Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Paradoxos de calidade no aceite de oliva virxe extra

Os mellores aceites de oliva españois comercialízanse maioritariamente a granel ou se usan paira mesturas de menor calidade

A cultura do aceite de oliva está pouco estendida nos principais países produtores do mundo. Neles, algunhas campañas publicitarias e a propia lexislación propiciaron un elevado grao de confusión ao consumidor con respecto ás características e á calidade dun dos alimentos máis emblemáticos da dieta mediterránea: o aceite de oliva virxe extra.

A piques de cumprirse un ano desde que entrase en vigor a nova regulación sobre a etiquetaxe do aceite de oliva paira a súa comercialización directa, os expertos pon en dúbida a eficacia da nova información ofrecida ao consumidor fronte ás intensas campañas publicitarias que favoreceron o consumo dunha determinada categoría de aceite de oliva fronte a outra, o aceite de oliva virxe extra. E é que non hai moito tempo que o noso lexislador permitía a denominación de aceite puro de oliva paira designar ao que actualmente se denomina, sinxelamente, aceite de oliva, que non é outro que aquel que contén una parte de aceites de oliva refinados e outra de aceites de oliva virxes; e que, obviamente diferénciase daqueles de calidade superior – o aceite de oliva virxe extra e aceite de oliva virxe- cos que normativamente permitíaselles, inxustamente, competir en pureza.

Os expertos quéixanse de que produto tan sublime se envase, en moitos casos, sen catar, e que unicamente se ateñan a parámetros como a acidez, os peróxidos e pouco máis, dado que pode favorecer a fraude no sector e crear competencia desleal entre os produtores. Nalgúns supostos, o contido da etiquetaxe do aceite de oliva serviu como elemento litigioso entre operadores chegando a cuestión ao Tribunal de Xustiza das Comunidades Europeas.

Virxe extra: produto sen defectos de calidade superior
A normativa non liquida que aceites premiados pola súa extraordinaria calidade mestúrense con outros de menor entidade e sexan comercializados a granel

A recente normativa, que serviu paira pór cada produto no seu sitio, aparecendo na etiqueta do aceite de oliva virxe a mención «aceite de oliva de categoría superior obtido directamente de olivas e só mediante procedementos mecánicos», non acaba de liquidar un feito contraditorio -que obviamente non ocorre con outros produtos como o viño- en canto a que aceites que foron premiados pola súa extraordinaria calidade véxanse posteriormente mesturados con outros virxes de menor calidade, e comercializados a granel, paira ser, posteriormente, embotellados con marcas brancas ou paira a súa mestura mesmo con refinados paira elaborar o denominado aceite de oliva.

Con iso o consumidor perde una oportunidade única de degustar puro zume de olivas frescas e sas, que como o viño, presenta variedades, aromas e gustos ben diferenciados, segundo o tipo de oliva, a zona xeográfica de produción, a forma de recollida e as condicións de elaboración da almazara, que se encarga de extraelo.

Un aceite de oliva virxe extra é un aceite elaborado con olivas sas e en perfectas condicións, que tras o lavado das mesmas, son molturadas paira evitar a súa atrojamiento, extraéndose o aceite a baixa temperatura. Posteriormente se envasa en adegas, nuns depósitos adecuados paira a súa conservación a fin de que o seu aroma e sabor non poidan distorsionar as calidades sensoriais da oliva verde ou madura.

A pesar de que unha virxe extra e un virxe son produtos naturais e auténticos zume de olivas, a diferenza entre ambos estará no grao de acidez e na puntuación que van obter na análise sensorial. No virxe extra a mediana dos defectos é superior a cero e a mediana do frutado superior a cero.

O consumidor descoñece que existe una metodoloxía moi estrita que aborda a avaliación sensorial dos aceites de oliva virxes por paneis de cata profesionais. Segundo os expertos, un aceite de oliva virxe extra é un produto cun sabor e cheiro irreprochables, que presenta cero defectos. Uns defectos que son imperceptibles pola ampla maioría dos consumidores, e a quen lles resultaría moi difícil distinguir un virxe extra dun virxe ante a percepción dalgún aroma ou coñecer que pertencen a unha determinada categoría de defectos (avinado, atrojado, rancio, húmido, entre outros).

Con respecto á acidez, o Consello Oleícola Internacional (COI) establece que o virxe extra non poderá superar o grao, sendo o límite paira o virxe os dous graos. O Regulamento da UE aprobado no ano 2001, polo que se publican as definicións dos aceites no mercado de graneis, marca o límite paira o virxe extra en 0,8º de acidez. Este límite está considerado moi realista, dado que a maior parte dos aceites virxes extra comercialízanse cun grao de acidez entre 0,3º e 0,8º.

O grao de acidez é un parámetro que, como cualifican os expertos, nada ten que ver nin con sabor nin con gustos máis ou menos intensos; tan só é un parámetro químico que determina a cantidade de ácidos grasos libres expresados en ácido oleico, e que está relacionado co proceso de elaboración, pois nos pode indicar anomalías no estado dos froitos, no tratamento ou na conservación.

Expertos catadores de oliva virxe, como Ramón Pulgar López, congratúlanse de que por fin se obvie como obrigatoria a mención ao grao de acidez, que non poucas confusións crearon na maior parte dos consumidores, que comparaban a acidez do aceite de oliva virxe extra coa do aceite de oliva (mestura de refinado e virxe), dado que un aceite de oliva presentaba un grao maior ou menor de acidez, dependendo das mesturas realizadas polo produtor de aceite de oliva refinado con virxe extra. Una confusión que aínda persiste, e que nada ten que ver co nivel de calidade e sabor dun virxe extra, como até agora críase.

Una situación paradoxal
De momento, a información que ofrece o produto a través da súa etiquetaxe, non é aínda o suficientemente eficaz como para que o consumidor poida tomar conciencia sobre as virtudes deste produto natural de calidade extraordinaria, base da dieta mediterránea. E é que, aínda que o aceite de oliva virxe extra forma parte habitual da dieta dos colleiteiros nas zonas de produción, no resto de España o máis habitual é o consumo doutros aceites vexetais, como o de girasol, ou o denominado aceite de oliva (composto de aceites de oliva refinados e aceites de oliva virxes).

Entre os aceites de oliva, o consumo de aceite de oliva virxe extra podería situarse ao redor dun 20% sobre o total. O máis rechamante é que o país con maior produción mundial (España), non é o maior consumidor de aceite de oliva virxe extra, senón Grecia (terceiro país produtor mundial de aceite de oliva co 15% despois de España e Italia), rexistrándose un consumo medio por habitante e ano de 21 kgs., cunha cota de mercado do 51% con respecto ao mercado heleno de aceites vexetais, segundo informa o sector.

Pero é Francia, sétimo produtor mundial de aceite de oliva, quen se propuxo producir case en exclusiva aceites de oliva virxe; un país onde, segundo o Consello Oleícola Internacional, o consumo de aceite de oliva virxe extra cifrouse no 98 %, polo que ao total de aceites de oliva refírese.

Polo que respecta ao mercado exterior, España, como primeiro produtor mundial, perdeu una oportunidade única de situarse como merece. E é que a pesar de que Italia ocupa o segundo lugar como produtor mundial, o aceite de oliva identifícase maioritariamente con este país mediterráneo; non en balde, os aceites italianos envasados representan ao redor dun 74 % da demanda en Estados Unidos; un 72 % da canadense, e un 59 % da xaponesa.

Con todo, o maior paradoxo prodúcese no noso país, onde a maior parte dos aceites producidos nas almazaras son de extraordinaria calidade, poderían etiquetarse como «aceite de oliva virxe extra», pero a súa venda realízase a granel, mesmo naqueles casos nos que os aceites foron cualificados ao amparo dunha Denominación de Orixe (DO).

A modo de exemplo, na zona que ampara o Consello Regulador da DO de Sierra Mágina, que é a de maior extensión e produción de España e do mundo, producíronse este ano un total de 45 millóns de kg de aceite. Entre eles, uns 30 millóns foron cualificados como virxe extra, tras superar os máis estritos controis e adecuarse ás características establecidas no seu regulamento paira as almazaras acollidas, que determinan a comercialización dun aceite de oliva virxe extra máis controlado e de calidade moi superior a aquel que unicamente se adecua estritamente aos mínimos legais.

O máis rechamante é que do aceite cualificado e amparado na DO de Sierra Mágina, tan só hanse envasado co seu distintivo uns 2 millóns de kgs., o que determina que una moi boa parte deste aceite de altísima calidade véndase a granel, perdendo as almazaras -que contan coa súa propia marca paira a súa comercialización- a oportunidade de vender a un prezo óptimo o seu propio aceite, que nalgunhas ocasións foi mesmo premiado polas súas extraordinarias características organolépticas, segundo púidonos comentar Jesús Sutil García, xerente da DO de Sierra Mágina e do seu Consello Regulador.

As esixencias dunha DO
Una DO como a de Sierra Mágina, cuxo Regulamento foi aprobado por Orde de 29 de novembro de 1995 da Consellería de Agricultura e Pesca da Xunta de Andalucía, e ratificado polo Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación, segundo Orde de 25 de febreiro de 1997, protexe os aceites de oliva virxe extra de 36 entidades inscritas (entre cooperativas, envasadoras-comercializadoras e particulares dunha zona situada no Parque Natural que lle dá nome ao sur da provincia de Xaén, e que abarca unhas 72.000 hectáreas).

A defensa da DO, así como a aplicación do seu Regulamento e o fomento e control da calidade dos aceites amparados baixo a mesma, quedan encomendados ao seu Consello Regulador, á Consellería de Agricultura e Pesca da Xunta de Andalucía, e ao Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación, no ámbito das súas respectivas competencias.

Como noutras DO, a elaboración do aceite de oliva virxe extra realízase a partir de una variedade principal de oliva, que neste caso é a picual. O Consello Regulador coida de que as prácticas de cultivo sexan as tradicionais, a fin de conseguir a mellor calidade do aceite, aínda que poderá autorizar novas prácticas culturais, tratamentos ou labores que constituíndo un avance na técnica agrícola compróbese que non afectan desfavorablemente á calidade da oliva e do aceite producido.

O seu regulamento establece que a recolección se realizará co maior esmero, dedicando exclusivamente á elaboración de aceites protexidos a oliva sa recollida directamente da árbore, co grao de madurez que permita a obtención dos aceites característicos da DO, non sendo apto o froito que non estea san, e aquel caído no chan antes da recolección, a denominada «oliva de asollo».

Tal é o grao de calidade que pretende darse a este «ouro líquido» que o Consello Regulador pode chegar a determinar a data de comezo da recolección e da súa terminación, a fin de que o froito estea nun grao de madurez conveniente, chegando mesmo a acordar normas sobre o ritmo de recollida da oliva por zonas, a fin de que estea en relación coa capacidade de absorción das almazaras; ou mesmo sobre o transporte da oliva para que este efectúese sen deterioración da calidade do froito.

Cada ano o Consello Regulador establece o prazo máximo de tempo que pode mediar entre a recolección de cada partida de oliva e a extracción do seu aceite, tendo en conta as características da colleita e as condicións ambientais, que nunca superará as corenta e oito horas.

O aceite é elaborado nas almazaras situadas na zona de produción, que disporán de instalacións paira a limpeza e lavado do froito, vixiando que no proceso de extracción dos aceites e as masas mantéñanse a temperatura moderada, a fin de non prexudicar as características biolóxicas e sensoriais do produto. Os aceites protexidos baixo esta DO almacénanse en adegas con illamento térmico suficiente; os trujales e depósitos construiranse ou revestirán de material inerte e estarán pechados. Un apartado especial merecen os envases nos que se introduce o aceite paira ser expedidos polas almazaras e plantas envasadoras, a fin de que non se prexudique a calidade e o prestixio deste aceite de oliva virxe extra.

ETIQUETAXE LITIGIOSO

Img

A Sentenza do Tribunal de Xustiza das Comunidades Europeas de data 26 de setembro de 2000 resolveu o contencioso exposto por Unilever Italia contra Central Food por falta de pagamento dunha partida de aceite de oliva virxe extra que non estaba etiquetada conforme a unha lei italiana. O xuíz de Milán decidiu suspender o litixio e expor ao Tribunal de Xustiza una cuestión prejudicial. O obxectivo era pescudar se o Xuíz nacional ante o que se solicita una orde de pago relativa á entrega de aceite de oliva virxe extra, etiquetaxe dun modo non conforme ás disposicións dunha lei nacional – promulgada e en vigor no Estado membro desde 1998 – pode deixar sen aplicación dita Lei interna.

Hai que ter en conta que, tras a notificación e o consecuente exame dun proxecto de lei nacional relativa á etiquetaxe de orixe do aceite de oliva virxe extra, do aceite de oliva virxe e do aceite de oliva, a Comisión Europea instou formalmente a Italia a non adoptar ningunha normativa, fixando un prazo respecto das normas de comercialización, en espera da adopción dunha normativa comunitaria na citada materia.

O Tribunal de Xustiza das Comunidades Europeas resolveu a cuestión ditaminando que incumbe ao xuíz nacional, nun proceso civil entre particulares sobre dereitos e obrigacións contractuais, negarse a aplicar un regulamento técnico nacional adoptado durante un período de adiamento de adopción previsto na Directiva pola que se establece un procedemento de información en materia das normas e regulamentacións técnicas.

Bibliografía

SENTENZA

  • Sentenza do Tribunal de Xustiza de de 26 de setembro de 2000, ditada no asunto C-443/98, que ten por obxecto una petición dirixida ao Tribunal de Xustiza, con arranxo ao artigo 177 da Tratado CE (actualmente artigo 234 CE), polo Pretore dei Milano (Italia), destinada a obter, no litixio pendente ante devandito órgano xurisdiccional entre Unilever Italia SPA e Central Food SPA.
LEXISLACIÓN
  • Regulamento (CE) número 1019/2002, da Comisión, de 13 de xuño de 2002, sobre as normas de comercialización do aceite de oliva.
  • Regulamento (CE) número 2400/96, relativo á inscrición de determinadas denominacións no Rexistro de Denominacións de Orixe Protexidas e de Indicacións Xeográficas Protexidas establecido no Regulamento (CEE) número 2081/92 do Consello, relativo á protección das Indicacións Xeográficas e das Denominacións de Orixe dos produtos agrícolas e alimenticios.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións