Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Emigración de profesionais cualificados aos países do Norte

A "fuga de cerebros" provoca un verdadeiro éxodo nos países en desenvolvemento, especialmente en África subsahariana
Por Azucena García 24 de Novembro de 2007

Cada ano, miles de inmigrantes cualificados chegan aos países do Norte paira desenvolver a súa carreira profesional. Buscan mellorar a súa calidade de vida e lograr as oportunidades que os seus lugares de orixe non lles conceden. En países como Liberia ou Angola, máis do 50% do persoal sanitario foxe cada ano por esta razón. De feito, a Organización Mundial da Saúde asegura que o África subsahariana carga co 24% do peso mundial de todas as enfermidades, aínda que só conta co 3% dos facultativos sanitarios. Un informe recente de Intermón Oxfam afirma que o noso país non é aínda uno dos primeiros destinos da emigración intelectual, pero advirte de que pode chegar a selo cando, a partir de 2015, fagan falta uns 7.000 profesionais sanitarios licenciados cada ano e as facultades españolas “ofrezan aproximadamente uns 4.000”.

Causas da emigración intelectual

Causas da emigración intelectual

A Organización Internacional do Traballo (OIT) calcula que os países en desenvolvemento perden entre un 10 e un 30% dos seus traballadores capacitados por mor da “fuga de cerebros”. Miles de científicos, enxeñeiros, investigadores, profesores, economistas, profesionais sanitarios e informáticos emigran cada ano aos países industrializados paira desenvolver alí a súa carreira profesional. Entre as causas que esgrimen paira abandonar os seus lugares de orixe, destacan as baixas expectativas laborais e de progreso, así como os soldos que obteñen no estranxeiro e que poden ser, nalgúns casos, até 20 veces superior aos que lles ofrecen nos seus países.

O último informe da Conferencia da ONU paira o Comercio e o Desenvolvemento (UNCTAD) detalla como os desembolsos anuais que os 50 países máis empobrecidos do mundo destinaron a investigación e formación técnica durante o trienio 2003-2005 foron de case 530 millóns de euros, é dicir, o 3,6% de toda a axuda exterior que recibiron. En concreto, a axuda paira a investigación agrícola, un sector do que dependen preto de 767 millóns de persoas, alcanzou os 16 millóns de euros anuais, mentres que o investimento destinado a este fin situouse no 0,47% do Produto Interior Bruto agrícola.

As baixas expectativas laborais, os soldos que obteñen no estranxeiro e os conflitos armados son algunhas das razóns desta fuxida

O profesor e director do blog do Instituto de Empresa, Rafael Pampillón, engade que “outras causas que empuxan aos cerebros do Terceiro Mundo a fuxirse a economías desenvolvidas” son a pobreza, a inxustiza, a intolerancia relixiosa, os conflitos armados e a procura dunhas mellores condicións de vida e unha contorna no que poder desenvolver as facultades que adquiriron durante a formación. “ven impulsados a emigrar polas escasas perspectivas profesionais nos seus países de orixe”, insiste Pampillón, experto en Análise de países e Contorna económica.

A Organización Internacional paira as Migracións (OIM) cifra en 20.000 o número de persoas cualificadas que abandonan o continente africano cada ano, tentados pola esperanza dun futuro mellor. A pregunta é conségueno? “O éxito dun inmigrante no seu país de destino está estreitamente relacionado co seu grao de cualificación. Con todo, hoxe en día non é sinxelo conseguir un contrato de traballo desde o seu país de orixe e nun gran número de ocasións o inmigrante lánzase á aventura”, recoñece Pampillón.

O Banco Mundial considera “máis probable” que os emigrantes de América Latina e de Europa oriental, con niveis similares de educación, terminen realizando traballos non cualificados en Estados Unidos, fronte aos emigrantes educados que proceden de India e Reino Unido. Una das principais razóns paira defender este argumento é o idioma, xa que tanto en India como en Reino Unido fálase inglés e, “por suposto, esa é una gran vantaxe cando emigran aos Estados Unidos”, destaca esta entidade.

Países máis afectados

O continente máis prexudicado pola “fuga de cerebros” é, como noutras tantas cousas, África. Máis do 50% dos médicos de Liberia, Angola ou Mozambique emigra ao estranxeiro, así como o 29% dos facultativos do África subsahariana. Tamén Cabo Verde, Gambia e Somalia perderon nos últimos anos a máis do 50% dos seus profesionais con formación universitaria e nos países caribeños a situación tamén é extrema. Durante o ano 2000, Haití viu como máis do 80% da poboación cualificada emigraba a países desenvolvidos e 8 de cada 10 profesionais universitarios de Xamaica vive fóra do país.

O continente máis prexudicado é África: máis do 50% dos médicos de Liberia, Angola ou Mozambique emigra ao estranxeiro

Pola súa banda, nos países asiáticos o éxodo de persoas con título universitario oscila entre o 5% de India ou China, ao 10% de Filipinas e o 15% de Corea do Sur. Ademais, un 25% dos graduados iranianos están no estranxeiro. En total, 25 millóns de persoas cualificadas e non cualificadas de Asia e Oriente Medio residen fóra do continente.

Respecto de América Latina, o 70% dos peruanos que terminan o seu doutoramento en Estados Unidos decide quedar alí a traballar, un bo número de científicos e técnicos arxentinos instálanse tamén neste país e cóntanse por miles os venezolanos altamente cualificados que, segundo Pampillón, foxen do seu país pola situación política e fixan a súa residencia en Italia ou España. “Son exemplos da fuga de cerebros que, ao non regresar, desangran aos seus países de orixe”, describe.

Os destinos preferidos, ademais do país norteamericano, son a Unión Europea, Australia e Canadá. De feito, estes dous últimos teñen a maior proporción de inmigrantes educados, respecto ao número total de estranxeiros. Polo xeral, a emigración intelectual afecta especialmente aos países máis pobres e pequenos. Deles parten a maioría de inmigrantes cualificados e é neles onde se dan as consecuencias máis dramáticas.

Principais consecuencias

A ONG Intermón Oxfam (IO) presentou recentemente o informe “Puertas ao mar. Por que todos deberiamos estar interesados nunha política migratoria máis xusta e intelixente”. Nel, recóllense datos sobre o impacto que pode ter a inmigración nos países en desenvolvemento e ponse de manifesto como un incremento de tan só o 3% no número de inmigrantes cualificados podería xerar un beneficio próximo a 305.000 millóns de dólares. Esta cantidade suporía o dobre de toda a axuda ao desenvolvemento, a condonación de débeda e os beneficios derivados dun hipotético acordo comercial na rolda de Desenvolvemento da Organización Mundial do Comercio nun ano.

O coordinador de investigacións de IO, Gonzalo Fanjul, sinala que o problema “básico” da fuga de cerebros é xustamente o que describe o estudo: “Os países en vías de desenvolvemento invisten un diñeiro que non teñen en formar persoal sanitario, profesores, enxeñeiros ou informáticos e, cando estes profesionais xa están formados, ven como emigran paira desenvolver a súa carreira profesional nos países ricos”. Este asunto é particularmente grave nalgúns sectores como o sanitario. Bastan algúns datos:

  • Paquistán perde cada ano a metade dos seus licenciados.
  • Un total de 38 dos 47 países de África subsahariana non cobren o estándar mínimo establecido pola Organización Mundial da Saúde de 20 médicos por cada 10.000 persoas.
  • Polo menos un 12% dos médicos indios están no Reino Unido.
  • En torno ao 60% dos médicos formados en Ghana abandonaron o país durante os anos 80.
  • Xamaica e Granada teñen que formar a cinco médicos paira reter a un.
  • En Kenya, cada médico que se vai representa una perda paira o país de 500.000 dólares e un enfermeiro, 200.000 dólares.
  • Etiopía perdeu a metade das súas patólogos entre 1984 e 1996.

“En África subsahariana está a producirse un verdadeiro éxodo de persoal sanitario, tantos médicos como enfermeiros e enfermeiras”, relata Fanjul, quen advirte sobre o futuro de España neste sentido: “En Madrid xa hai problema paira cubrir as prazas dos hospitais novos, que terán que recorrer a españois retornados ou a profesionais estranxeiros de América Latina e África”. Tras abastecer durante anos boa parte dos hospitais europeos, un estudo realizado pola Universidade de Canarias paira o Ministerio de Sanidade afirma que o noso país necesitará, a partir de 2016, máis de 7.000 novos médicos cada ano, a pesar de que as facultades españolas de medicamento ofrecen uns 4.000 licenciados anuais. As contas non salguen.

En Honduras, a emigración de profesores a Estados Unidos obriga aos alumnos de Secundaria a impartir clases aos máis novos

Mentres, noutros sectores como o educativo, tamén hai grandes carencias. En Honduras una parte importante da atención escolar recae en profesionais que practicamente non terminaron os estudos secundarios. “De feito, algúns son estudantes de Secundaria que comezan a dar clases porque xa non hai mestres que poidan atender esas necesidades. Boa parte dos mestres hondureños emigraron a Estados Unidos”, explica Fanjul.