Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Discapacidade en España

O último Informe Olivenza revela unha baixa taxa de emprego entre persoas con discapacidade e unha escasa aplicación da Lei de Dependencia
Por Azucena García 11 de Xaneiro de 2011
Img discapacitada
Imagen: lafleur

Cada dous anos, o Informe Olivenza, elaborado polo Observatorio Estatal da Discapacidade, radiografía a situación das persoas con discapacidade en España. Analiza os avances e retos no ámbito da sanidade, lecer inclusivo, accesibilidade, emprego ou educación, entre outros factores. O último estudo acábase de publicar e as conclusións destacan progresos pero, unha vez máis, esixen máis cambios.

No estudo, publicado a comezos de xaneiro, tómase como período de referencia o bienio 2008-2009. No entanto, o informe conta cos datos recompilados na última Enquisa de Discapacidade, Autonomía Persoal e situacións de Dependencia (IDADE) realizada en 2008, ademais dalgúns datos dispoñibles referidos a 2010. Debúxase a situación de 4,1 millóns de persoas con discapacidade, que viven en domicilios particulares ou en centros residenciais.

Por sexos, nos últimos anos fíxose fincapé na situación das mulleres con discapacidade por ser maioría (2,5 millóns fronte a 1,6 millóns de homes), enfrontarse a máis casos de discriminación e residir en boa parte no fogar familiar (2,3 millóns fronte a 1,5 millóns de homes). Respecto dos nenos, son máis de 60.000 os menores de 5 anos con algunha limitación. Nesta franxa de idade, os nenos (60,3%) superan ás nenas (39,7%).

Un de cada tres nenos de 0 a 5 anos con limitacións non recibe ningún tipo de axuda persoal ou técnica

No caso dos pequenos, é fundamental a atención temperá, pero apenas o 56,6% participa nalgún destes programas ou noutros de estimulación ou logopedia. Estímase que o 34,9% dos nenos de 0 a 5 anos con limitacións -uno de cada tres- non recibe ningún tipo de axuda persoal ou técnica, mentres que o 37,6% recibe asistencia ou axuda persoal, un 7% benefíciase de axudas técnicas e un 15,2%, de ambas as axudas.

Oito de cada dez coidadores destes nenos son mulleres entre 30 e 44 anos. En tres de cada catro casos, é a nai quen se fai cargo. Desde este ano, a Lei Xeral da Seguridade Social e o Estatuto dos Traballadores recoñece unha nova prestación da Seguridade Social para os pais traballadores que deban coidar de menores con cancro ou enfermidade grave. Os requisitos para o acceso á nova prestación son os mesmos que os establecidos para a maternidade contributiva: estar afiliado á Seguridade Social e ter cuberto o período de cotización mínimo requirido.

Lei de dependencia

Unha normativa básica neste contexto é a Lei de promoción da autonomía persoal e atención ás persoas en situación de dependencia, que por primeira vez garante unha serie de servizos e prestacións, aínda que a súa posta en práctica non obtivo os resultados esperados. Máis do 26% das persoas dependentes que teñen dereito a recibir prestacións e servizos non accedeu aínda a estes beneficios, segundo datos do Instituto de Maiores e Servizos Sociais (Imserso). “Dos 888.962 dependentes, 234.463 esperan que as administracións autonómicas apróbenlles un Plan de Atención Individual (PIA), imprescindible para asignar un tipo de servizo”, sinala.

“Chama a atención a escasa asignación da prestación de axuda a domicilio”

O estudo recoñece que a Lei “é o avance máis significativo en protección social”, aínda que a finais de 2009 rexistrábanse “importantes diferenzas territoriais no seu nivel de desenvolvemento” e “chama a atención a escasa asignación da prestación de axuda a domicilio”, a pesar de que se considerou que sería, afirma o estudo, “a prestación máis importante”. A 1 de setembro de 2010, o número de persoas á espera de determinar o Programa Individual de Atención (PIA) experimentara unha redución discreta -dunhas 18.000 persoas desde xaneiro-.

Retos e oportunidades para o emprego

Outros factores, como o nivel educativo, revélanse inferiores nas persoas con discapacidade: o nivel formativo do 84% das persoas con 25 ou máis anos non supera o Ensino Secundario Obrigatoria (fronte ao 53,7% entre as persoas sen discapacidade). De novo, por xénero, o nivel educativo das mulleres é inferior ao dos homes. Este dato cobra interese respecto ao acceso ao mercado laboral, posto que a formación é un factor que inflúe en boa medida.

En 2008 contabilizábanse 1,48 millóns de persoas con discapacidade en idade laboral -entre 16 e 64 anos-, pero delas traballaban 419.300. Outras 106.800 estaban en situación de desemprego e o resto dividíanse entre pensionistas, estudantes, amas de casa ou outras situacións. Ao comparar estes datos cos das persoas sen discapacidade, as diferenzas son claras: a taxa de actividade en persoas con discapacidade é do 35,5% (75,2% entre persoas sen discapacidade), a taxa de emprego chega ao 28,3% (fronte ao 67,2%) e a taxa de paro ascende ao 20,3% (fronte ao 10,6%).

Aínda que a crise afecta a todos os ámbitos da economía e favorece o aumento da taxa de desemprego en xeral, en proporción, esta é maior entre as persoas con algunha limitación. O acceso ao mercado de traballo supón “un elemento crave para a plena integración social e o desenvolvemento dunha vida diaria en igualdade de condicións”, subliña o informe, polo que se consideran fundamentais as medidas que o impulsen.

Entre estas, destácase a aplicación da Estratexia global de acción para o emprego de persoas con discapacidade 2008-2012, cuxo obxectivo é “mellorar a calidade no emprego e dignificar as condicións de traballo das persoas con discapacidade”. A súa aplicación permitiu un plan extraordinario de mantemento e fomento do emprego dos traballadores con discapacidade, mediante subvencións e axudas, o incremento da cota de reserva no acceso ao emprego público e modificacións impositivas que benefician ás persoas con discapacidade nos impostos directos e indirectos.

Tamén se bonifican os contratos indefinidos das persoas con discapacidade e o 100% da cota empresarial á Seguridade Social que pagan os centros especiais de emprego, destináronse subvencións para afrontar o custo salarial dos postos, sobre todo, de traballadores con especiais dificultades de inserción laboral e aprobáronse facilidades para que os pais autónomos contraten como traballadores por conta allea aos fillos maiores de 30 anos que convivan con eles, ademais doutras medidas centradas na xubilación anticipada.

Convención sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade

Ocupa o segundo capítulo do informe. A Convención de Nacións Unidas sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade supuxo un gran avance e, por iso, adaptouse ao marco xurídico español tras a súa ratificación o 3 de maio de 2008. Esta supón “un sistema efectivo de protección” dos dereitos fundamentais, xa que, ata este momento, a propia Constitución española conta cunha única disposición relativa aos dereitos das persoas con discapacidade, recollida no Artigo 49.

Previsións para 2011

Durante a presentación deste informe, adiantáronse os pasos que se darán en 2011. As principais novidades centraranse na regulación das condicións básicas de accesibilidade e non discriminación, un Anteproxecto de Lei de Reforma das leis de Enjuiciamiento Civil, Código Civil, Código de Comercio e Estatuto Órganico do Ministerio Fiscal relativo a procedementos de incapacitación, un proxecto de real decreto sobre as condicións de accesibilidade e non discriminación de contornas, produtos e servizos para a participación das persoas con discapacidade na vida política e nos procesos electorais, así como un proxecto de real decreto para mellorar a coordinación entre servizos sociais e servizos públicos de emprego nos procesos de inserción de persoas con discapacidade no mercado de traballo. Ademais, prevese regular a Etiquetaxe Braille, unha Estratexia integral española de cultura para todos, un Plan de Acción de xoguetes para todos, un Estudo integral de necesidades das persoas con discapacidade no ámbito rural e o reforzo da perspectiva de xénero.