Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Certificado de idoneidade

Paira obter a patria potestade é imprescindible que o adoptante sexa declarado apto polos servizos de protección de menores
Por miren 8 de Novembro de 2005

Sobre o papel, calquera cidadán español maior de 25 anos podería adoptar un neno, bastaría con que tivese polo menos catorce anos máis que o menor adoptado. Pero antes de nada, a persoa interesada en adoptar ten que ser declarada “idónea” por parte dos servizos de protección de menores da entidade pública competente no seu lugar de residencia en España. Sen este documento, chamado certificado de idoneidade e emitido tras unha avaliación psicosocial favorable, a adopción é inviable e, aínda que sexa constituída no estranxeiro, pode quedar sen efecto legal no noso país. É a forma que teñen os servizos sociais de garantir que a aptitude dos pais e nais adoptivos é acorde coas necesidades do menor.

Requisitos legais

A adopción é un mecanismo legal de integración familiar que establece entre a persoa ou parella adoptante e o menor adoptado un vínculo filial idéntico aos efectos xurídicos ao que teñen os fillos biolóxicos. A adopción, una vez constituída, é irrevogable e extingue, salvo excepcións, os vínculos legais entre o neno adoptado e a súa familia natural. Por esta razón, a lexislación é minuciosa e moi estrita á hora de outorgar a patria potestade.

Requisitos legais

En España, tanto o acollemento como a adopción son competencias transferidas ás comunidades autónomas. Todas elas lexisláronas pormenorizadamente nas súas leis de protección de menores e acreditaron entidades colaboradoras de adopción internacional (ECAIs), que serven paira mediar na tramitación dun expediente de adopción no estranxeiro e deben estar habilitadas polo órgano competente do país no que desenvolven o seu traballo. Pero, en liñas xerais, pode afirmarse que para que un cidadán español convértase en pai adoptivo debe:

  • Ser maior de 25 anos. Na adopción por parte dunha parella abonda con que uno dos seus membros alcance dita idade.
  • Ter, polo menos, 14 anos máis que o neno adoptado.
  • Ser declarado idóneo paira exercer a patria potestade pola entidade pública correspondente.

En España adoptáronse o ano pasado 5.541 nenos e nenas doutros países

Os españois adoptaron o ano pasado 5.541 nenos e nenas doutros países

e as adopcións internacionais aumentaron un 40% en 2004. A demanda de adopción internacional é moi elevada e crecente debido, entre outras cuestións e segundo o propio Ministerio de Traballo e Asuntos Sociais, “ao estancamento da natalidade e á diminución de nenos susceptibles de ser adoptados no noso país”. As comunidades que máis adoptan son Andalucía, Madrid e Cataluña.

Pero a persoa ou familia que desexe adoptar un neno de orixe estranxeira debe cumprir, ademais dos requisitos contemplados na lexislación española, as esixencias previstas na lei relativa á adopción do país de orixe do neno. En definitiva, debe reunir as condicións esixidas pola lexislación dos dous países.

Isto significa que, aínda que en España estea permitida a adopción ás familias monoparentais masculinas, na práctica só se pode levar a cabo en países como Brasil, onde non se pon trabas aos solicitantes homes a título individual. As mulleres solteiras, con todo, poden adoptar sen problemas noutros moitos lugares do globo, tal e como informa Iratxe Gil, traballadora social da Asociación Española de Atención e Apoio a Familia e Adopción (ASEFA).

Se se opta pola adopción internacional, os pais adoptivos han de ser considerados idóneos por dúas administracións. Mercè Vilaseca, vicepresidenta da Federació d’Associacions per a l’Adopció (FADA), comenta algunhas outras particularidades que, debido a esta dobre rapadoira legal -da comunidade autónoma de residencia e o país de orixe do neno-, afectan aos potenciais pais adoptivos. Por exemplo, ten constancia de que:

  • En certas autonomías ponse obxeccións á adopción de nenos moi pequenos por parte de nais de máis de 40 anos (o decreto andaluz especifica, neste sentido, que a diferenza de idade entre o menor e o seu proxenitor adoptivo non debe ser superior a 42 anos).
  • Na maioría dos países prímase a entrega dos nenos a matrimonios.
  • Paira adoptar en China ou Madagascar hai que ser maior de 30 anos.
  • Nacións como Guatemala ou Filipinas esixen un documento eclesiástico que certifique que a parella está casada pola Igrexa católica.

p>Para que aumentasen as adopcións de nenos españois, segundo Mercè Vilaseca, sería necesario resolver aínda outro aspecto legal relacionado cos menores. Ao seu xuízo, a lexislación é moi “biologista”, tanto que subtrae a algúns nenos o dereito a ter una familia. “Non é que aquí non haxa nenos paira adoptar; a Generalitat catalá ten tutelados nestes momentos 7.000 menores. O problema é que os pais biolóxicos poden conservar a patria potestade dun neno abandonado simplemente interesándose unha vez ao ano pola súa saúde cunha chamada ao centro de acollida”.

Como mostra un botón: datos facilitados polo Servizo de Adopción e Acollemento Familiar da Xunta de Andalucía indican que o pasado exercicio 811 pequenos procedentes doutros países foron adoptados en Andalucía, onde se tramitaron 190 expedientes de adopción nacional.

Trámites obrigatorios

Si una persoa quere adoptar un neno debe saber que o proceso pode durar ao redor de dous anos. Primeiro debe dirixirse ao organismo oficial de tramitación correspondente en cada comunidade. Isabel Machado, xefa de Servizo de Adopción e Acollemento Familiar da Xunta andaluza asegura que paira adoptar un neno é necesaria información e formación. A Consellería de Igualdade e Benestar Social organiza 4 sesións formativas obrigatorias paira todos os solicitantes, desta maneira pretende axudar a madurar a decisión e a preparalos paira esta forma de maternidade ou paternidade.

Os solicitantes haberán de mostrar a súa intención de adoptar nenos españois ou dun país estranxeiro. Existen varios exemplos de funcionamento e a maioría das persoas inicia os trámites no país elixido paira “gañar tempo” mentres se resolve a súa solicitude en España. En Andalucía, os profesionais das delegacións provinciais da Xunta encárganse de realizar a avaliación psicolóxica e social dos adoptantes cando optan pola adopción nacional. Se prefiren traer a un neno ou nena de fóra, os pais haberán de recorrer á Quenda de Intervención paira Adopción Internacional dos Colexios de Psicólogos e Traballadores Sociais (TIPAI), que aínda que é máis áxil tamén ten un custo que rolda os 1.000 euros. En Cataluña só existe a última opción, tanto paira adopcións nacionais como internacionais.

Os pais adoptivos necesitan dunha acreditación oficial que avale que son ‘aptos ou idóneos’ paira adoptar.

Os pais adoptivos necesitan dunha acreditación oficial que avale que son aptos ou idóneos paira adoptar

Paira iso han de someterse á valoración profesional dos servizos sociais que dará pé a un informe psicosocial que recomendará ou non un ditame favorable, o certificado de idoneidade, que é indispensable paira continuar os trámites. O proceso é como segue:

  • En primeiro lugar, os servizos da Consellería ou o TIPAI efectúan una avaliación psicosocial á familia adoptante. Este “exame”, que normalmente inclúe una visita domiciliaría e varias entrevistas individuais e en parella, ten como obxectivo emitir dous informes, un psíquico e outro social, ou un informe de orientación global paira valorar a capacidade paira adoptar. Á vista destes informes adoptarase una resolución que recomendará ou desaconsellará a emisión do certificado de idoneidade, condición sen a cal o proceso de adopción, sexa nacional ou internacional, verase interrompido.
  • A Comisión de Tutela de Menores, Comisión de Adopción ou o organismo correspondente en cada comunidade, deputación ou delegación provincial, estudará a recomendación favorable ou non á emisión do certificado de idoneidade antes de decidir outorgalo ou non. Este comité pode requirir máis estudos ou documentación, contradicir a recomendación ou seguila. Está composto xeralmente por un nutrido equipo multiprofesional: funcionarios do departamento de menores, avogados, psicólogos, traballadores sociais, ECAIs etc.

O informe psicolóxico e social que avala a emisión do certificado de idoneidade adoita ser favorable en máis do 98% dos casos. O 2% restante pode alegar nun prazo establecido e, se está en condicións, probar que reúne os requisitos polos que se lle denega o certificado. Outras opcións son impugnar ou recorrer xudicialmente a decisión do comité ante un xulgado de familia (todo este proceso pode tardar entre 4 e 9 meses) ou esperar un ano paira solicitalo de novo. Revogar a idoneidade ante a Consellería correspondente é máis aconsellable segundo algunhas ECAIs, xa que o certificado de idoneidade gañado mediante sentenza xudicial en contra dos informes técnicos levanta sospeitas nalgúns países, e eles son quen teñen a posibilidade de elixir a familia paira os seus nenos.

O certificado de idoneidade é imprescindible paira o exercicio da patria potestade, sen a cal non pode recoñecerse a adopción constituída no estranxeiro. O feito de obter una resolución positiva supón só o recoñecemento da idoneidade por parte da Administración, pero non leva o dereito da familia de adoptar un neno ou grupo de irmáns. Doutra banda, a idoneidade paira a adopción ten una validez de 3 anos desde a data da notificación da resolución e deberá actualizarse cando transcorra este tempo, agás se o solicitante está empadroado e solicitouna en Guipúzcoa, onde é válida por 4 anos.

Garantías paira o menor

O que se pretende co procedemento administrativo de declaración de idoneidade, que pode durar entre 3 e 8 meses dependendo das demandas concorrentes e da comunidade autónoma na que se desenvolva, é garantir a aptitude dos pais adoptivos paira cubrir as necesidades do menor; que cumpren as obrigacións establecidas no Código Civil e que son capaces de ofrecer estabilidade, afecto e coidado ao pequeno que queren incorporar á familia.

Nas sesións formativas facilítase información e provócase a reflexión sobre a decisión tomada. Durante a avaliación técnica o obxectivo é determinar a idoneidade dos solicitantes paira a adopción. Trátase de obter un fogar estable e con futuro. Por iso, os servizos sociais observan as calidades e actitudes dos adoptantes, solicitan a documentación pertinente (certificados médicos, declaración da renda…) e especialmente teñen en conta que non se produzan desaxustes en:

  • A súa capacidade afectiva, educativa e de adaptación, sobre todo cando se trata de incorporar á familia un neno doutra etnia e idioma. Tamén se valoran outras calidades nos solicitantes como a empatía (capacidade de porse no lugar doutro), tolerancia e respecto.
  • A existencia de motivacións adecuadas. Se se trata dunha parella, analízase a relación que existe entre os dous membros. É importante asegurarse de que é o momento óptimo paira adoptar, así como descartar que exista sometemento entre os dous membros ou reaccións violentas. Tamén é importante ver se ambos están igualmente implicados no proceso e, nos casos de infertilidade, que se teña una vivencia madura e de aceptación desta circunstancia.
  • Estabilidade familiar e madurez emocional dos solicitantes e, no seu caso, aceptación da adopción por parte das persoas que convivan con eles. Son transcendentales as características do grupo de irmáns. Nalgunhas comunidades o neno adoptado ha de ser como mínimo un ano menor que o resto dos irmáns.
  • A saúde física e mental, é dicir, ausencia de enfermidades que polas súas características poidan prexudicar o desenvolvemento integral do menor.
  • Compróbase que o solicitante ou os solicitantes contan cunha vivenda habitable, suficientes apoios económicos e sociais, dispoñibilidade de tempo paira o seu coidado e lecer, servizos educacionales na súa contorna…
  • As habilidades emocionais. Realízase un prognóstico sobre os recursos da familia á hora de facer fronte ás novas situacións estresantes e aos retos e esixencias que expón a adopción.