Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Ingreso forzoso nunha residencia

O xuíz pode decidir o ingreso involuntario nunha residencia daquelas persoas maiores que presentan incapacidade ou trastorno psíquico
Por Azucena García 1 de Outubro de 2007

O ingreso nunha residencia por orde xudicial é una figura recoñecida pola Lei de Enjuiciamiento Civil. Cando una persoa maior está incapacitada ou ten algún trastorno psíquico, a norma autoriza a iniciar o procedemento para que ingrese nun destes centros. Pódese realizar con carácter urxente ou normal, aínda que o prazo legal para que todo quede resolto é de 20 días como máximo.

Causas de ingreso involuntario

O 1 de outubro celébrase o Día Internacional das Persoas de Idade. Una data pensada especialmente paira as 7.529.879 persoas de 65 e máis anos, segundo datos do Instituto Nacional de Estatística (INE) a 1 de xaneiro de 2007. A esta idade, moitos residen aínda nos seus fogares, pero tamén os hai que viven en residencias, exponllo ou ven obrigados a facelo. Este último caso é o que se coñece como ingreso involuntario ou forzado, que está regulado pola Lei 1/2000, de Enjuiciamiento Civil. Esta norma outorga ao xuíz a capacidade paira decidir si o ingreso é necesario ou non, aínda que recoñece que a declaración de incapacidade previa pode ser promovida tanto pola persoa afectada como polo cónxuxe, os descendentes, ascendientes ou, mesmo, os irmáns.

As persoas que viven soas, na rúa ou teñen algún tipo de demencia senil son os principais grupos de risco

Os principais grupos de risco son as persoas que viven soas, na rúa ou presentan algún tipo de demencia senil. Segundo datos do Samur Social, en Madrid producíronse o pasado ano un total de 124 ingresos involuntarios ou mediante orde xudicial. Paira o director de programas de atención a persoas maiores da Confederación Estatal de Maiores Activos, Vicente Pérez Cano, a vantaxe desta figura é “a garantía que dá a unha persoa que perdeu a súa capacidade de autogoberno e está en situación de desamparo paira ser atendida”, aínda que alerta sobre “posibles abusos que se poidan dar por parte de familiares, que aproveitan a Lei paira tomar decisións que non lles corresponden”.

A Lei de Enjuiciamiento Civil recolle a necesidade de ouvir aos parentes máis próximos e examinar á persoa supostamente incapacitada. Con todo, o articulo 763 do citado texto regula o denominado “internamento non voluntario por razón de trastorno psíquico”, é dicir, cando una persoa non está en condicións de decidir por si mesma o que é mellor. Neste caso, a persoa non sempre pode defenderse, aínda que a autorización xudicial paira proceder ao seu ingreso nunha residencia debe ser obrigatoria.

Críticas á Lei

No caso de internamentos por razóns de trastorno psíquico, o promotor e director do portal inforesidencias.com e profesor do master en Gerontología Social da Universidade de Barcelona, Josep de Martí, considera que “o problema de raíz é que o sistema de internamento involuntario nace pensando en internamentos psiquiátricos, cando non é o mesmo internar a alguén por motivos de enfermidade mental nun centro psiquiátrico, que ingresar a unha persoa que sofre demencia senil nunha residencia”. No entanto, en ambos os casos, avoga porque sempre que se prive a alguén de liberdade sexa mediante intervención xudicial e critica que a Lei de Enjuiciamiento Civil, aínda sendo una norma estatal, aplíquese de diferente maneira segundo unha comunidade autónoma ou outra.

“O problema que expón a Lei é que, como non sabemos como afrontar una realidade que cada vez é máis importante, porque en España hai xa unhas 800.000 persoas cunha demencia tipo alzheimer, tomamos de exemplo o caso dos enfermos psiquiátricos”, censura. Ao seu entender, o artigo 763 “non se está aplicando tal como di a Lei” e, nin sequera algúns xuíces, aplican esta norma “porque non consideran que o ingreso nunha residencia é un internamento”. Tamén a secretaria técnica da Fundación Maiores, María Sacramento Fernández de Alda, defende que, se se necesita autorización paira ingresar a un enfermo mental nun centro psiquiátrico, “con máis razón paira internar a unha persoa que, ademais de ser moi maior, teñen una enfermidade de carácter dexenerativo que lle impide ter vontade paira dicir que é o que quere”.

Procedemento

A Lei prevé dous procedementos paira o control xudicial dos ingresos involuntarios: un previo ao ingreso e outro posterior. O primeiro caso dáse en situacións de urxencia, cando o ingreso nunha residencia non pode esperar máis. O traballador ou traballadora social elabora un informe sobre a situación na que vive a persoa e entrégallo a un médico para que a visite e realice un recoñecemento. O obxectivo deste encontro é detectar si existe algún trastorno psíquico e a conveniencia de proceder ao ingreso. Si é así, debe estender un documento no que conste esta necesidade e especifíquese se se trata dun caso urxente, xa que, de selo, toda a información debe facerse chegar a Servizos Sociais para que nun breve prazo de tempo atópelle una praza nunha residencia. Nas seguintes 24 horas, o director da residencia debe comunicar o ingreso ao Xulgado de Primeira Instancia, que inicia o expediente de internamento urxente.

Se o ingreso é urxente, a orde xudicial emítese tras o internamento

Cando o ingreso non é urxente e pódese demorar entre 15 e 20 días, o que dura o procedemento habitual, emítese una orde xudicial anterior ao internamento. Respecto ao procedemento, é similar que o anterior, posto que tamén é necesario que un traballador ou traballadora social elabore un informe, traslade a súa solicitude a un médico e a Servizos Sociais, e o xuíz dite una resolución. Si nesta entende que a persoa non ten capacidade paira decidir por si mesma, autoriza o ingreso nunha residencia ou permite que permaneza no domicilio con apoio asistencial. Se entende que si ten capacidade paira decidir por si mesma, debe escoitar o seu desexo e respectalo. Cando se segue este procedemento, téntase que o ingreso sexa nunha residencia próxima á vivenda do interesado ou interesada, posto que non existe urxencia e pódese esperar a unha praza que cumpra estes requisitos.

Paira Vicente Pérez Cano, a mellor opción é decantarse pola atención domiciliaria, paira o que esixe máis recursos económicos e informativos. En máis dunha ocasión, as persoas maiores non se benefician dos servizos previstos paira elas porque descoñecen que existen. A mellor solución, cando se pode, é a axuda no propio domicilio. “Se una persoa pode ser atendida na súa casa, mellor”, engade Pérez Cano. Tamén é posible adaptar a vivenda ás necesidades da persoa maior con equipos deseñados especificamente paira mellorar a seguridade no baño ou no dormitorio, entre outros.