Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Xuízo á vertedura de xurros

A vertedura ilegal de xurros procedentes de explotacións gandeiras pode chegar a ser sancionado con penas de cárcere

Img animalsp

Unha recente sentenza da Audiencia Provincial de Barcelona condenou a un gandeiro catalán a un ano de prisión e a unha multa de nove mil euros pola vertedura ilegal de xurros desde a súa explotación. A pesar de que non é a primeira vez que os tribunais de xustiza coñecen este tipo de feitos, susceptibles de constituír un delito contra o medio ambiente, si o é que acabase nunha condena «relativa» de prisión, xa que o condenado, que carece de antecedentes penais, aínda pode recorrer en casación ante o Tribunal Supremo.

Img toxicose

A cuestión sobre esta recente sentenza podía haber ido moito peor, como sucedeu en contadísimas ocasións, se os xuíces atendesen a tese máis dura do Ministerio Fiscal, que solicitaba unha pena de catro anos e un día de prisión, así como unha multa de corenta e cinco mil euros.

Non cabe dúbida de que a explotación gandeira debe cumprir cuns parámetros legais adecuados para a protección do medio ambiente para evitar riscos innecesarios de contaminación de augas e perigos concretos para a fauna e flora da súa contorna.

Os explotadores de empresas alimentarias do sector primario están cada vez máis sometidos a normas de protección do medio ambiente, cuxo incumprimento pode estar sancionado, non só administrativamente, senón con penas pecuniarias e de prisión, podéndose adoptar medidas cautelares para evitar certos riscos para a contorna.

Contaminar as augas
Un Informe pericial do Instituto de Toxicoloxía confirma que os xurros producen un dano concreto na flora e a fauna

A sentenza de referencia, á que tivo acceso Consumaseguridad.com, considera probado que o acusado, que constituíu no ano 1977 unha sociedade para a explotación dunha granxa de gando vacún destinada á produción de leite, vertió durante o ano 2001 e 2002 xurros nunha rise.

Nunha das actuacións dos Mossos d’Esquadra (policía autonómica) púidose comprobar como desde unha balsa de xurros completamente chea desbordábase o seu contido e vertíase ao chan exterior, contaminando as augas ao aumentar considerablemente a demanda química de osíxeno das augas do torrente, os sólidos en suspensión e a concentración de amonio respecto dos que existían antes da vertedura, e impedindo ademais o desenvolvemento normal da fauna e flora do ecosistema fluvial.

Durante o xuízo, e a pesar de que o gandeiro recoñeceu o último das verteduras, concretamente no que a policía autonómica tomou mostras, o responsable da explotación atribúe a acción contaminante ao feito de que chovera moito o día anterior e a balsa de almacenamento desbordouse. Ademais, recoñeceu unha vertedura anterior, de carácter esporádico e de menor cantidade, segundo subliñaba, e negaba que utilizase unha bomba para baleirar a balsa cara a rísea nin que realizase vertidos de forma continuada.

O certo é que o Tribunal ten en conta non só as declaracións do acusado senón tamén a testifical dos policías, que aseguraron que detectaron as primeiras verteduras no ano 2001, cando procederon a seguir a canle de de estes residuos ata a granxa do acusado. No último deles, producido no ano 2002, puideron comprobar como a balsa estaba a sobordar e vertiendo xurros que se escurrían cara a rísea.

Ademais, os policías achegaron os resultados analíticos e unhas fotografías realizadas ese mesmo día, nas que poden observarse as diferentes verteduras, así como a gravidade da contaminación pois, como di a sentenza, «apréciase facilmente a cor e aspecto do líquido que discorría por rísea que distaba moito de ser auga. Mesmo […] pode verse a espuma que formou a vertedura». O carácter contaminante da vertedura ten o seu fundamento no Informe pericial emitido polo Instituto de Toxicoloxía, que confirma que os xurros producen un dano concreto na flora e a fauna de rísea, acreditado pola aparición de varios animais mortos na zona da vertedura.

Delito contra o medio ambiente
A acción do acusado é tipicamente delituosa, pois sabía (a xuízo do Tribunal) que a balsa estaba a se saír e que o seu contido, altamente contaminante, se escurría cara a rísea. En ningún caso pode manterse unha balsa para xurros dunha explotación gandeira nun estado de enchido que implique o seu desbordamento e posterior contaminación das augas, e menos aínda cando a instalación do acusado dispuña dun sistema de reciclaxe e tratamento de residuos a base de balsas de decantación dos residuos sólidos e de aproveitamento dos líquidos para bombearse de novo ás naves para proceder á súa limpeza.

Un sistema que impedía tamén o desbordamento se se mantiña o sistema de baleirado adecuado, e cuxa responsabilidade dependía directamente do gandeiro. A resolución xudicial emite un veredicto de condena, pois entende que a acción do acusado cumpre os requisitos esenciais que conforman o tipo penal:

  • A realización dunha das condutas descritas: vertedura de calquera clase en augas terrestres.
  • A produción dun resultado como consecuencia desta actividade que consiste en prexudicar gravemente o equilibrio dos sistemas naturais.
  • A contravención de leis ou disposicións xerais protectoras do medio ambiente.

Afortunadamente para o gandeiro, os xuíces non acollen a imputación do Ministerio Fiscal respecto ao tipo agravado por realización de actividade clandestina sen autorización ou licenza administrativa. Neste caso, poderíase aplicar unha pena de catro anos de prisión.

MEDIDAS CAUTELARES E TOLERANCIA ADMINISTRATIVA

Img contaminacion2
Os xuíces poden, nos supostos máis graves e ao amparo dun presunto delito contra o medio ambiente, adoptar medidas cautelares nun caso como o comentado. Neste sentido poderían clausurar, con carácter cautelar, a balsa de almacenaxe de xurros, o seu decantador e a súa bomba de impulsión; a propia explotación gandeira, por tempo non superior a tres anos, ata que non dispuxese dun sistema adecuado de almacenaxe e recollida periódica de xurros por unha empresa xestora autorizada para o seu traslado a plantas de tratamento e depuración, tal e como xa fixo un Xulgado de Granollers (Barcelona) no ano 2003, confirmado por unha resolución da mesma Sección 6ª da Audiencia Provincial de Barcelona en xaneiro de 2005.

Unhas medidas cuxa execución e vixilancia estarían encomendadas ás unidades da policía autonómica de medio ambiente ou a outros corpos policiais, como o SEPRONA. A adopción destas medidas debe ser proporcional ao prexuízo que poden causar as verteduras. O acusado do delito pode conseguir o levantamento se acredita que liquidou o problema. En ocasións é necesario actuar non contra o responsable da empresa senón contra a industria ou explotación que produce os danos.

Nestes casos faise prevalecer o interese ecolóxico fronte ao económico ou socio-laboral, a condición de que o risco sexa dunha entidade da que non puidese esperarse outra solución máis adecuada, e que pode darse especialmente en situacións de clandestinidade, cando se actúa sen autorización nin licenza administrativa previa. Moitas veces, ao amparo dos outros intereses (económicos e laborais), a propia administración incorreu no que a doutrina denomina «tolerancia administrativa», que minoraron a eficacia do Dereito penal no terreo ambiental.

Bibliografía

SENTENZA

  • Sentenza da Audiencia Provincial de Barcelona, Sección 6ª, de 29 de decembro de 2005, ditada no Procedemento Abreviado número 121/2004.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións