Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Accesibilidade nos trens

Considerado un dos medios con máis barreiras arquitectónicas, a finais de ano aprobarase un Real Decreto paira regular as condicións que faciliten o seu uso normalizado
Por Azucena García 31 de Xullo de 2007

O Ministerio de Fomento prevé aprobar a finais de ano un Real Decreto que regulará as condicións de accesibilidade que deben cumprir os medios de transporte. O obxectivo é facilitar un uso normalizado destes ás persoas con algunha discapacidade física, visual ou auditiva. A medida foi ben acollida por parte destes colectivos, á expectativa de coñecer as melloras que suporá, especialmente, nun dos medios que aínda presenta máis barreiras: o tren. A lexislación actual obriga a que as novas infraestruturas ferroviarias sexan accesibles, pero adaptar as antigas é tan custoso que só cumpren estes requisitos 115 trens de longa distancia, o 66% dos ferrocarrís de media distancia e o 9% dos convois de curta distancia ou proximidades.

Que di a lexislación

Que di a lexislación

En España hai preto de catro millóns de persoas con algunha discapacidade física. Ademais, una parte importante da poboación maior presenta problemas de mobilidade e outros dous millóns de homes e mulleres teñen dificultades visuais ou auditivas. Paira todas elas, o Ministerio de Fomento prepara un Real Decreto que regulará as condicións de accesibilidade que han de reunir os medios de transporte para que as persoas con discapacidade poidan usalos de maneira normalizada. Está previsto que o texto quede aprobado a finais de ano e a súa aplicación obrigará, entre outras cousas, a que todas as estacións de tren e aquelas cuxa remodelación supoña máis do 50% do seu valor patrimonial permitan a plena accesibilidade de persoas discapacitadas. Pola súa banda, os novos trens e aqueles que se reformen cun orzamento superior ao 30% do seu valor patrimonial, tamén deberán incorporar medidas de accesibilidade.

Os novos trens e aqueles que se reformen cun orzamento superior ao 30% do seu valor patrimonial, tamén deberán incorporar medidas de accesibilidade

O plan resulta ambicioso. Ao longo desta lexislatura investíronse un total de 40 millóns de euros paira a eliminación de barreiras e até 2008 destinaranse outros 12 millóns. O proxecto inclúe a remodelación, primeiro, das estacións que acollan máis de 1.000 viaxeiros ao día e, segundo, daquelas con máis de 750. Paira Luís Cayo Pérez Bo, secretario xeral do Comité Español de Representantes de Minusválidos (CERMI), o futuro Decreto responde en gran medida ás demandas deste colectivo e é una norma “ambiciosa e completa”. De feito, Fomento negociou directamente con CERMI a redacción do mesmo até conseguir un texto que supoña un cambio relevante no acceso ao transporte. Máis negativo móstrase ao falar de datas, posto que é previsible que os prazos legais sexan dilatados e que a aplicación práctica do Real Decreto “leve o seu tempo”. “Non esperamos que a situación vaia cambiar dun día paira outro, pero si polo menos que axilice a compra de material móbil”, engade o asesor xurídico da Plataforma Representativa Estatal de Discapacitados Físicos (PREDIF), Óscar Moral.

A nova norma atopa a súa razón de ser no desenvolvemento da Lei 51/2003, de 2 de decembro, de igualdade de oportunidades, non discriminación e accesibilidade universal das persoas con discapacidade. Nela recollíase a necesidade de aprobar, no prazo de dous anos, as condicións básicas que regulará o novo Decreto e establecíase o carácter obrigatorio das mesmas nos seguintes prazos: de 5 a 7 anos paira as infraestruturas e material de transporte novo, e de 15 a 17 anos paira todos aqueles que sexan susceptibles de axustes. Tamén o Proxecto Acceplan, do Plan de Accesibilidade 2003-2010 do Ministerio de Traballo e Asuntos Sociais, avoga por que as melloras estruturais alcáncense a medio prazo e defende a introdución de criterios de accesibilidade tanto na lexislación comunitaria sobre o transporte público como na lexislación estatal, en coordinación cos criterios dos operadores autonómicos. “Nuns anos teremos un transporte ferroviario que será moito menos hostil que o actual á discapacidade”, reflexiona Cayo Pérez Bo.

Melloras necesarias

Segundo datos do Ministerio de Fomento, en 2004 existían en España un total de 66 trens de longa distancia adaptados, fronte aos 115 que existen na actualidade e os 189 que se prevén paira 2010-2011. Respecto dos ferrocarrís de media distancia, o 66% dos que se atopan en servizo dispoñen de espazos paira cadeiras de rodas e o 35% de aseos accesibles. En curta distancia ou proximidades, a porcentaxe de convois accesibles redúcese ao 9% (51 trens), polo que paira o período 2010-2011 espérase que estean adaptados, polo menos, o 50% dos vagóns.

Os usuarios e usuarias de cadeiras de rodas piden especificamente que se mellore o medio de subida aos vagóns

Ante estes datos, non sorprende que o tren resulte un medio de transporte pouco atractivo paira quen teñen algunha dificultade sensorial ou de mobilidade. A miúdo, non se ten a seguridade de que o servizo vaia ser o adecuado. Nin sequera cóntase cun protocolo estándar de actuación nas estacións ou durante o traxecto. O tren é o medio máis esquecido tanto paira quen o ven como una carreira de obstáculos, como paira as institucións encargadas de adaptar a infraestrutura, que é una das máis custosas. Os usuarios e usuarias de cadeiras de rodas piden que se mellore o medio de subida aos vagóns. Quen presentan algunha discapacidade visual esixen avances na megafonía ou na sinalización dos bordos da plataforma. As persoas con discapacidade auditiva solicitan cambios na sinalización en xeral. E tampouco o acceso á plataforma ou a propia entrada ao vestíbulo das estacións conseguen o aprobado.

Na elaboración do Proxecto Acceplan detectouse como nas instalacións dos ferrocarrís metropolitanos, na súa maioría subterráneas, o problema principal é o acceso vertical aos vestíbulos e plataformas mediante escaleiras convencionais. Un aspecto que quedou resolto nas novas terminais con ascensores ou plataformas elevadoras, pero cuxa adaptación ás estacións antigas ten un custo moi alto. De pouco serve mellorar o vestíbulo se non se actúa tamén sobre o resto da liña e establécense conexións accesibles, por exemplo, cun ancho de paso adaptado a unha cadeira de rodas.

Outras actuacións pendentes son a eliminación da variedade de alturas que existe nas plataformas e nos trens. Cando isto ocorre, é necesario dotar aos vagóns de chanzos que, de novo, dificultan ou imposibilitan o acceso. Para que una estación sexa considerada accesible, é necesario que calquera persoa poida percorrer por si mesma a distancia que separa o vestíbulo do vagón, pasando polo despacho de billetes e a plataforma. Una vez dentro do tren, as dificultades paira superar son a existencia de desniveis, pasos estreitos e aseos inaccesibles, así como a ausencia de espazo paira a localización e sujeción de cadeiras de rodas ou una sinalización e megafonía adecuada paira persoas con discapacidades sensoriais (visuais e auditivas).

Atención personalizada

O pasado 16 de xullo Renfe-Operadora e ADIF (Administrador de Infraestruturas Ferroviarias) puxeron en marcha un servizo gratuíto de asistencia personalizada. Está dirixido a persoas discapacitadas con dificultades de desprazamento ou que precisan apoios paira o mesmo. De momento, este servizo préstase en 100 estacións de toda España, as máis concorridas, e en 1026 circulacións diarias, aínda que a idea é estendelo de maneira progresiva até cubrir as 1.554 estacións e os 1.100 trens que se contabilizan no país. “Trátase de axudar a que estas persoas poidan realizar o embarque e o desembarque dos trens, con seguridade e a maior comodidade posible”, explica Luís Cayo Pérez Bo.

Renfe-Operadora e ADIF (Administrador de Infraestruturas Ferroviarias) puxeron en marcha un servizo gratuíto de asistencia personalizada paira discapacitados

Nuns casos, o servizo céntrase no acompañamento de viaxeiros e viaxeiras con cegueira ou discapacidade visual, desde un punto da estación até o coche e/ou o asento do tren. Noutros, axúdaselles a subir e baixar do tren, mediante ramplas, plataformas ou o propio apoio humano. Até agora, dentro do colectivo de persoas discapacitadas cada una ten as súas reivindicacións, pero hai una queixa común: a ausencia dun servizo de axuda. “Depéndese da boa vontade do persoal das estacións ou dos propios pasaxeiros”, sinala Óscar Moral, quen denuncia que tampouco se facilite a través do teléfono información suficiente sobre o servizo que se presta nas estacións ou as condicións dos trens.

Paira paliar esta situación, o Ministerio de Fomento, en colaboración con CERMI e a ONCE, creou una guía de Servizos ferroviarios paira viaxeiros con discapacidade, que explica de forma detallada o servizo personalizado posto en marcha e o procedemento que hai que seguir paira recibir asistencia, que varía segundo do tipo de ferrocarril de que se trate:

Trens de Alta Velocidade – Longa Distancia e Avant. Se se viaxa en cadeira de rodas é necesario adquirir, con polo menos 48 horas de antelación á data da viaxe, un billete paira una praza específica de mobilidade reducida. Se non se viaxa nunha praza destas características, o billete tense que comprar tamén con polo menos 48 horas de antelación e débese comunicar durante a compra a necesidade de axuda. Se non se fai, hai que chamar ao teléfono 902 24 05 05 e comunicar a situación do pasaxeiro para que, á súa chegada, dispoña do servizo necesario paira facilitar unha viaxe accesible.

Trens de Media Distancia Convencional e Proximidades. Paira beneficiarse do servizo de atención personalizada é necesario chamar ao número de teléfono 902 24 05 05 e comunicar, con 48 horas de antelación á saída do tren correspondente, a necesidade de asistencia. Una vez concertada, hai que presentarse no lugar designado da estación con 30 minutos de antelación á saída do tren.

Trens de proximidade. Para que a viaxe desenvólvase nas mellores condicións, tamén é obrigatorio contactar co número de teléfono 902 24 05 05 e comunicar, con dúas horas de antelación á saída do tren, o percorrido que se vai a realizar e a necesidade de axuda.

A lista completa dos trens que se acolleron a este plan pioneiro de asistencia personalizada pódese consultar nas páxinas web de RENFE e Adif ou no teléfono 902 24 05 05, onde tamén ofrecen información sobre os descontos no prezo do billete. En concreto, nos trens que só dispoñan de praza paira persoas con discapacidade en clase Preferente, aplícase o prezo da clase Turista, mentres que as persoas cunha discapacidade igual ou superior ao 65%, independentemente da súa idade, poden obter o Cartón Dourado RENFE e o Cartón Dourado con acompañante. Con ela, tanto o titular como o acompañante pódense beneficiar de descontos entre o 25 e 40%, en función do tren elixido e do día da semana no que se realice a viaxe.