Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Acollida de nenos en familias españolas

Máis de 10.000 nenos saharauís e ucraínos pasan a época estival en España paira afastarse das altas temperaturas do deserto ou reforzar o seu sistema inmunológico
Por Azucena García 8 de Setembro de 2006

Desde fai máis dunha década, as asociacións de amigos do pobo saharauí e outra ONG organizan programas de acollida de menores no verán. O obxectivo é afastar aos pequenos das altas temperaturas do deserto, proporcionarlles una boa alimentación e, no caso dos nenos e nenas que viven en contornas contaminadas polo escape da central nuclear de Chernobil, afastarlles destas zonas paira reforzar o seu sistema inmunológico. O proceso de selección dos menores adoita comezar en febreiro no mesmo lugar onde residen, aínda que a elección das familias iníciase en outubro. Antes de ser admitidas deben asistir a diversas charlas e someterse a varias entrevistas paira demostrar o seu compromiso con esta iniciativa. Posteriormente, corren coa maior parte dos gastos de transporte e manutención dos pequenos, o que levou ás asociacións que xestionan estes programas a reclamar subvencións máis xenerosas paira una iniciativa da que cada ano se benefician máis de 10.000 pequenos.

Obxectivos do programa

Case 10.000 nenos e nenas saharauís participaron este verán no programa ‘Vacacións en Paz’, una iniciativa posta en marcha polas asociacións de amigos do pobo saharauí fai 15 anos para que os menores viaxen e permanezan en España durante os meses de xullo e agosto. Os pequenos, entre 6 e 12 anos, conviven este tempo con familias de acollida, o que lles permite, segundo explica o presidente da Asociación de Amigos do Pobo Saharauí de Cáceres, Antonio Hernández, “afastarse do verán tan caloroso do deserto, onde se alcanzan temperaturas de até 50 graos á sombra”. Una vez en España, os menores pasan revisións pediátricas, aínda que, precisa Hernández, “non son nenos enfermos”. Trátase, máis ben, de nenos con problemas nutricionais aos que a súa permanencia no país permítelles manter una correcta alimentación e reforzar o seu sistema inmunológico.

Obxectivos do programa

O programa Vacacións en Paz está enfocado como “un premio aos nenos que sacan boas notas”, explica o presidente da Asociación en Cáceres. Por iso, a selección dos participantes realízase no lugar de orixe, os campos de refuxiados do Sahara. Aos seleccionados permíteselles repetir a experiencia durante un período de catro anos. “Posteriormente, as familias de acollida adoitan manter o contacto con eles e envíanlles diñeiro”, engade Hernández.

Outras asociacións, como a Asociación benéfica Miguel Vacas, dedícanse á organización de programas de acollida de nenos e nenas da rexión de Kiev afectados o escape da central nuclear de Chernobil. A Asociación xestionou este verán a chegada a diferentes puntos do país de 204 pequenos, entre seis e trece anos, paira os que se busca “ofrecerlles unhas vacacións, un espazo de lecer e recuperación”, subliña o seu presidente, Juan Antonio Lúa. Neste caso, o 90% dos nenos residen en orfanatos de Ucraína

“O 90% dos nenos residen en orfanatos de Ucraína”

e contan con importantes carencias afectivas. “Veñen de familias desestructuradas e descoñecen o rol de pai e nai. Non teñen un referente adulto positivo, xa que como moito tiveron contacto cun avó. Así que estar aquí polo menos durante tres meses permítelles ter una familia coa que conviven e que o resto do ano chámalles por teléfono ou lles envía comida e agasallos. O feito de que teñan un referente axúdalles a ter un importante desenvolvemento emocional”, destaca Lúa.

Tamén a ONGD Asociación Chernobil traballa desde fai una década con menores vítimas da catástrofe nuclear que viven en contornas contaminadas. En total, este verán xestionou a chegada ao País Vasco de 315 menores entre seis e dezasete anos. A maioría de idade é o límite paira participar nesta iniciativa, “posto que con dezaoito anos moito deles comezan os seus estudos universitarios e deben realizar a proba de selectividade no verán”, matiza o tesoureiro da asociación, Enrique Angulo. Neste caso, o acollemento estival desenvólvese desde finais de xuño até finais de agosto, “coincidindo máis ou menos coa recomendación da Organización Mundial da Saúde de abandonar esa contorna contaminada 40 días ao ano paira reforzar o sistema inmunológico e estar preparados paira ter un inverno con defensas máis fortes”.

Moitas das familias aproveitan estas semanas de acollida noutras familias paira realizar ás pequenos revisións dentais e vixían, sobre todo, a alimentación. Así o reflicte Juan Antonio Lúa: “Os nenos crecen no verán entre un e dous centímetros e engordan de tres a catro quilos. O aspecto físico dos nenos e nenas cando chegan o primeiro ano é totalmente diferente ao dos anos seguintes. En España mellora a súa calidade física e psíquica. Pasar tres meses aquí e saír do orfanato, dun centro en branco e negro, merécelles moito a pena”. “Por iso -agrega Angulo- a idea é non ter límite en canto ao número de nenos e nenas. O que adoita facerse é traerlles a todos nun voo charter, pero si é necesario que outros nenos veñan en voos regulares, faise”.

Proceso de selección

Os trámites paira acoller a un destes nenos durante o verán comezan entre setembro e outubro. Nestas datas, as familias interesadas acoden a charlas informativas nas que, segundo explica Enrique Angulo, “márcanse as condicións en que veñen os nenos e resólvense as dúbidas das familias”. “Posteriormente -continúa-, realízase una reunión individual coas familias, na que estas expoñen as súas dúbidas particulares, mantense una reunión máis con toda a familia e a contorna que vai coidar do menor e, por último, procédese á formalización do papelorio e á firma dun compromiso, por parte das familias, de que non van iniciar trámites de adopción dos rapaces mentres dure a súa estancia aquí”.

Desde o principio, ás familias acláraselles que o programa de acollemento “non é un proceso de adopción”, aínda que Juan Antonio Lúa asegura que este tipo de iniciativas “foron utilizadas por algunhas familias paira probar se lles gusta un neno e logo adoptarlle”. “Cando acollen nenos que viven en orfanatos pensan que pode ser máis fácil adoptarlles, pero este non é o fin. É certo que dos 3.000 nenos que viñeron a España dentro dos nosos programas, uns 300 foron ao final adoptados,

“Dos 3.000 nenos que viñeron a España, uns 300 foron adoptados”

pero este non é o obxectivo”, remarca o presidente da Asociación benéfica Miguel Vacas.

As familias que acollen por primeira vez adoitan ter máis facilidades paira mostrar as súas preferencias respecto da idade ou o sexo dos nenos, pero tampouco é una elección á carta. Posteriormente, algunhas asociacións viaxan até o lugar de orixe dos menores paira seleccionar aos participantes ou, no caso dos nenos saharauís, é un departamento creado especificamente paira este fin o que elixe aos pequenos. No caso da Asociación Chernobil, membros desta viaxan até Kiev e, coa axuda de asociacións locais, coñecen aos candidatos, visítanlles na súa contorna e certifican que os nenos cumpren tres requisitos: contar co carné de Chernobil que acredita que son afectados o escape da central nuclear, querer participar no programa e, tras visitar a súa vivenda, constatar que a familia non ten medios económicos paira pagar unha viaxe a un lugar ou centro sanitario fose da contorna contaminada, como recomenda a OMS.

En canto ás familias non existe un perfil definido. A maioría son matrimonios con fillos, que acollen a nenos e nenas de idades similares a estes, pero tamén hai matrimonios ou persoas solteiras sen fillos, matrimonios maiores que se quedaron sós porque os fillos xa non viven con eles ou acodes viúvas. “O principal requisito que lles pedimos é que valoren suficientemente o programa e que se poidan dedicar aos rapaces”, especifica Enrique Angulo. Todas elas deben facer fronte ao custo do traslado en avión (entre 350 e 600 euros), aínda que se lles adoita devolver una cantidade (como máximo o 50% do custo) grazas ás subvencións recibidas desde as institucións. Tamén é posible que as asociacións que xestionan os programas pídanlles que colaboren na venda de papeletas de lotaría ou outros produtos, como fonte de financiamento. Neste sentido, Angulo considera que “son necesarias máis subvencións, porque a maioría das axudas van dirixidas a programas de cooperación”, mentres que Juan Antonio Lúa lembra que con máis diñeiro poderíase traer a unha maior cantidade de nenos: “Actualmente viven en orfanatos en Ucraína uns 100.000 nenos, dos que cada ano só chegan a España uns 200”.

Una experiencia única

O habitual é que a experiencia de acollida resulte positiva paira ambas as partes e que os nenos regresen o verán seguinte coa mesma familia. Os que non o fan, precisa o tesoureiro de Asociación Chernobil, “non é porque a experiencia sexa negativa, senón porque hai algúns nenos aos que lles custa máis adaptarse, cada menor é un mundo e sempre pode xurdir algún problema de adaptación, aínda que a asociación teña un coidado exquisito ao tratar de encaixar a cada neno nunha familia. Ademais, pode ser que as circunstancias dunha familia varíen e ao ano seguinte non poidan facerse cargo do neno”. Respecto da comunicación e os problemas de idioma, “os nenos saharauís aprenden español no seu lugar de orixe, polo que cando chegan a España teñen nocións do idioma”, sinala Antonio Hernández, mentres que o resto tarda apenas dúas semanas en aprender algunha palabra. Durante este tempo, aprovéitase tamén paira ensinar aos pequenos as normas da nova casa, “xa que os primeiros días adoita ser habitual que queiran facer un pouco o que lles apetece”, engade Angulo.

Mentres dura a estancia en España, ás familias pídeselles que estean localizables por si xorde algún problema. Ademais, ás familias novatas asígnaselles una familia veterana para que lles axude a resolver as súas dúbidas, realízase un seguimento de cada caso e organízanse actividades conxuntas como paseos pola praia, excursións á piscina, ludoteca, patinaxe ou marchas ao monte. “Adóitase aproveitar o fin de semana para que as familias tamén acudan, posto que son actividades recomendables tanto paira os nenos, que se relacionan con outros rapaces que falan o seu mesmo idioma, como paira os pais, que comparten as súas experiencias con outras familias”, concreta Angulo, quen se refire ao programa como “una experiencia moi enriquecedora paira todos, pero sobre todo paira os rapaces, que no seu lugar de orixe viven nunha contorna bastante gris e aquí aprenden a compartir as tarefas domésticas e unha chea de valores máis que descoñecen”.

Una vez concluído o programa de verán, durante o resto do ano organízanse viaxes das familias de acollida á zona onde viven os nenos paira ser testemuñas de como viven e cal é a súa contorna social. “A experiencia convértese en algo único, porque se xera una solidariedade moi importante e coñécese de cerca a problemática destes nenos”, sinala Enrique Angulo. Incluso a Asociación benéfica Miguel Vacas organiza desde 1998 un programa de acollida en Nadal, despois de que un grupo de familias así o reclamase. Neste caso os gastos de viaxe corren integramente por conta das familias. O programa desenvólvese do 20 de decembro ao 20 de xaneiro, cando os nenos teñen vacacións. “Pedimos á Administración de Ucraína que lles deixen acudir a España una semana antes das vacacións e permanecer una semana máis”, concreta Juan Antonio Lúa, quen confía en que cada vez máis persoas “déanse conta de que hai moita xente que vive peor que nós e aos que podemos axudar”.

Teléfonos de contacto:

  • Asociación de Amigos do Pobo Saharauí de Cáceres, 626 250 249.
  • Asociación benéfica Miguel Vacas, 957 51 65 00.
  • Asociación Chernobil, 670 419 078.