Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Da beneficencia á solidariedade

Distintas formas de achegarse aos máis necesitados
Por miren 23 de Marzo de 2005

Ao longo da historia, a humanidade buscou superar os problemas sociais como a fame, a pobreza ou a exclusión desde diversos puntos de vista. E aínda hoxe, distintas perspectivas conviven nas prácticas solidarias. Na actualidade existen propostas innovadoras, que integran aos beneficiarios de proxectos sociais na xestión e o desenvolvemento das propostas, que coexisten con outras que levan adiante accións caritativas ou benéficas. Estas formas de achegarse á problemática social poderían agruparse en tres grandes grupos.

A Beneficencia

É unha perspectiva segundo a cal unha persoa que ten, o benefactor, brinda un ben ou un servizo a quen non o ten. Nesta relación de desigualdade, quen reciben son obxectos de caridade e non suxeitos de dereitos. Historicamente, a aparición deste modelo orixínase na Idade Media, sendo fundamentalmente a Igrexa quen se ocupa da atención dos indixentes, os pobres e os marxinados, coa colaboración de fieis lle, motivados por sentimentos relixiosos e piadosos.

Na Idade Moderna, coa paulatina desaparición das sociedades feudais, aparece en escena a chamada beneficencia pública, exercida polos concellos, sendo o de Bruxas, (Bélxica), en 1526, o primeiro que promulga as leis de beneficencia, e converte a asistencia caritativa aos pobres no primeiro plan municipal de beneficencia pública. Co tempo, o Estado profundou este tipo de intervención, creando entidades encargadas de proporcionar fondos públicos para a atención de novos destinatarios: os anciáns, os nenos, os enfermos, os pobres en xeral, mantendo a visión asimétrica entre benefactor e beneficiario. Non só o Estado adoptou esta modalidade, senón que moitas organizacións da Sociedade civil realizaron e realizan beneficencia.

A Solidariedade

As debilidades das políticas asistencialistas – a descontinuidade, a fragmentación, o baixo grao de profesionalización, o carácter mínimo, en comparación co volume do gasto social, e a subordinación política- motivan un cambio na concepción dos programas sociais. Paulatinamente, prodúcese un xiro fundamental na concepción da sociedade civil e o Estado e nacen os valores de solidariedade. En lugar de levar adiante accións de forte control social, que toman aos máis desprotexidos como suxeitos pasivos, sen capacidade de deseño nin de crítica sobre os seus destinos; establécese que todos os cidadáns teñen os mesmos dereitos a lograr un determinado benestar e que se algúns non acceden a el, débense realizar políticas destinadas a corrixir esta situación de desigualdade.

Nesta etapa xorden os seguros sociais e posteriormente, o Sistema de Seguridade Social, cuxa primeira manifestación ten lugar na Alemaña de Bismarck en 1881.Deben pasar moitas décadas para alcanzar o chamado Estado de Benestar, baseado nos principios de prevención, promoción da autonomía persoal, integración social e igualdade de oportunidades.

Xunto co cambio da intervención estatal, prodúcese unha transformación no seo da sociedade civil. Aparecen institucións non confesionais, preocupadas polos problemas da comunidade, que buscan xerar programas e proxectos para superar a pobreza. Estas accións solidarias tamén cambiaron, xunto coa perspectiva do Estado. Búscase impulsar proxectos de participación activa e interactiva que vincule a todos os sectores, que respecten e teña en conta as necesidades do sector social ao que se dirixen. Esta nova forma de intervención baseada na solidariedade é respectuosa dos beneficiarios, considéraos como cidadáns plenos e busca a súa integración á sociedade como axentes de desenvolvemento.

Intervención asistencialista

Coa Revolución Francesa xorde unha nova concepción da sociedade, baseada nos principios de liberdade, igualdade e fraternidade e nunha comunidade de cidadáns, onde o marxinado é un individuo con dereitos e deberes. Neste momento xorde unha forma de intervención, a Asistencia Social, que constitúe unha obrigación inalienable do Estado.

As institucións non gobernamentais, fundamentalmente a Igrexa, continúan participando activamente na asistencia dos pobres e marxinais, pero a participación do Estado constitúe un cambio fundamental na Historia. A asistencia social pode definirse como un conxunto sistematizado de principios, normas e procedementos para axudar a individuos, grupos e comunidades á resolución dos seus problemas sociais. Esta modalidade nace xunto co xurdimento do Estado liberal e o capitalismo industrial.