Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Deportistas sen barreiras

Os deportistas con discapacidade acumularon premios ao longo de 2009, pero o seu recoñecemento é aínda escaso
Por Azucena García 30 de Decembro de 2009
Img rafabotello
Imagen: Rafa Botello

En 2009 cultivaron grandes triunfos. Os deportistas paralímpicos despiden o ano con satisfacción e un bo número de trofeos nos andeis. Pero non son tan coñecidos nin recoñecidos como as grandes fichaxes de certas disciplinas, nin asinan contratos millonarios. O seu premio é o orgullo de saberse gañadores na sociedade porque romperon numerosas barreiras. Son deportistas con discapacidade, pero non incapacitados.

Ganas de superación

Grandes figuras do deporte cuxos nomes se coñecen menos do que sería desexable. Richard Oribe, Juanjo Méndez, Esmeralda Sánchez, Jessica Castelán, Jon Santacana, Javier Soto ou Rafael Botello acumulan premios, horas de adestramento e grandes doses de esforzo e superación, pero son descoñecidos paira moitos.

Rafa Botello é un atleta catalán que practica deporte en cadeira de rodas. Comezou en maio de 2003, “despois dun accidente de bicicleta o 29 de agosto de 2002”. “Empecei grazas a un mozo da miña comarca que practicaba atletismo en cadeira de rodas e axudoume co material”, rememora. Facía tres anos que se dedicaba a este deporte de maneira amateur, pero a cadeira de atletismo deulle “a oportunidade de continuar este soño”. O deporte achegoulle “todo”. Permitiulle coñecer a persoas do mundo enteiro, competir en todos os continentes “habitados” e “vivir de algo que empezou como un hobby, pero que hoxe en día é un traballo”.

Apaixónalle o atletismo porque é un deporte san, divertido e fácil de practicar. Esa paixón levoulle a participar en novembro no Maratón de Nova York, onde quedou entre os 12 primeiros clasificados. Paira Rafa, como lle gusta que lle chamen, supuxo “prestixio, felicidade e novos patrocinadores” xa que, aínda que é una carreira aberta, moi poucos atletas toman parte nela coas condicións de ‘Wheelchair Athlete’ (atleta en cadeira de rodas). “Xunto ao de Londres, é o mellor maratón. E é un orgullo que se fixen no meu e decidan convidarme”, explica.

Con 12 anos, Javier Soto, Mellor deportista xordo do Século XX, xa practicaba cinco deportes na escola

Igual de orgulloso sente Javier Soto, galardoado como o Mellor deportista xordo do Século XX e gañador dunha medalla de prata no I Campionato do Mundo de Atletismo paira xordos (subcampión mundial de 1.500 metros). Atesoura 100 trofeos e máis de 200 medallas. Con 12 anos, xa practicaba cinco deportes na escola: fútbol, atletismo, baloncesto, tenis e natación. “Sempre me gustou moito o deporte e dáballeme ben, por iso era difícil elixir un”, detalla.

Ao comezar o bacharelato reduciu a práctica a dúas disciplinas, fútbol e atletismo. Entón chegou o momento de tomar a decisión: “Tiven que elixir un deporte paira poder compaxinalo cos estudos, que antes de selectividade fixéronse máis duros”. Os seus deportes preferidos eran o esquí e o fútbol, pero sopesou as vantaxes do atletismo -“máis liberdade, contacto coa natureza, individualidade”- e decantouse por el.

Con 19 anos comezaron as competicións profesionais, dedicado xa en exclusiva ao atletismo, e así se mantén na actualidade. Adestra con Antonio Serrano, en Madrid, “nun grupo de atletas de elite, como Juan Carlos Higuero, Javier Guerra, Chema Martínez ou Juan Carlos da Ossa”. É un máis.

O día a día dos adestramentos

Todo deportista necesita practicar moitas horas antes de participar nunha competición. Por este motivo, o apoio do público e as vitorias resultan moi especiais. Javier Soto destaca ademais una “vantaxe”. “Fronte aos atletas que ouven, teño a sorte de non porme tan nervioso como eles debido aos ruídos do público. Podo concentrarme mellor, aínda que os aplausos animan a conseguir mellores resultados”, indica.

O día a día dos adestramentos

A xordeira afecta o adestramento deportivo porque os atletas deben prestar máis atención á técnica de carreira, debido ás dificultades paira controlar o equilibrio pola falta de audición. Así resume Javier o traballo diario cos seus adestradores. Estes son fundamentais. A comunicación que manteñan, xunto cun ambiente propicio, determinan o resultado “e que os deportistas se poidan integrar sen dificultades”.

Outro aspecto importante é a seguridade, adestrar en lugares que non impliquen riscos. Non poder ver nin ouvir obriga a confiar na contorna. Hai que saber que se pode practicar deporte con garantías, sen preocuparse de posibles obstáculos. Os espazos deben carecer de barreiras. As persoas xordas non poden escoitar os avisos ou advertencias, “algo que imaxino que debe axudar moito”.

Javier Soto considera que se deberían realizar adaptacións e reformas nos polideportivos, campos de competición e instalacións para que as persoas con algunha discapacidade visítenos e utilícenos nas mesmas condicións que o resto de persoas. No entanto, recoñece que nos últimos anos levouse a cabo “un cambio importante” e melloráronse algunhas infraestruturas.

Instinto loitador

O deporte ensina a superarse, demostra que todas as persoas contan paira a sociedade, permite coñecer novas xentes e fomenta os intercambios culturais, humanos e técnicos. Javier Soto engade que “fortalece o instinto loitador e fai máis rendible o mundo laboral, educativo ou social”.

O deporte ensina a superarse, demostra que todas as persoas contan paira a sociedade

Os deportistas paralímpicos pelexan por desterrar diferenzas. O principal reto é conseguir as mellores marcas posibles e “achegar ao nivel dos deportistas válidos e minusválidos”. “No caso dos deportistas xordos -lembra Soto-, na tempada 2007-2008 vimos ao primeiro xogador xordo da historia da NBA, Lance Allred de Cleveland Cavaliers”. Pero houbo máis. Nos Xogos Olímpicos de Sidney, un deportista xordo de Sudáfrica, Terence Parkin, conseguiu a medalla de prata en 200 metros braza. Nas tempadas 2008 e 2009, un xogador xordo do club Olimpia de Eslovenia, Miha Zupan, tivo a honra de xogar na Euroliga de Baloncesto.

Paira transmitir estes exemplos, e o seu propio, Soto participou na edición do libro ‘Xordo e que!’, una experiencia que coincidiu coa súa participación en numerosas competicións atléticas e que lle obrigou a levar os apuntamentos “en cada viaxe paira continuar a redacción”. Con todo, a pesar do esforzo, cualifica este traballo como “gratificante” e confía en que o libro “sirva de estimulo paira a sociedade, en especial, ás persoas minusválidas”.

Recoñecemento

Esforzo e superación son dous termos que forman parte do vocabulario de calquera persoa con discapacidade. Resumo o seu día a día, una cotidianeidad á que anhelan sumar un concepto que aínda se lles resiste: recoñecemento. “A cuestión é que paira ser recoñecidos temos que empezar por nós mesmos”, subliña Rafa Botello. Na súa opinión, os deportistas paralímpicos teñen que adestrar ao mesmo ritmo que os olímpicos e as propias federacións deben esixirllo.

“É moi importante compartir Centro de Alto Rendemento con atletas olímpicos, para que vexan que adestramos igual e que somos iguais”, defende Rafa Botello

Tras a súa experiencia nos Xogos Paralímpicos de Pequín 2008, a primeira neste sentido, considera oportuna a reforma dos requisitos paira acudir a un campionato internacional, por parte do Comité Paralímpico. Cre que todos os deportistas, sen condicións, deben cumprir uns mínimos “paira respectar ao deporte e a eles mesmos”. Os adestramentos deberían ser similares e, “por iso -admite-, é moi importante compartir Centro de Alto Rendemento con atletas olímpicos, para que vexan que adestramos igual e que somos iguais”.

Javier Soto considera que nos últimos anos avanzouse nas axudas e as adaptacións “paira calquera deporte”, pero destaca a súa preocupación porque non chegue o estancamento, “xa que queda moito por facer”. Una das cuestións pendentes, ao seu xuízo, pasa porque o movemento olímpico internacional contemple todas as adaptacións posibles para que os deportistas paralímpicos poidan competir ao mesmo nivel que os olímpicos.

Galardoado como Mellor deportista xordo do século XX, Soto destaca este título como “una satisfacción moi grande” e un dos maiores logros da súa carreira deportiva polo prestixio que supón. Non dubida do gran estimulo que representou paira el, paira o seu adestrador, o seu club e, en especial, paira a súa familia. “A eles débolles todo, polo seu apoio e por estar aí. Se non fóra por eles, non tería ese recoñecemento”, afirma emocionado.

Superou con éxito o principal problema dos deportistas xordos: a falta do sentido do equilibrio. Aínda que con consecuencias. Esta circunstancia obrígalles a estar pendentes da contorna e a única forma de conseguilo, “á marxe do aspecto visual”, reside no contacto co chan. “Por iso pisamos con tanta forza en cada apoio, coma se zapateáramos, o que nos provoca moitos problemas de lesións”, explica. En cada carreira, Soto tenta controlar as dificultades de orientación e a tendencia a mirar dun lado a outro “co fin de correr ben tácticamente e controlar o noso corpo paira non perder un tempo excesivo”. Grazas ao seu adestrador, depura as súas técnicas e corrixe defectos. Nas probas, tómanse outras medidas. Un sistema especial indica a saída cun flash luminoso e un disparo “máis forte do normal”, que os atletas escoitan como un lixeiro estalido.

Fomentar o deporte escolar

Os menores con discapacidade interesados en practicar deporte non sempre atopan facilidades. Sería interesante que se fomentase o deporte escolar, sobre todo o deporte inclusivo, paira aumentar a calidade e a participación. Soto propón a organización de “Xogos escolares” ou “Escolas deportivas” paira ensinar aos nenos as diferentes modalidades e que decidan cales lles interesan e en cales poden sobresaír de acordo á súa condición física. “En xeral, deberíase deseñar un programa de concienciación social para que os deportistas minusválidos de base integrémonos máis na sociedade, recoñézase a nosa presenza e sintámonos un pouco máis protagonistas”, reivindica.

Una persoa discapacitada non perde aptitudes, senón que ten outras que debe aproveitar

Aos futuros deportistas, lembra que una persoa minusválida non perde aptitudes, senón que ten outras que debe aproveitar. Son capacidades que lles converten en atletas.”Una frase que teño exposta na miña habitación e que me gustaría transmitir aos deportistas válidos e minusválidos é a seguinte”, expón Soto: “Se deixas 1 día de adestrarche, nótao o teu corpo. Si son 2 días seguidos, nótano quen están ao teu lado. Si son 3 días, até os espectadores danse conta. Só a disciplina e a constancia fan aos campións”.