Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Xuízo á descarga de soia

A emisión ao ambiente de po de soia durante as tarefas de descarga obrigou a tomar medidas especiais de protección ás autoridades portuarias

A descarga de faba de soia no porto de Barcelona durante a década do oitenta produciu un brote epidémico por crise asmáticas que afectou a centenares de persoas. A intervención administrativa e xudicial sobre o caso permitiron controlar o risco paira a poboación e dilucidar responsabilidades de todo tipo ante un feito do que se sabía ben pouco ao principio e do que agora se cumpren 16 anos.

As medidas de seguridade adoptadas pola administración a partir do ano 1987 nas tarefas de descarga da faba de soia no porto de Barcelona acabaron resultando efectivas na minimización dun risco até entón descoñecido e que derivou en diversos brotes epidémicos. O axente causal, como puido determinarse, foi a casca da faba de soia dispersada no ambiente como consecuencia da descarga de diferentes mercantes na zona portuaria da Cidade Condal. Os afectados, desde entón, víronse inmersos nunha peregrinaxe xudicial que se iniciou coa investigación criminal do caso, que aínda que non estableceu ningún tipo de responsabilidades, deixou a porta aberta a unha reclamación civil dos danos e prexuízos padecidos.

O risco que xera esta actividade está intimamente ligado coa repercusión deste tipo de industria, cuxa produción anual ascende a uns 120 millóns de toneladas no mundo. Segundo datos obtidos de diferentes estudos sobre a materia, só no porto de Barcelona descárganse de 6.000 a 7.000 toneladas por día. E é que o consumo de fariña de soia en Cataluña sitúase ao redor das 90.000 toneladas por mes. Esta Comunidade Autónoma produce, utilizando fariña de soia, o 40 % dos pensos compostos do total de España.
Control do risco
A descarga de gran de soia asociouse a brotes asmáticos e ao agravamento de doenzas respiratorias
O control do risco pola descarga de soia no porto de Barcelona deseñouse a partir de setembro de 1987, tras haberse detectado un incremento do número de asmáticos que precisaban de ingreso hospitalario e producirse dúas mortes por esta causa. En Barcelona alcanzáronse rexistros de máis de 1000 mg de partículas por metro cúbico de aire. Tras a paralización das actividades de descarga do mercante liberiano do que procedía a soia nesas datas -decretada polo Concello de Barcelona- realizouse una intervención correctora ambiental paira as instalacións situadas no porto.

A intervención consistiu na instalación de filtros de manga nos silos, o seguimento periódico das emisións de po durante o proceso de descarga de soia e a notificación á Unidade de Análise e Control Ambiental do Concello de Barcelona, da chegada dos buques de soia aos peiraos correspondentes.

O estudo técnico paira reducir as emisións canalizadas provocou que se expuxese a necesidade de colaborar coas empresas de descarga de gran de soia paira a avaliación da emisión do alérgeno ao exterior das súas instalacións, control dos seus filtros xa existentes e estudo das emisións. As medidas de control adoptadas significaron a normalización da descarga no porto de Barcelona, avalada pola diminución dos valores de inmisión de soia na cidade e a ausencia de incidentes con repercusións clínicas.
Os antecedentes do caso
Desde 1981 a 1996 rexistráronse 26 brotes epidémicos de asma en Barcelona, que afectaron a 688 individuos e orixinaron 1.155 ingresos en servizos de urxencia hospitalarios. Unhas 40 persoas precisaron de asistencia na Unidade de Vixilancia Intensiva (UVI) e 20 morreron como consecuencia dos diversos brotes. Outras cidades que resultaron tamén afectadas por brotes similares de crises asmáticas foron Cartaxena e Tarragona. Nesta última cidade portuaria os últimos brotes datan do 15 de novembro de 1994 e do 28 de outubro de 1995, afectando a unha quincena de persoas, repetindo 6 delas crises asmáticas ambos os días.

Os diversos estudos epidemiolóxicos que se realizaron puideron precisar que o axente causante era o po de casca de soia liberado durante as descargas no porto, demostrando a asociación entre a existencia de inmunoglobulina E (IGE) específica fronte a casca de semente de soia no soro dos pacientes e a asistencia a urxencias por crises de asma nos días epidémicos. O asunto chegou primeiro á xustiza penal, que procedeu ao arquivo do caso, e posteriormente, á xustiza civil, que acabou resarcindo ás vítimas e demais prexudicados polo brote asmático. Aínda e así, aínda colean reclamacións entre empresas do sector contra as que procederon á descarga do gran de soia polas repercusións económicas da paralización de actividades de descarga.
Non houbo delito contra a saúde pública
Os feitos de 1987 obrigaron a tomar medidas correctoras nas zonas de descarga portuarias
As dilixencias penais abríronse paira dilucidar posibles responsabilidades polos brotes epidémicos ocorridos na cidade de Barcelona os días 4 e 7 de setembro de 1987, nos que morreron dúas persoas e afectou a outras 178, que requiriron ingresos hospitalarios. O concello de Barcelona mesmo chegou a ditar un Decreto polo que ordenaba á empresa que estaba a proceder á descarga a suspensión inmediata de toda actividade no porto de Barcelona.

Entre as probas que foron practicadas a fin de dilucidar a cuestión debemos destacar a declaración do xornalista Antonio Salgado, por mor da publicación dun artigo científico na “Vangarda” en data 12 de febreiro de 1989 titulado “A soia causou a asma urbana”. O Ministerio Fiscal tomouse a cuestión moi en serio, solicitando o procesamiento do que resultou ser por aquelas datas o responsable encargado pola entidade paira a dirección da descarga do mercante (un técnico paira a desestiva de buques) por un delito grave contra a saúde pública e o medio ambiente con resultado de morte, cuxas penas puidesen carrexar a reclusión do mesmo durante vinte anos.

Con todo, o Xuíz Instrutor -tras varios anos de investigación- procedeu ao arquivo da causa o 16 de marzo de 1992 por entender que a conduta non foi constitutiva da emisión na atmosfera de sustancias que signifiquen un perigo paira a saúde das persoas contraviniendo Leis ou Regulamentos protectores do medio ambiente. E é que neste punto, o maxistrado considerou que a empresa cumpriu con todos os requisitos legais administrativos que resultaban de aplicación, estando sometida ao control e á inspección correspondente por técnicos administrativos até o Decreto de paralización de actividades. É máis, considerou que a esixencia duns posibles filtros paira a descarga portuaria de soia non puido evidenciarse como un requisito legal á hora de proceder a tales tarefas.
Atendendo ao criterio xudicial, a conduta do único imputado nesta causa tampouco resultou imprudente. E é que considera o xuíz que non resultaba previsible que, ante circunstancias atmosféricas específicas (humidade, temperatura ou sentido dos ventos) determinadas persoas afectadas de enfermidades pulmonares visen agravada a súa situación.

O xuíz penal entende que non pode esixirse a un “técnico de desestiva”, que estaba a realizar labores de dirección de descarga, uns coñecementos médicos ou meterológicos talles que lle permitiron a adopción de medidas preventivas paira evitar os danos que despois aconteceron. As medidas adoptadas foron as legalmente exixibles ante a inexistencia doutros antecedentes de que o po emitido pola descarga de faba de soia puidese producir brotes asmáticos. Neste sentido é conveniente apuntar que os brotes de asma epidémicos ocorridos en Nova Orleans (Estados Unidos) entre 1957 e 1968, foron relacionados retrospectivamente coa descarga de soia no porto.

INDEMNIZACIÓN CIVIL POR DANOS MORAIS

Img
A pesar de desestimar a posibilidade de responsabilidades penais, o xuíz que instruíu o caso deixou a porta aberta a unha posterior reclamación civil de danos e prexuízos ao considerar que se apreciaba una total coincidencia entre as descargas realizadas pola empresa portuaria e os repetidos brotes asmáticos. O causante das dúas mortes por insuficiencia respiratoria non era, por tanto, un descoñecido.

As mortes, precisaba o Instrutor, «xuridicamente teñen que ser, na medida do posible, indemnizadas, xa que son inxustas e causadas por factores alleos e contrarios á vontade dos falecidos». Tras o arquivo da causa penal, os familiares dunha das dúas vítimas durante os brotes asmáticos de 1987 formularon demanda civil contra a empresa que procedeu á descarga da soia. Os demandantes, irmáns da falecida, solicitaron una indemnización por dano moral de vinte millóns de pesetas.

A xustificación da indemnización por dano moral residía no feito de que a falecida e os irmáns reclamantes «tiñan una gran relación», a pesar de dispor de patrimonios independentes. O Xuíz civil acolleu a petición de indemnización por dano moral, aínda que reduciu a mesma a cinco millóns setecentas mil pesetas. O cumprimento da lexislación que resultaba aplicable por parte da condenada nas funcións de descarga de faba de soia non lle serviu paira eludir as súas responsabilidades fronte aos familiares da vítima. Non adoptou aquelas medidas de coidado posibles ante un risco paira a saúde pública, como si fixeron outras empresas do sector na expulsión á atmosfera de po de faba de soia.

A teoría do risco-beneficio e a objetivación da responsabilidade foron de aplicación a este caso, pois quen exerce una determinada actividade industrial xeradora de certos riscos, e ademais obtén por iso uns beneficios económicos, debe responder fronte ao prexudicado sen necesidade de que a súa conduta sexa culposa ou imprudente.

Bibliografía

  • Ledit R.F.; Ardusso, carlos d. crisci; e outros; Asociación entre exposición a po de soia, sensibilidade alérxica e perfil de síntomas respiratorios. Asociación de Alerxia e Inmunología de Rosario; Tampa University of South Florida; James A Haley V.A. Hospital, FL, USA. Medicamento - Volume 61 - Nº 1, 2001. Medicamento (Buenos Aires) 2001; 61:41-48
  • A. Malet, N. Rubira, A. Elices, C. Moreno, A. Ausín, P. Amat, M. Lluch. Ao.lergo Centre (Barcelona). Exposición e sensibilización a soia na poboación urbana de Barcelona. Relatorios á edición de 1999: www.alergoaragon.org
  • García Ortega, Pilar; Rovira, Enric; Borja, Bartolomeu; Martínez, Alberto; Moura, Eduard; e Richard, Cristóbal; Epidemia de asma alérxica a po de soia. Estudo clínico e inmunológico dos pacientes afectados. Medicamento Clínico, 30 de maio de 1998. Volume 110. Número 19.

RESOLUCIÓNS XUDICIAIS

  • Auto de SOBRESEMENTO PROVISIONAL e ARQUIVO de data 16 de marzo de 1992. Xulgado de Instrución número 10 de Barcelona. Dilixencias Previas número 3037/91.
  • Sentenza de data 22 de decembro de 1994 ditada polo Xulgado de 1ª Instancia número 41 de Barcelona. Xuízo Declarativo de Menor Contía 971/1998.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións