Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Crise en África

ONG e organismos internacionais suspenden as súas actividades nalgúns países ao non poder garantir a seguridade da persoal
Por Azucena García 13 de Febreiro de 2008
Img cooperantesmsf
Imagen: MSF

Kenia, Chad, Burundi ou Somalia son algúns exemplos da situación pola que atravesa África. O continente mais pobre do mundo sofre continuos conflitos armados que fixeron madeixa na poboación. Os desprazados cóntanse por centos de miles, as enfermidades campan ás súas anchas e a desnutrición infantil non coñece límite. No medio deste caos, algúns traballadores humanitarios víronse obrigados a retirarse do terreo, vítimas do lume cruzado que se apoderou dunha parte importante do continente.

Falta de seguridade

Case o 50% da poboación africana vive na máis absoluta pobreza. Son escasas as zonas que escapan a esta situación. As que o fan, perviven grazas a una economía máis saneada que no resto do continente ou aos esforzos de cooperantes e persoal desprazado de organizacións non gobernamentais. Con todo, este panorama podería cambiar. Nas últimas semanas, algunha ONG e organismos internacionais retiraron aos seus equipos das áreas de traballo. A razón? A dificultade paira garantir a seguridade do persoal. “O continente africano atravesa una crise e, en calquera momento, pode haber una revolta”, alerta o director de África Digna, Guillermo Giménez-Salina.

Este tipo de decisións son “sumamente difíciles”, xa que a principal prexudicada é a poboación

O pasado 31 de decembro, un vehículo de Acción contra a fame (ACH) foi tiroteado en Burundi. Nel viaxaban una enfermeira nutricionista que resultou ferida de gravidade e una psicóloga en misión que faleceu a consecuencia das feridas, Agnès Dury. A investigación sobre o ocorrido non permitiu aclarar as circunstancias do ataque, só que foi “deliberado”, pero tres semanas despois ACH tomou a decisión de interromper os seus programas en Burundi debido a que as condicións de seguridade non permitían “una continuación serena das actividades”.

Segundo lembra o director de operacións de ACH, Carlos Fernández, este tipo de decisións son “moi difíciles”, pero a seguridade dos cooperantes é “una premisa paira traballar”. “Trátase de renunciar á acción humanitaria alí onde sabemos que é necesaria e non é fácil aceptar una cousa así”, lamenta. Con anterioridade, a Rede Internacional de Acción contra a fame tivo que renunciar a traballar en Iraq e pechou algunhas bases debido a problemas de seguridade, mentres que nestes momentos exponse o peche dunha base en Angola “porque se atoparon minas nun vía de acceso supostamente desminada”, que os equipos da ONG percorren a diario.

Falta de seguridade

No caso de Somalia, Médicos Sen Fronteiras decidiu facer o propio tras un ataque no que perderon a vida tres persoas: o cirurxián Victor Okumu, de 51 anos e procedente de Kenia; o logista francés Damien Lehalle, de 27 anos; e o condutor somalí Mohmed Abdi. O tres viaxaban nun vehículo que foi alcanzado por unha explosión o pasado 28 de xaneiro na cidade de Kismaayo, cando se dirixían a xantar tras practicar cirurxía de urxencia durante toda a mañá. “Como mostra de respecto e pola falta de claridade contorna ao ataque”, MSF decidiu suspender, “polo momento”, a súa presenza internacional no país. En total, 87 traballadores internacionais foron evacuados de 14 proxectos en Somalia, aínda que as actividades médicas máis urxentes continúan baixo a supervisión de traballadores somalíes que colaboran coa ONG.

Retirada temporal

Noutra zona do continente, o leste de Chad, os equipos de MSF tamén se reduciron a consecuencia da situación conflitiva que se vive, aínda que algúns equipos aínda seguen traballando na rexión. Non así no caso da Axencia da ONU paira os refuxiados (ACNUR), que retirou temporalmente parte do seu persoal do leste de Chad tras varias incursións de grupos armados nas súas instalacións. Só o persoal esencial mantense na zona paira asegurar o apoio básico nos campos de refuxiados, que acollen a preto de 30.000 refuxiados de Darfur. “Cando as condicións de seguridade impiden cumprir co noso mandato e, ademais, a integridade física ou a vida dos traballadores humanitarios vese ameazada, non hai outra alternativa máis que evacuar ao persoal”, explica a responsable de información pública do ACNUR en Chad, Annette Rehrl.

“Cando a integridade física dos traballadores humanitarios vese ameazada, non hai outra alternativa máis que evacuar ao persoal”

Os refuxiados chegan por miles, “o sábado día 9 chegaron uns 10.000”, precisa Rehrl. Na súa maioría, son mulleres e nenos “moi traumatizados”. Por iso, cando una organización retírase dun territorio, trátase de continuar asistindo á poboación a través de organizacións locais, desde os países limítrofes. “Antes da evacuación, o ACNUR trata de organizar as actividades nos campamentos a través dos propios líderes dos refuxiados para que se poida manter a subministración básica de asistencia humanitaria”, engade Rehrl.

Cando intervén una ONG

Una ONG decide intervir nun país cando conflúen dúas necesidades: asistencia e protección. “O noso obxectivo é aliviar o sufrimento e contribuír á supervivencia das poboacións máis vulnerables”, explican desde MSF. Neste caso, entran en xogo o dereito de todas as persoas á saúde e á integridade física, pero ademais, a presenza de persoal humanitario e o seu contacto coa poboación permiten denunciar casos de inxustiza ou vulneración de dereitos.

Cando intervén una ONG

As catástrofes naturais son outra razón pola que o persoal dunha ONG trasládase a traballar a unha determinada zona ou país. Trátase, en moitos casos, de situacións de emerxencia nas que é necesario atender á poboación, especialmente, nos primeiros momentos. A miúdo, este tipo de intervencións céntranse en quen non reciben asistencia ou atopan máis dificultades paira acceder a ela.

“O noso obxectivo é aliviar o sufrimento e contribuír á supervivencia das poboacións máis vulnerables”, revela MSF

Noutros casos, o persoal internacional trasládase a países que padecen epidemias ou fames negras. Son actuacións a longo prazo, proxectos estables que tratan de paliar as consecuencias de enfermidades esquecidas ou situacións que se prolongan no tempo. O que sempre se tenta é traballar en colaboración con persoal local, xa que coñece as necesidades reais da poboación, ademais do idioma. En función das necesidades de cada proxecto, a estrutura do equipo varía.

Doutra banda, en cada país adoita haber varios proxectos, polo que cando se suspenden as actividades dunha organización, a poboación afectada é maior do que en principio puidese parecer. Xeralmente, os proxectos coordínanse desde a capital do país, onde se atopa o coordinador xeral ou xefe de misión. O resto do equipo adoita estar composto por unha persoa encargada de levar as contas, un coordinador médico, un coordinador loxístico e traballadores nacionais que dan apoio en distintas áreas.

Cando una ONG abandona un país, téntase que este equipo traspase os seus proxectos “a outras organizacións ou ás estruturas nacionais”. “En Burundi, afortunadamente, puidemos facelo cos programas de tratamento da desnutrición porque xa comezaramos hai tempo o traspaso ás estruturas públicas de saúde”, detalla o director de operacións de ACH.