Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Publicidade alimentaria infantil confusa

O efecto da tele nos nenos é negativo en dous sentidos: confúndelles á hora de escoller alimentos e achégalles un coñecemento nutricional erróneo
Por Mercè Fernández 15 de Xuño de 2005

A énfase publicitaria sobre os alimentos para perder peso confunde aos nenos e lévalles a pensar que lixeiro e sen graxa, típicas coletillas de moitos anuncios, é sempre bo e nutritivo. Un convenio de autorregulación asinado entre o Ministerio de Sanidade e as principais industrias alimentarias españolas pretende combater a presión excesiva que recibe a poboación infantil.

Que alimento é máis san e fai crecer máis a un neno? Por exemplo, é mellor a xelea ou a manteiga de cacahuete? Resposta: a xelea é mellor porque ten froita e moi pouco azucre e este último, ademais, é malo. Mellor un zume de laranxa ou unha bebida de cola lixeiro? Resposta: a cola lixeiro. Estas son algunhas das respostas de nenos de entre 6 e 9 anos que participaron nun estudo de Kristen Harrison, profesora de comunicación na Universidade de Illinois, en Urbana-Champaign (EUA).

Harrison afirma no seu traballo, recentemente publicado na revista Health Communication, que a televisión confunde aos nenos sobre que alimentos son saudables para eles. O efecto é negativo en dous sentidos: non só lles confunde á hora de escoller alimentos senón que lles achega un coñecemento nutricional erróneo. O problema faise especialmente patente no caso de alimentos relacionados coa perda de peso. Os nenos equipasen termos como «lixeiro» e «sen graxa» (diet e fat-free) con «nutritivo». O feito de que a publicidade faga un especial e constante énfase neles fai que os nenos acaben pensando que se refiren a algo sempre bo e nutritivo.

O traballo baséase nun cuestionario realizado sobre 134 nenos de entre 7 e 9 anos. As preguntas estaban dirixidas a medir o seu coñecemento nutricional, o seu razoamento nutricional e as horas de televisión que vían. Os nenos tiveron que escoller, entre diversas parellas de alimentos, os máis nutritivos para eles. As parellas eran cenoria/apio; acirra/manteiga de cacahuete; espinacas/leituga; xeado sen graxa/queixo; galletas de arroz/pan; zume de laranxa/cola lixeiro.

Os nenos, explica a autora, teñen un coñecemento nutricional moderado (de 3.8 sobre 6). Aínda que ás veces dan respostas equivocadas, por exemplo escoller xelea como máis nutritiva que a manteiga de cacahuete, son capaces de dar argumentos nutricionais (como o primeiro exemplo). Con todo, é preocupante a asociación que establecen os nenos entre nutritivo e alimentos pensados para perder peso. Nun país onde a obesidade infantil é un problema nacional, conclusións como as deste traballo foron recibidas con morneza, segundo explica a propia autora.

«A xente dime que dado que a obesidade infantil está fóra de control, unha dieta de galletas de arroz, xelea, leituga e cola lixeiro non é necesariamente mala». Pero a autora insiste en que se trata de alimentos sen contido nutricional. «O vodka tampouco ten hidratos de carbono nin graxa, deberiamos darlles vodka aos nenos cada mañá?», pregunta Harrison ironicamente.

Código de autorregulación en España

Un estudo demostra unha forte correlación entre as horas de televisión vistas e unha percepción da nutrición pouco saudable
Non é algo novo a influencia da televisión e a publicidade dese medio sobre a alimentación dos nenos. Por pór un exemplo, en 1997, un traballo asinado polos investigadores N. Signorielli e J. Staples da Universidade de Delaware (Estados Unidos) xa revelaba, a través dun cuestionario a 427 nenos de entre10 e 11 anos aproximadamente, que había unha forte correlación entre as horas de televisión vistas e unha percepción da nutrición moi pouco saudable. O resultado era sempre o mesmo e independentemente do xénero, a idade, o nivel de lectura, o nivel de educación ou a ocupación dos pais.

Para combater a presión excesiva que reciben os nenos, o Ministerio de Sanidade e Consumo español e as principais industrias alimentarias acaban de asinar un convenio de autorregulación da publicidade dirixida a menores. Neste caso, trátase de combater a obesidade infantil e garantir unha maior protección dos menores, que son máis vulnerables ante a publicidade e non teñen tanta capacidade como un adulto de diferenciar entre a realidade e a mensaxe publicitaria.

O código establece, entre outras normas, a prohibición de que personaxes populares, reais ou ficticios, e próximos aos nenos anuncien alimentos ou bebidas. Outra norma é evitar que as mensaxes publicitarias poidan inducir a erro acerca dos beneficios do alimento (adquisición de fortaleza, popularidade ou intelixencia, entre outros), non explotar a imaxinación dos nenos para non crear expectativas inalcanzables, evitar a violencia e adecuar a mensaxe ao seu nivel de comprensión. Tampouco estará permitido presentar ningún produto dirixido a menores como sustitutivo de ningunha comida nin xerar expectativas irreais sobre os premios que se poden conseguir coas promocións (un gancho de venda cada vez máis habitual). As infraccións do código levarán sancións segundo a súa gravidade.

A influencia da televisión non está só na presión, cada vez maior, dos espazos publicitarios, senón tamén na forma como se come. Cada vez máis nenos consomen, fóra de comidas, chuches diversas e «snacks» ante a pantalla (refrescos, chocolatinas, flocos de millo e un longo etcétera). Realizar as comidas ante a pantalla pode conducir a comer máis do debido. Tamén comporta unha serie de patróns alimentarios diferentes. Algúns traballos mostraron que as familias que ven a tele mentres comen teñen un menor consumo de verduras e froitas, e un maior consumo de pizzas e alimentos preparados.

NOME E PERCEPCIÓN DA COMIDA

Img barometro2Á posibilidade de influír aos compradores, xa sexan estes nenos ou adultos, únese a posibilidade de influír na súa percepción dos alimentos consumidos. Non é algo novo, aínda que sempre sorprende lembrar que non somos tan libres nas nosas eleccións nin nos nosos gustos. É posible que un mesmo filete, exactamente o mesmo, guste máis en función do seu nome?

Isto é o que afirma outro equipo da Universidade de Illinois (Estados Unidos). Estes investigadores (que non teñen nada que ver coa autora do outro estudo citado da mesma universidade), lanzáronse a demostrar a hipótese de que os nomes descritivos e suxestivos poden cambiar notablemente a avaliación dun alimento. A hipótese é que, sempre que o produto non difira moito das expectativas, os nomes suxestivos engaden un halo positivo, estimulan unha visión hedonista do alimento e predisponen ao consumidor a gozar máis desde un punto de vista sensorial.

Para mostralo, fixeron durante varias semanas un experimento nunha cafetaría. Aos produtos do menú cambiáronlles o nome de forma rotativa e alterna. Por exemplo, cambiaron «pito parmesano» por «pito caseiro parmesano»; «xudías con arroz» por «xudías vermellas tradicionais estilo Cajun con arroz»; e «filete de peixe» por «suculento filete de peixe á italiana».

Se o menú tiña seis produtos, durante seis semanas foron rotando na carta os diferentes nomes. Tras a consumición, os clientes eran convidados a responder sobre a calidade da consumación. O resultado, que se publica o próximo xullo na revista Food Quality and Preferentes, é que, en todos os casos, cando os alimentos tiñan nomes descritivos, recibían mellor puntuación que cando tiñan o nome normal.

Bromas aparte, se a estratexia é usada por restaurantes e empresas, non podería ser usada polas familias ou as institucións para estimular unha boa nutrición nos nenos? Quizá os pais poidan achar nesa estratexia unha forma de convencer aos nenos sobre as bondades dun prato de «filete tenro de peixe de Italia con verduras multicolores».