Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

África, o continente máis esquecido

Dos 18 países máis pobres do mundo, 12 localízanse en África Subsahariana
Por Azucena García 15 de Maio de 2007

África é o continente máis pobre. No seu interior acolle a 12 dos 18 países con máis necesidades do mundo. Pero o realmente rechamante é que, lonxe de mellorar, a situación de todos eles agravouse desde 1990. As organizacións humanitarias e os organismos oficiais advirten unha e outra vez da situación de crise que afecta a moitas rexións, pero os fondos de axuda ao desenvolvemento non terminan de alcanzar a meta do 0,7%. En África Subsahariana, concretamente, a situación é moi preocupante a pesar de que as partidas destinadas a esta zona pola ONG de Desenvolvemento (ONGD) aumentaron considerablemente en 2005. Foi a segunda área xeográfica á que se destinou máis diñeiro paira a realización de programas. Enfermidades, fame, falta de auga e infraestruturas sanitarias deficientes son só algunhas das carencias que padecen, a día de hoxe, millóns de persoas.

Insuficiente axuda ao desenvolvemento

Insuficiente axuda ao desenvolvemento

A pesar de ser un continente rico en recursos naturais, África depende, en certo xeito, da caridade do resto do planeta. Enfermidades, guerras ou fame negra son só algunhas das fotografías máis habituais desta parte do mundo. O Informe sobre Desenvolvemento Humano 2005 do Programa das Nacións Unidas paira o Desenvolvemento (PNUD) recoñecía hai dous anos que se produciron “avances xerais de importancia” en todo o mundo, pero que 18 dos países máis pobres -12 deles localizados en África Subsahariana- empeoraron os seus niveis de ingresos, esperanza de vida e educación con respecto a 1990, cando se publicou o primeiro Informe sobre Desenvolvemento Humano. Sudáfrica, por exemplo, descendeu desde entón 35 lugares na clasificación do Índice de Desenvolvemento Humano (IDH), mentres que Botswana baixou 21 postos. Ademais, o último lugar da clasificación é paira outro país africano: Níxer.

A situación nesta última zona é caótica: infraestruturas precarias, forte discriminación cara ás mulleres, tensións en Chad, gran dependencia do sector primario… Precisamente, España conta cun Plan de Actuación Especial 2006-2008 paira Níxer, cuxo obxectivo global é que todas as actuacións e accións da cooperación española contribúan “a reducir a vulnerabilidade da poboación nixeriana a través de iniciativas que promovan o desenvolvemento rural sustentable, a maior cobertura das necesidades básicas e o aumento da capacidade das mulleres”. Ademais, o Goberno presentou en 2006 o Plan África , que pretende conseguir até 2008 o desenvolvemento do África subsahariana e o control da inmigración irregular.

No plano mundial, o informe da ONU avoga por cambios drásticos e rápidos nas políticas de axuda, comercio e seguridade

No plano mundial, o informe da ONU tamén avoga por “cambios drásticos e rápidos” nas políticas de axuda, comercio e seguridade. Neste sentido, lembra que desde 1990 os países en desenvolvemento representan máis da metade de todos os conflitos armados. Só en África, concéntrase case o 40% das guerras. Delas, a crise do Chad está a ser una das máis preocupantes, cunhas 375.000 persoas refuxiadas ou desprazadas. Intermón Oxfam criticou recentemente aos países doantes “pola súa débil resposta á crise humanitaria en Chad” e esixiulles una maior xenerosidade paira atender a petición de Nacións Unidas e contribuír con 127 millóns de euros. Até o momento, este fondo apenas recibiu 58 millóns. Segundo a ONG, España é un dos países que aínda non achegou o seu parte (4,2 millóns).

Ante estes datos, parece claro que os gobernos deben aumentar as cantidades destinadas a axuda ao desenvolvemento, pero tamén a calidade das mesmas. Isto significa que os fondos que se invisten nestes países deben ser capaces de conseguir avances nos principais problemas. Tan importante é a cantidade que se doa, como os resultados. É necesario que o emblemático 0,7% deixe de ser una reivindicación paira converterse nunha realidade e que o investimento nos países en desenvolvemento acompáñese de dous elementos: una boa planificación e una adecuada coordinación entre os doantes e os seus obxectivos.

A achega das ONGD

A imaxe máis coñecida de África é a da extrema pobreza, sobre todo, en África Subsahariana. Quizá por iso os esforzos da ONG de Desenvolvemento (ONGD) centráronse nos últimos anos nesta zona. O Informe 2006 sobre o sector das ONGD, publicado pola Coordinadora de ONG de Desenvolvemento de España (CONGDE) con datos referidos a 2005, destaca que a rexión de África Subsahariana foi ese ano a segunda área xeográfica á que se destinou máis diñeiro paira a realización de programas, mentres que a primeira foi América do Sur e a terceira (antes segunda) América Central e do Norte. Ademais, as ONGD incrementaron os seus recursos económicos en máis dun 20% grazas a un maior número de apoios periódicos (socios e socias) e a unha subida nas doazóns particulares.

En concreto, en 2005 as ONGD españolas destinaron a África Subsahariana o 28% (89,29 millóns) dos fondos destinados a proxectos. Destacou o aumento de fondos en Mozambique (13,25 millóns), que pasou do décimo posto ao sétimo; Angola (7,03 millóns), que ocupou a décimo terceira posición; e Tanzania (5,53 millóns), que se situou na décimo quinta. Coincide que o Índice de Desenvolvemento Humano destes tres países foi tamén uno dos máis baixos, ao non alcanzar o 0,5 en ningún dos casos, e que todos eles están considerados Países Menos Adiantados, segundo a valoración do Comité de Axuda ao Desenvolvemento (CAD).

Respecto dos factores que inflúen na elección do destino dos fondos, uno dos de maior calado é a consecución dos Obxectivos de Desenvolvemento do Milenio (ODM). O seu cumprimento ten como horizonte o ano 2015 e África Subsahariana é “a zona xeográfica co índice de desenvolvemento máis baixo e que presenta as maiores dificultades paira alcanzalos”, lembra o informe da CONGDE. En concreto:

  • Dos 50 países que retroceden en polo menos uno dos Obxectivos, 24 atópanse en África Subsahariana.
  • Dos 47 millóns de nenos e nenas que en 2015 seguirán, previsiblemente, sen asistir á escola, 19 millóns deles residirán en África Subsahariana.
  • Dos máis de 2.000 millóns de persoas que non contarán con saneamento adecuado en 2015, a maioría habitará en África Subsahariana.

Principais necesidades do continente

Os conflitos e necesidades de África son múltiples. No caso da crise do Chad, Intermón Oxfam traballa na zona paira facilitar o acceso a auga potable da poboación. Estímase que cada persoa require 15 litros ao día, pero nalgunhas rexións apenas se poden garantir catro litros diarios. O financiamento internacional aos programas de auga e saneamento diminuíu un 5% nos últimos dez anos e a mala calidade da auga dá orixe á desnutrición, segunda causa de mortalidade infantil no mundo.

Outra das prioridades é a mellora das condicións sanitarias a través da construción de letrinas familiares que eviten a propagación de epidemias. Só a malaria provoca a morte dun millón de persoas en todo o mundo e o 75% das vítimas son os nenos e nenas de África. Cada 30 segundos prodúcese una morte infantil por esta enfermidade, segundo datos de Médicos Sen Fronteiras (MSF). A delegada no País Vasco desta organización, Alma Saavedra, explica que esta situación se produce, na maioría dos casos, pola falta de acceso a tratamento. “Son enfermidades esquecidas que se dan en países de rendas baixas e, por tanto, non interesan á industria farmacéutica”, lamenta. De feito, algúns tratamentos datan dos anos 60, o que explica a súa ineficacia e a dificultade paira facer fronte a novas cepas.

Só a malaria provoca a morte dun millón de persoas en todo o mundo e o 75% das vítimas son os nenos e nenas de África

A tuberculose e o VIH son outras enfermidades ás que se tenta facer fronte, “pero o problema é de tal dimensión, que tamén custa superalo”, subliña Saavedra. “Non hai suficientes medios paira tratar aos enfermos de sida e, cando falamos de nenos, a situación agrávase, porque en Occidente non hai nenos con sida e os fármacos paira atender esta enfermidade non se investigan”, engade. A situación da poboación civil é moi preocupante, xa que, ante un conflito, case sempre é a gran perdedora. Ademais, a violencia que se dá nalgunhas zonas fai que os equipos sanitarios véxanse obrigados a abandonalas e que os pacientes teñan que percorrer moitos quilómetros até chegar ao hospital máis próximo, que non sempre conta cos servizos necesarios paira atendelos.

Noutras zonas como Mauritania, Acción contra a fame (ACH) denuncia que a inseguridade alimentaria afecta ao 10% da poboación nacional. Só na rexión sureña de Gorgol, onde centra os seus esforzos, o 15% dos nenos menores de cinco anos padece desnutrición aguda, “una cifra que alcanza o limiar crítico establecido pola Organización Mundial da Saúde”. As guerras adoitan acabar cos cultivos e o gando das zonas en conflito, o que dificulta a supervivencia da poboación que depende do sector primario. “Por outra banda, grandes superficies cultivables están aínda infestadas de municións sen explotar”, denuncian desde ACH.

Por último, a inmigración é outro dos problemas de África. A falta de esperanza por un futuro mellor leva a moitas persoas a fuxir dos seus lugares de orixe e buscar una oportunidade nos países desenvolvidos. Isto xera una escaseza de man de obra e a fuga de cerebros que, aínda que non sempre son valorados no seu destino, poderían axudar a mellorar a situación do continente africano.