Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Publicidade alimentaria baixo control

A limitación ou a prohibición da publicidade de alimentos infantís van tomando forma e vai máis aló do autocontrol

A publicidade sobre alimentos precisa dun control cada vez máis estrito co fin de salvagardar a saúde dos consumidores, especialmente da poboación infantil. Con todo, de momento optouse pola vía da autorregulación para que a industria alimentaria poida demostrar que é capaz de controlar a situación.

O pasado 9 de xuño de 2005, parte da industria alimentaria e o Ministerio de Sanidade e Consumo subscribiron o Código de Autorregulación da Publicidade en Alimentos dirixidos a menores, prevención da Obesidade e Saúde (Código PAOS). O obxectivo principal é obter un conxunto de regras que sirvan como guía para as empresas alimentarias que o subscribiron, tanto no que se refire ao desenvolvemento como á execución e difusión das súas mensaxes dirixidas a menores. Todo iso debe evitar unha excesiva presión publicitaria e debe contribuír a fomentar na poboación infantil e xuvenil hábitos saudables de alimentación e a práctica de exercicio físico.

A cuestión que agora se aborda xa foi tratada con anterioridade noutros países, pero de forma máis contundente. Con todo, a novidade reside no feito de que é a primeira vez que se pon en marcha en Europa unha medida de autorregulación da publicidade de alimentos dirixida aos nenos, que estará sometida á supervisión de Autocontrol da Publicidade. E é que os datos que se barallan non deixan lugar á dúbida ou á vacilación á hora de adoptar decisións contundentes e eficaces para contrarrestar un problema que foi tachado de epidemia pola Organización Mundial da Saúde (OMS), segundo a cal máis de mil millóns de persoas adultas teñen sobrepeso e, delas, polo menos 300 millóns son obesas.

En España, a obesidade presenta un alto índice no grupo de idade comprendido entre os 6 e os 12 anos, cunha prevalencia do 16,1%. As medidas máis contundentes en materia de obesidade e sobrepeso dirixíronse fundamentalmente a protexer a este grupo de idade, especialmente influenciable pola publicidade. A cuestión está agora en mans dos diferentes gobernos, que poden optar pola vía da restrición legal ou pola de permitir a autorregulación do sector alimentario.

Da estratexia NAVES ao Código PAOS
A industria alimentaria deberá evitar mensaxes que poidan inducir a erro acerca das características do produto ou dos beneficios derivados do seu consumo
O Código de Autorregulación da Publicidade en Alimentos dirixidos a menores, prevención da Obesidade e Saúde (Código PAOS) enmárcase na Estratexia NAVES de prevención da obesidade, posto en marcha recentemente polo Ministerio de Sanidade e Consumo, e que tiña entre os seus obxectivos principais mellorar os hábitos alimentarios da cidadanía, pondo especial atención na prevención da obesidade durante a etapa infantil. Ademais, esta estratexia pretende atender fundamentalmente ao feito contrastado para a administración da alta probabilidade de que un neno obeso sexa no futuro un adulto obeso, sometido a múltiples riscos prexudiciais para a súa saúde.

Un feito que pode evitarse cunha alimentación saudable e a práctica regular de actividade física, que precisa, entre outras moitas estratexias, dunha adecuada restrición na promoción de produtos destinados ao sector infantil, así como coa implantación e aplicación estrita dun código de boas prácticas na publicidade alimentaria. Neste sentido, no ámbito empresarial prevíase a creación dun código de autorregulación para o primeiro trimestre de 2005, de aplicación inmediata, que tivese como obxectivo regular a publicidade e a mercadotecnia de alimentos e bebidas destinados a nenos menores de doce anos, as franxas horarias de emisión, o modo de presentación dos produtos, información e educación nutricional que pode facerse, ata chegar ás medidas normativas necesarias para controlar a problemática exposta.

A estratexia NAVES, neste punto, materializouse agora coa subscrición do Código PAOS por parte de 27 das maiores empresas produtoras do noso país, a maior parte delas multinacionais da alimentación, que decidiron acatar as súas 25 normas éticas autoimpuestas de forma voluntaria, pero que poden levar sancións pecuniarias de ata 180.000 euros para os seus infractores, e a baixa temporal ou definitiva da empresa na súa adhesión ao citado Código, en caso de reincidencia. Así, por exemplo, a industria adherida deberá evitar mensaxes cuxas presentacións poidan inducir a erro acerca das características do produto ou dos beneficios derivados do seu consumo, entre eles, a adquisición de fortaleza, status, popularidade, crecemento, habilidade ou intelixencia, entre outros.

E é que do que se trata é de non explotar indebidamente a inexperiencia, credulidade e inxenuidade dos máis pequenos mediante a presión excesiva ou outras técnicas comerciais para que compren o produto anunciado. Ademais, debe evitar a confusión na elección ou preferencia duns produtos fronte a outros pola promoción realizada. Así, acórdase que non deben aparecer personaxes especialmente próximos aos menores, como presentadores de televisión, personaxes coñecidos (reais ou ficticios) de películas ou series de ficción na publicidade de alimentos dirixidos ao público infantil; e determínase que non leven a cabo telepromociones de produtos alimenticios ou bebidas en programas dirixidos a menores de 12 anos, evitando que poidan confundir os contidos publicitarios cos do programa que están a ver.

Doutra banda, as mensaxes publicitarias destes produtos non deberán promover ou presentar hábitos de alimentación ou modos de vida pouco saudables, tales como comer ou beber de forma inmoderada, excesiva ou compulsiva, nin deberán fomentar, aprobar ou presentar de forma condescendiente hábitos de vida sedentarios. Así, tamén adoptaron como regula que na publicidade dirixida a menores ningún produto poderá presentarse como sustitutivo de ningunha do tres comidas principais (almorzo, comida e cea).

E, aínda que tanto a Estratexia NAVES e o Código PAOS nacen cunha vocación esencialmente preventiva, os obxectivos que pretenden alcanzarse dependerán da eficacia da súa propia autorregulación e da xeneralidade da medida na industria alimentaria, a fin de evitar calquera tipo de risco que poida incidir sobre a saúde dos consumidores, especialmente os máis desprotexidos. En caso contrario, deberá botarse man a normas obrigatorias moito máis estritas e a un control administrativo eficiente, como así se pretendeu entre outros países; ás veces, non con demasiado éxito.

Experiencias contraditorias
Na Unión Europea, o perfil máis alto de prohibición de publicidade para nenos osténtao Suecia, un país onde desde principios dos anos noventa prohibiuse toda a publicidade dirixida a nenos de 12 anos ou menores, que inclúe toda a propaganda que poida atraer a súa atención e a publicidade destinada na súa programación televisiva. O índice de publicidade estímase nun minuto por hora, o máis baixo de toda Europa, segundo publica a Advertising Education Forum (AEF) que, facendo seu un estudo de International Consumers, fixa nun 21% a porcentaxe correspondente á publicidade destinada a alimentos, cunha media de menos dunha publicidade de alimentos por hora.

Con todo, os niveis de sobrepeso e obesidade en nenos son aproximadamente do 18%, comparable con Francia ou Bélxica. No primeiro deles, o volume de publicidade por hora é seis veces maior, cunha porcentaxe do 49% correspondente a alimentos; mentres que no segundo, a media por anuncio por hora é o dobre que en Suecia, e un 53% de toda a publicidade é para alimentos. E, a pesar das medidas, segundo diversas investigacións publicadas pola AEF, a saúde dos nenos diminuíu entre a metade da década dos 70 e a dos 90. Outro caso comparativo entre publicidade e obesidade apunta á comparativa que realizan entre os Países Baixos e Grecia.

E é que, a pesar da alta proporción da publicidade en alimentos realizada nos Países Baixos, cun 84% do total da publicidade emitida e unha media de 4/5 publicidades de alimentos por hora -uno dos máis altos de Europa- ten un nivel de sobrepeso e obesidade infantil que é a metade que o de Grecia, cuxa proporción de publicidade alimentaria con respecto ao total é do 60%. O nivel alto en publicidade de alimentos non determinou un nivel alto en sobrepeso e obesidade infantil nos Países Baixos.

A prohibición da publicidade e posibles experiencias non satisfactorias con respecto ao resultado non foron só unha cuestión de Europa. No Quebec, a pesar de que en 1990 prohibiuse toda publicidade para nenos de 13 anos ou menores, os niveis de sobrepeso ou obesidade pasaron dun 11,4% en 1985 a un 27% na poboación adulta a finais do noventa e, todo iso, a pesar das medidas legais adoptadas. Con todo, a pesar destes datos, achegados pola AEF, certos sectores seguen apostando pola prohibición da publicidade de alimentos infantís, como así fixesen Noruega, Suecia e Quebec.

A industria alimentaria ha sabido reaccionar rápido co fin de evitar os «males» dunha lexislación obrigatoria restritiva sobre publicidade, e así multinacionais da alimentación se autorestringieron a publicidade de determinados produtos destinados ao público infantil ou introduciron outros moito máis saudables, entoando a súa responsabilidade social e a súa preocupación polos datos aparecidos sobre obesidade infantil.

De momento, nin a UE nin Estados Unidos actuaron con contundencia a nivel legal, a pesar de que o reclamo para actuar desde o ámbito do consumidor e científico é cada vez maior. Así, por exemplo, en España, un informe da Confederación Española de Organizacións de Amas de Casa, Consumidores e Usuarios (CEACU) denominado «Televisión para os nenos 2004» revelaba que un neno podía ver nunha das cadeas televisivas ata 91 anuncios de comida rápida e alto contido calórico nunha franxa de horario infantil (sábado pola mañá).

ENTRE A PROHIBICIÓN E A AUTORREGULACIÓN

Img plastics1
Non cabe dúbida de que a cuestión sobre a limitación ou a prohibición da publicidade de alimentos infantís está a tomar forma, e vai máis aló do autocontrol, como así sucedeu coa publicidade do tabaco hai apenas uns anos, tamén por motivos de saúde pública. O ano pasado, a British Medical Association (BMA), a asociación de médicos do Reino Unido, dedicou unha parte da súa Asemblea anual a debater o tema da alimentación infantil, e chegou a solicitar ao seu Goberno que adoptase as medidas pertinentes para prohibir a emisión de publicidade de alimentos ricos en graxas e azucres durante horario infantil.

Entón, chegaron á conclusión que o 99% da publicidade de alimentos que se emite en televisión en horario infantil no seu país era de produtos con altos contidos en graxas e azucres. Con todo, algúns membros da BMA expresaron as súas dúbidas respecto da eficacia da prohibición, ante a evidencia de que o público infantil non sempre seguía as franxas horarias destinadas a este grupo. Doutra banda, a industria británica da publicidade considera que sería máis adecuada a autorregulación por parte da propia industria, non sendo partidarios da restrición publicitaria.

Unha vía, a da autorregulación, á que se apuntou a Cámara de Comercio Internacional (CCI), como organización mundial de comercio, e cuxos principios básicos foron adoptados polo Código PAOS en España. E é que entre as súas funcións está a de promover criterios de ética comercial a través do desenvolvemento e divulgación de regras, que inclúen códigos sobre como o comercio debería dirixir os seus esforzos para asegurar que as comunicacións comerciais dirixidas aos consumidores sexan responsables, a fin de que a súa elección con respecto ao produto sexa apropiada.

A CCI considera que a publicidade dos alimentos regúlase mellor por medio da autorregulación dentro dun marco legal que protexe aos consumidores de afirmacións falsas e enganosas. Con todo, sosteñen que a aplicación da autorregulación na publicidade de alimentos require que sexa legal, decente, honesta e veraz. Agora está por ver se a vía da autorregulación móstrase máis eficaz que a prohibitiva, atendendo aos resultados que vaian aparecendo nos próximos anos sobre obesidade e sobrepeso infantil.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións