Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Reclamación colectiva no caso dos pitos contaminados

Actualmente, os afectados por unha intoxicación masiva contan con mecanismos máis eficaces para acceder de forma colectiva á xustiza

img_comprando

Segundo os últimos datos do Ministerio de Sanidade e Consumo, a infección alimentaria provocada polo consumo de pitos contaminados con salmonela elévase a 2.055 en distintas comunidades autónomas. Mentres desde o Goberno anúncianse medidas inmediatas para reforzar os mecanismos de seguridade alimentaria, algunhas asociacións de consumidores recomendan aos que se consideren prexudicados que reclamen polos danos e prexuízos sufridos.

Img obesidad2

Dun tempo para acó, as reclamacións colectivas, nas que existe unha multitude de persoas afectadas, permitiron un acceso máis eficaz dos consumidores á xustiza, especialmente naqueles casos en que a contía a reclamar individualmente era mínima. Neste sentido, están lexitimados para acudir aos tribunais por feitos desta índole, ademais de todos e cada un dos prexudicados de forma individual, as asociacións ou entidades constituídas para a protección dos dereitos e intereses dos consumidores e os grupos de afectados.

Nalgúns supostos, as sentenzas recaídas terán efectos para aqueles afectados que nin sequera acudiron a xuízo. Unha nova situación de risco, esta vez económico, que deben ter en conta as empresas alimentarias ante unha posible avalancha de múltiples preitos colectivos ante a defectuosidad dos produtos, como sucedeu ata a data en Estados Unidos.

Unha multitude de afectados
Os afectados polo consumo de pito asado contaminado con salmonela ascenden a un total de 2.055, segundo a ministra de Sanidade, Elena Espinosa. Repartidos practicamente por toda a xeografía española, o brote foi máis virulento en Murcia, Andalucía, Comunidade Valenciana, Castela-A Mancha, Cataluña, Aragón, Castela e León; e, en menor medida, en Madrid, A Rioxa, Navarra, País Vasco e Estremadura. O reconto final de persoas afectadas de gastroenterites polo consumo de pito contaminado parece que poderá realizarse con exactitude dentro duns días, atendendo aos datos facilitados polos Servizos de Epidemiología das diferentes comunidades autónomas. Segundo datos da Axencia Española de Seguridade Alimentaria (AESA), a data 5 de agosto de 2005, a maioría dos afectados estaban recuperados, e presentaran síntomas leves, restando ingresados, a esa data, un total de 41 persoas.

Entre os múltiples afectados, as autoridades sanitarias valencianas comunicaron á AESA un presunto caso de falecemento por intoxicación derivada do consumo de pito precocinado contaminado por salmonela. Nestes momentos ignórase se das investigacións realizadas polas autoridades sanitarias, e no seu caso, pola policía xudicial, deriváronse accións penais contra os presuntos responsables. O que parece evidente é que a maior parte dos afectados, aqueles que presentaron síntomas leves, e que remitiron en dous ou tres días sen deixarlles secuelas, unicamente poderán reclamar indemnizacións de pouca relevancia económica.

Na actualidade, e desde hai apenas uns anos, o noso ordenamento xurídico permite a reclamación colectiva dunha multitude de afectados, mellorando así o acceso dos consumidores á xustiza en casos de indemnizacións de pouca contía, pero que pode pór en serios aprietos económicos ao produtor afectado se todos os consumidores, máxime cando este número é elevado, deciden efectuar unha reclamación, por mínima que esta sexa. Un novo escenario que sen dúbida van ter en conta as empresas alimentarias á hora de calcular custos, e que puidesen afectar, como así sucedeu noutros ámbitos como o estadounidense, ao prezo final dos produtos, atendendo ás novas tarifas das compañías aseguradoras, que non van vacilar á hora de incrementar o prezo das súas pólizas ante o incremento do risco da actividade.

O acceso colectivo á xustiza
Desde o ano 2000, os consumidores españois afectados por unha intoxicación alimentaria masiva teñen tutelados os seus dereitos a percibir unha indemnización polos danos sufridos
Ata hai uns anos, o acceso dunha multitude de afectados á xustiza era algo complicado, especialmente para aqueles consumidores que pretendían reclamar pequenas indemnizacións polos males sufridos, como vai suceder no caso dos pitos contaminados. E é que a nosa lexislación civil e procesual, que databa do século XIX, de ningún xeito estaba preparada para afrontar os conflitos colectivos que podían derivarse coa produción e distribución masiva de bens de consumo xa que unicamente estaba pensada para solucionar problemas individuais.

Pero é que a situación non estaba mellor no ámbito da Unión Europea, pois non foi ata o 1 de xullo de 1987, coa entrada en vigor da Acta Única Europea, cando se recolle por primeira vez a protección dos consumidores entre os obxectivos da política lexislativa. Do que se trataba, ante a aparición de novas formas de produción e de expansión dos mercados tradicionais, era de implementar instrumentos legais e procesuais que fosen eficaces de solucionar conflitos colectivos no menor tempo posible e ao menor custo para o consumidor.

Coa entrada en vigor, no ano 2000, da nova Lei de Enjuiciamiento Civil no noso país, os consumidores afectados por unha intoxicación masiva como a actual van ver tutelados os seus dereitos a percibir unha indemnización polos danos e prexuízos sufridos pola inxesta de alimentos contaminados, aínda que as lesións padecidas sexan de carácter leve. O máis lóxico, a fin de efectuar unha reclamación amparada baixo una mesma defensa e representación, é que os afectados formen un «grupo de afectados» para acudir en nome do mesmo ante os tribunais.

Aínda así, a normativa procesual esixe que se realice un chamamento a quen teñan a condición de prexudicados por ser consumidores do produto, mediante a publicación da admisión da demanda en medios de comunicación con difusión no ámbito territorial no que se manifestou a lesión daqueles dereitos dos afectados. Os procesos tamén poderán ser promovidos por asociacións ou entidades constituídas para a protección dos dereitos e intereses dos consumidores.

A propia lei determina que cando se trate dun proceso no que estean determinados ou sexan facilmente determinables os prexudicados polo feito dañoso, quen presenten a demanda deberán comunicar previamente a presentación da demanda a todos os interesados para que, no caso de que o crean necesario, poder intervir no proceso. Neste sentido, e en vía de dilixencias preliminares, poderase solicitar do tribunal a investigación daqueles, mesmo coa colaboración do demandado, se é necesario.

Con todo, cando se trate dunha pluralidade de persoas indeterminadas ou de difícil determinación, o chamamento suspenderá o curso do proceso por un prazo que non excederá os dous meses, e que se determinará en cada caso atendendo ás circunstancias ou complexidade do feito e ás dificultades de determinación e localización dos prexudicados. O proceso renovarase coa intervención de todos aqueles consumidores que acudisen ao chamamento, non admitíndose a personación individual de consumidores nun momento posterior. Esta situación non vai limitar os dereitos de quen non puideron personarse no proceso, xa que a sentenza que no seu caso se ditar poderá recoller os efectos que a mesma poida ter para estes.

E así, no caso de establecerse unha condena dineraria, a sentenza estimatoria determinará individualmente os consumidores beneficiados pola condena. Pero é que, mesmo cando a determinación individual non sexa posible, a sentenza establecerá os datos, características e requisitos necesarios para poder esixir o pago e, no seu caso, instar a execución ou intervir nela, se a instase a asociación demandante. Neste último caso, o presunto afectado acudirá ao tribunal competente para a execución, a fin de que se lle recoñeza como beneficiario da condena, e así poder resarcirse dos danos e prexuízos padecidos.

RECLAMACIÓN Á AMERICANA

En Estados Unidos e noutros países de tradición xurídica diferente á nosa existe a posibilidade do exercicio individual de accións de interese colectivo, as chamadas class actions norteamericanas ou representative action en Inglaterra ou Gales, e nas que un ou varios suxeitos, sen ser investidos formalmente como representantes dos afectados, poden facer valer dereitos colectivos, alcanzando os efectos da sentenza a todos os interesados, mesmo a quen non foron parte no proceso.

Así, un dos prexudicados pode defender o interese colectivo de todos aqueles que se atopan na mesma situación, e que polo seu gran número, impide que todos acudan aos tribunais de xustiza. A institución, segundo algún avogado especializado en class action, está en crise, pois aínda que puido cumprimentar nalgúns casos cos dereitos dos consumidores respecto de reclamacións de intereses colectivos e difusos, a situación é tan grave para os produtores que derivou en quebra para non poucas empresas, e implicou un incremento considerable do prezo dalgúns produtos de consumo, ante a contemplación do risco ao litixio como custo do produto final.

A situación actual das empresas alimentarias en Estados Unidos é de auténtico temor ao preito colectivo, un camiño que xa se iniciou co fast food e con outros produtos alimenticios con supostos efectos nocivos para a saúde. E é que, ás veces, a maior preocupación reside en que se inicie o proceso de class action, dado que a publicidade do caso, a comunicación pública aos afectados e outras medidas, determinan en moitos casos a desconfianza do consumidor ante o produto en cuestión e a ruína de todo un sector.

Non en balde, o 90% das demandas presentadas acaban en arranxo. O efecto máis pernicioso sófreo, de rebote, o propio consumidor, pois do prezo final dun produto de consumo, un 30% pódeo chegar a constituír o que se denomina a exposición ao risco, é dicir, a prevención do risco a futuras demandas. Neste sentido, o produtor incorpora unha boa dose de imaxinación á hora de introducir as máis variadas advertencias de perigo na etiquetaxe do produto final, a fin de trasladar a responsabilidade en canto a consumo, manipulación ou conservación do produto ao consumidor final.

As facilidades do acceso á xustiza pode levar a países como o noso, ou outros onde se fixaron neste tipo de institucións de protección ao consumidor, a un importante incremento do número de preitos. Os datos que nos chegan de Estados Unidos son verdadeiramente arrepiantes para o sector produtivo, e moi zumentos para quen viven do preito: o número de demandas por produtos defectuosos en Estados Unidos pasaron dunhas 50.000 en 1950 a máis dun millón na actualidade. As cifras alcanzadas por algúns dos seus veredictos, cuxos efectos alcanzan a múltiples afectados, son de auténtica vertixe.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións