Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Resistencias asociadas ao uso de antibióticos

O uso abusivo de antibióticos provoca resistencias debido á adaptación dos microorganismos ao principio activo do fármaco

img_animalsp 16

Os microorganismos manifestan tal multitude de resistencias aos antibióticos que resulta relativamente frecuente o feito de que, ante un primeiro tratamento con estas sustancias, haxa que modificalo porque o fármaco perdeu eficacia, segundo datos de estudos publicados nos últimos anos. Estatísticas deste tipo, xunto con observacións como a existencia de estreptococos letais, de formas de tuberculoses non tratables por antibióticos e de neumococos multirresistentes que causan a morte de nenos e a hospitalización de pacientes, empezan a ser frecuentes.

Img vacas1e

O aumento de resistencias a antibióticos xeneralizouse na clínica médica. Por este motivo, parece obvio considerar que os antibióticos, esas milagrosas drogas do século XX, teñen que estar en continua evolución, con novas xeracións de moléculas para asegurar a eficacia do tratamento. Desde a década dos anos 40, a aparición de resistencias ha ido crecendo co emprego de novas moléculas. Esta situación xerouse en gran parte polo uso indiscriminado e, moitas veces desmedido, dos antibióticos, non só no medicamento humano, senón especialmente en veterinaria, onde se empregaron masivamente como preventivos e para aumentar o peso do gando.

En liñas xerais, os mecanismos que fan a unha bacteria resistente aos antibióticos son por mutación e transferencia de xenes de resistencia desde outras bacterias. Neste caso, a resistencia non só se transfire entre bacterias de grupos relacionados (que evolucionaron de antepasados comúns) senón tamén entre grupos que non o están. Outro dos mecanismos de resistencia é a dispersión, que se ve favorecida pola alta mobilidade das persoas no mundo actual, e que fai que portadores de cepas patógenas resistentes as diseminen en áreas xeográficas muye extensas. A existencia de reservorios de cepas resistentes a antibióticos en poboacións de bacterias non patógenas constitúe tamén un mecanismo de resistencia.

O abuso e, sobre todo, o uso inadecuado destes medicamentos están a provocar unha gran cantidade de resistencias que presentan moitos xermes, o que implica que se fagan insensibles a determinados antibióticos bacterias que antes non o eran e que agora presentan defensas eficaces contra eles. As defensas destas bacterias son tales que as nosas armas non serven para erradicalas e lograr salvar a vida das persoas.

Uso e abuso de antibióticos
Un dos principais problemas do abuso de antibióticos é a indución á resistencia de microorganismos patógenos

Está claro que se está producindo un uso inadecuado destas ferramentas terapéuticas. Por unha banda, é certo que os máximos responsables son os médicos e os veterinarios, pero os pacientes e, no caso de pediatría, os pais, deben prescindir de tomar as decisións de comprar o tratamento ou de presionar para que o médico lles recete un antibiótico que «acelere» a curación da infección. A maioría das enfermidades das áreas otorrinolaringológicas e as do aparello respiratorio son causadas por virus e, por tanto, non necesitan antibióticos, ineficaces e mesmo causarían efectos innecesarios aos nenos. Algunhas desas infeccións poden estar producidas por bacterias non especialmente perigosas, que pode controlar o propio sistema inmunitario do paciente.

Por outra banda, falouse moito, na área veterinaria, do perigo potencial dos residuos de antibióticos nos alimentos. É certo que se se tratan os animais, o mesmo organismo animal detoxificará esas moléculas, pero non se eliminarán os microorganismos que presenten resistencias a eses antibióticos. Esa situación levou á prohibición do uso indiscriminado destas sustancias. No entanto, e da mesma maneira que nos tratamentos a persoas esíxese unha receita dos médicos e, especialmente aos pediatras, cando se detecta unha infección non excesivamente importante en animais produtivos, non tratalos con antibióticos pode supor unhas perdas económicas moi importantes. Esas perdas asócianse á perda de produción específica, ao consumo de alimentos ou auga e ao risco de diseminación do proceso.

Ante esta situación, o perigo de patógenos resistentes pode levar á existencia de bacterias non patógenas, pero tamén resistentes. É importante destacar que o principal perigo é a indución á resistencia de microorganismos perigosos e, en menor medida, o dos residuos dos antibióticos.

MEDIDAS PREVENTIVAS?

Img lechal1e

Ante a situación creada, temos alternativas? O principal problema é a indución dos cambios nos microorganismos, modificación que lles impide ser sensibles aos antimicrobianos e, en consecuencia, permítelles crecer en presenza dos antibióticos e provocar infeccións máis ou menos importantes en persoas ou animais. Para evitar o uso indiscriminado debe existir unha consciencia do problema e han de avaliarse outros produtos que poidan incrementar a inmunidade e facilitar o autocontrol do proceso.

En principio, a elección do emprego do antibiótico dependerá da seriedade dos síntomas. Se o síntoma é a aparición de febre suave, pero que evoluciona cara á melloría, pódese conseguir unha melloría mediante o emprego de sustancias antitérmicas. Pola contra, cando a infección é máis importante, o ideal sería realizar un antibiograma antes do tratamento. No entanto, e na práctica, os antibiogramas requiren tempo, o que leva a tratamentos de tenteo, é dicir, se funciona, ben, e se non funciona, cámbiase, o que incrementa o consumo de antibióticos.

A solución é, por tanto, complexa, xa que se se dá unha administración de antibióticos de forma xeneralizada, o problema das resistencias a estas sustancias é de moi difícil solución.

Bibliografía

  • Lapeña López de Armentía S. 1999. Resistencias a antibióticos no noso medio. Visión global do problema. Bol. Pediatr., 39, 243-247.
  • Martel JL, Tardy F, Brisabois A, Lailler R, Coudert M, Chaslus-Dancla E. 2000. The French antibiotic resistance monitoring programs. Int. J. Antimicrob. Agents. 14(4):275-83.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións