza acaparaban una terceira parte dos inventarios.

Proliferan as descricións de viños brancos, pero nunca até agora analizouse químicamente que tipo de viño que bebían exactamente os exipcios. O artigo asinado polos investigadores españois en Analytical Chemistry, deu por fin con rastros de viño tinto nunha ánfora funeraria pertencente a Tutankhamon.

VIÑO NA RIBEIRA DO NILO

Img

O equipo da Universidade de Barcelona que logrou identificar os restos de viño tinto nas ánforas faraónicas está integrado polas investigadoras Maria Rosa Guasch-Jané, Maite Ibern-Gómez, Cristina Andrés-Lacueva e Rosa María Lamuela-Raventós. As científicas propuxéronse no seu día investigar o tipo de uva con que os antigos exipcios elaboraban os seus viños. «As ánforas achadas nos túmulos funerarios conteñen datos do produto, crianza e até o nome do viticultor, pero nunca fan referencia á cor do viño que contiñan», explica Guasch-Jané, «así que decidimos indagar sobre que tipo de vin ofrecíase aos faraóns paira a súa viaxe do máis aló».

As investigadoras identificaron rastros de viño negro nunha ánfora da tumba de Tutankhamon, faraón da Dinastía XVIII (~1333-1323 aC), que se conserva no Museo Exipcio do Cairo. Dita ánfora está asinada polo mestre viticultor Khaa.

No seu interior, o equipo da Universidade de Barcelona identificou ácido siríngico, derivado da malvidina e indicador do viño tinto. «A malvidina é a antocianidina máis importante do viño tinto e a responsable da súa cor», sinala a experta. Aplicando una fusión alcalina aos residuos da ánfora estudada obtiveron o ácido siríngico (a partir da malvidina polimerizada), o cal lles permitiu identificar o viño como tinto.

Desde un punto de vista técnico, a identificación non foi tan sinxela, posto que se tivo que empregar un novo protocolo de gran sensibilidade paira identificar viño en residuos arqueolóxicos, baseado na cromatografía líquida e a espectrometría de masas en tándem.

No protocolo desta investigación, financiada polo grupo Codorníu e a Fundación paira a Cultura do Viño, empregouse ácido tartárico como indicador químico da presenza de viño. «O ácido tartárico en si non informa o tipo de uva coa que se elaborou o viño, polo que foi preciso recorrer ao siríngico». A metodoloxía empregada, engade o equipo de investigadoras, está especificamente pensada paira identificar a presenza de viño en restos arqueolóxicos a partir das súas características. A achega principal do seu traballo, precisan, foi precisamente «definir o método» paira a detección de trazas indicativas de viño tinto.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións