Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Solidaridad > Dereitos humanos

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Isidro Rodríguez, director da Fundación Secretariado Xitano

Os xitanos seguen sendo os cidadáns españois con máis carencias

Isidro Rodríguez, á fronte da Fundación Secretariado Xitano desde hai apenas un ano, leva máis de doce vinculado a esta organización, á que chegou co obxectivo de pór en marcha un programa de saúde para os drogodependentes xitanos. Esta organización representa a unha comunidade de aproximadamente 700.000 cidadáns “que atravesou os séculos cargada de dor e de sufrimento con persecucións e condicións de vida moi extremas”, pero que na actualidade, segundo recalca Rodríguez, vive o seu mellor momento histórico. “Estamos case despois de seis séculos no mellor momento porque os xitanos son cidadáns de pleno dereito por primeira vez na historia, as condicións sociais han mellorado moitísimo e empézase a ver unha tendencia de renacemento da identidade”, explica con optimismo. No entanto, denuncia que “os xitanos seguen sendo os cidadáns españois con máis carencias, máis medos en situacións de pobreza, de rexeitamento e de exclusión social”.

A Fundación Secretariado Xitano adopta esta forma xurídica desde o ano 2001, pero xa traballaba desde moito antes coa poboación xitana, cales son as súas orixes?

Efectivamente, antes de 2001 era Asociación Secretariado Xitano e en 2001 constitúese a Fundación Secretariado Xitano. Pero a iniciativa parte do ano 1982, mesmo antes, posto que ten as súas raíces a finais dos anos 60 e, dependendo de Cáritas, en moitas cidades españolas xa había secretariados xitanos, cuxa labor se centraba en axudar á poboación xitana, que neses momentos estaba nunha situación social pésima, de maneira que os secretariados actuaban de urxencia con cuestións que tiñan que ver con necesidades básicas e de documentación, etc. Xa cando se crea esta asociación o seu obxectivo céntrase en traballar dunha maneira máis profesionalizada por mellorar as condicións sociais da comunidade xitana. Fundamentalmente preocúpase polos temas educativos, por desenvolver unha tarefa de sensibilización aos actores sociais claves, fundamentalmente aos poderes públicos, aos técnicos dos servizos públicos.

Por esta razón forman parte de programas europeos que promocionan o emprego? Están vinculados a outras asociacións xitanas europeas?

Si. Desde fai moito a Fundación estivo cunha perna en Europa. Agora mesmo somos xestores, igual que outras administracións públicas, dun programa do Fondo Social Europeo, concretamente, de parte dun dos programas operativos que hai, cuxa duración comprende desde o ano 2000 ao ano 2006. É un programa que busca a eficacia e que procura que as persoas xitanas accedan de maneira máis significativa ao mercado de traballo por conta allea. Para iso faise orientación, formación ás persoas e acompañamento ao posto de traballo e ao proceso de inclusión laboral. É un bo exemplo de como se utilizan os fondos estruturais para que cheguen á poboación excluída. Non hai que esquecer que a minoría xitana é moi importante en Europa,“Non hai que esquecer que a minoría xitana é moi importante en Europa” vai haber entre nove e dez millóns de persoas xitanas cando Romanía e Bulgaria incorpórense á Unión Europea. E desde hai varios anos participouse en programas comunitarios da Comisión Europea e de cooperación con terceiros países en temas relacionados co emprego, coa educación e a saúde principalmente.

A comunidade xitana, como minoría étnica máis importante e máis antiga de España, sufriu a exclusión social e a marxinación durante moitos anos, cambiou moito esta realidade?

A situación vai cambiando. Nas dúas últimas décadas, nos últimos 25 anos, a situación social dos xitanos españois ha cambiado sensiblemente como consecuencia básica de que cambiou o noso país, cambiou o acceso aos sistemas de protección pública do estado de benestar, o acceso á educación… Hai que ter en conta que os xitanos accederon ao sistema educativo cando se aprobou LÓEA, no ano 1986, é dicir hai dous días, así como a súa inclusión no sistema nacional de saúde. Grazas á gran cantidade de vivenda pública que nos anos 80 construíuse en España moitas familias xitanas puideron vivir noutras contornas, facilitando o proceso de inclusión social. Houbo por tanto unha gran melloría na situación social dos xitanos, tamén unha transformación cultural da poboación, pero aínda é un dos grupos máis excluídos socialmente.

En canto ás súas condicións sociais aínda se aprecia unha distancia notable en cuestións de niveis de renda, de esperanza de vida… aínda certa distancia co conxunto da poboación xeral española. Segue existindo unha mala imaxe sobre a comunidade xitana, hai uns prexuízos moi arraigados na sociedade española que nos impiden ver o avance e o cambio tan grande que se produciu. Boa parte dos cidadáns españois teñen a imaxe dun xitano chabolista, que desenvolve actividades desadaptadas… porque é o que sae nos medios de comunicación e non vemos o cambio que sufriron as familias normais e correntes e o seu esforzo por saír adiante.

Ante a chegada nos últimos anos de millóns de inmigrantes, a sociedade española é máis tolerante coa poboación xitana?

Tiñamos e temos certa precaución, no sentido de que agora a inmigración converteuse nunha prioridade para os poderes públicos, para calquera concello, para as comunidades autónomas, etc. Están a dedicarse moitos recursos á integración social das persoas inmigrantes, o que nos parece moi positivo. Pensamos nun primeiro momento que quizá isto podería deixar nun segundo plano o coidado da poboación xitana, cuxa situación é peor e segue tendo máis barreiras para incorporarse socialmente.

Con todo, estamos a ver que posiblemente como inercia a este movemento cara aos inmigrantes tamén estamos a perder unha maior sensibilidade por parte das Administracións públicas de entón sobre a situación dos xitanos. Hai que darse conta de que nunha sociedade rica como a nosa aínda hai poboados chabolistas.“Nunha sociedade rica como a nosa aínda hai poboados chabolistas” Eu creo que as Administracións están a envorcar a mirada cara a estas situacións.

Cantos son?

Ao redor de 700.000 xitanos. Antes da chegada dos inmigrantes, a comunidade xitana aproximábase ao 2% da poboación española, agora a porcentaxe é menor, pero sen dúbida é unha poboación moi importante.

Mencionou o emprego como un dos ámbitos nos que traballa a organización, en que outros ámbitos céntrase a actuación de Fundación Secretariado Xitano?

Fundamentalmente en saúde, educación e vivenda, estes son os temas estruturais que son os que permiten ás persoas estar excluídos ou formar parte da sociedade como o resto dos cidadáns. De todos estes temas, o da vivenda desempeña un papel fundamental, aínda hai poboados chabolistas, segregados nun país como o noso onde se avanzou moi positivamente. Cremos que hai dous aspectos agora mesmo moi graves que afectan á comunidade xitana: o primeiro é o da educación. Acabamos de realizar un estudo que revela que o número de persoas xitanas maiores de 16 anos que non completaron os seus estudos primarios é do 70%.“O número de persoas xitanas maiores de 16 anos que non completaron os seus estudos primarios é do 70%” Isto hipoteca o futuro dunha comunidade, por iso esta cuestión debe ser unha das prioridades dos poderes públicos, neste caso das autoridades educativas. Non acceder a unha educación ou non acceder a unha educación de calidade, na que se segue abandonando prematuramente a escola condiciona o futuro. Non podes acceder a empregos que precisan certa cualificación, de maneira que os salarios non compiten coas axudas sociais, é unha pixota que se morde a cola.

E o outro aspecto?

O outro gran alicerce é o que xa mencionamos en varias ocasións pola súa enorme relevancia, o do emprego. E é que o emprego é a panca principal para que as persoas máis desfavorecidas incorpórense ao mercado de traballo. Nós apostamos polo mercado de traballo por conta allea e cremos que os esforzos hai que facelos nesa liña. Para iso cualificación e formación profesional deben ir parellos, así como as medidas de apoio para o acceso ao mercado de traballo, porque nestes momentos debe ser acompañado, debe ser apoiado, dado que o rexeitamento que hai cara aos xitanos fai que sexa difícil acceder a un emprego.

Exactamente como se promove este acceso ao posto de traballo desde Fundación Secretariado Xitano?

Nós somos unha entidade que vive sobre todo dos fondos públicos de distintas administracións europeas, autonómicas, estatais e locais. Atopamos unha barreira para chegar, como fan outras ONG, ao financiamento privado. Supoño que aquí pesa tamén a imaxe social da poboación xitana. Traballamos na promoción do emprego a través dun programa que está moi ben dotado economicamente é o de ‘Acceso ao Emprego’, soportado fundamentalmente por axudas europeas nun 70%, logo hai cofinanciamento doutras administracións españolas. Basicamente é un programa que permite, co obxectivo último de acceder ao mercado de traballo por conta allea, pór en marcha metodoloxías avanzadas para a poboación xitana, labores de captación adaptadas con equipos multiculturais, labores de orientación laboral, que son fundamentais porque se basean en adecuar as perspectivas das persoas á realidade e accións formativas que impartimos nós ou as propias empresas.

Xestionando e coordinando estes labores, cantas persoas traballan nesta organización?

Na Fundación chegamos ao longo do ano a case 600 empregados e agora mesmo estamos presentes en practicamente todas as poboacións españolas.

Cantas persoas beneficiáronse da axuda que proporciona a Fundación?

As estimacións son difíciles de realizar porque os programas que desenvolvemos son moitos, pero podo dicir que só co programa de emprego beneficiáronse a 31 de decembro de 2005 un total de 28.000 persoas e conseguíronse 20.000 contratos de traballo, que responden a 9.000 persoas.

Neste sentido, a Fundación Secretariado Xitano presentou o 31 de marzo, na sede do Ministerio de Traballo e Asuntos Sociais, o estudo ‘Poboación Xitana e Emprego’. Cales son as conclusións máis importantes que obtiveron?

Hai que ter en conta que non hai datos fiables sobre a poboación xitana e iso fai moi difícil a posta en marcha de medidas políticas adaptadas, porque falamos un pouco de ouvidas. Por iso realizamos este estudo, que pensamos que é o primeiro que se fai en Europa sobre poboación xitana, e é metodológicamente rigoroso e bastante bo. Fíxose cunha mostra significativa, sobre 1.500 enquisas e con información sobre 7.000 persoas, o que confire moita fiabilidade ao estudo. As principais conclusións que se obtiveron é que en contra do estereotipo, a poboación xitana é unha poboación abocada a traballar,“En contra do estereotipo, a poboación xitana é unha poboación abocada a traballar moito” que traballa e moito. A taxa de poboación activa xitana é sensiblemente superior á taxa de poboación activa da poboación en xeral.

E estes datos en relación coa situación aínda precaria desta comunidade, como se deben interpretar?

Ten dúas lecturas: a boa é que a poboación traballa e desde moi cedo, aos 16 anos xa está no mercado laboral e acaba moi tarde, aos 65 anos, cando a poboación xeral española traballa menos. A parte negativa é que mentres que os mozos da poboación xeral están a formarse, están a estudar… os mozos xitanos xa están a traballar e tentando sacar adiante á súa familia. Outra das conclusións é que hai unha taxa de asalariados xitanos moi importante, un 51% da poboación xitana maior de 16 anos está asalariada e se o comparamos coa poboación xeral é unha porcentaxe moi pequena, pero de acordo coa imaxe que carrexa a comunidade xitana, a porcentaxe é moi significativo. No entanto, as sombras comezan a aparecer cando se estuda a calidade do emprego. Destes asalariados, só un 15% o son de maneira indefinida, a taxa de temporalidade é do 70% e a taxa de contratos parciais é tamén moi alta. Ademais, o estudo revela que a muller xitana está a incorporarse ao mundo do traballo, e en maior medida que os homes á formación.

Fai un par de semanas a ministra de Cultura presentou oficialmente o tan esperado Instituto da Cultura Xitana, que representa este organismo para a sociedade xitana?

É un paso moi importante, porque se nos damos conta no noso país co ordenamento xurídico que temos hai 17 comunidades autónomas que valoran e dedican recursos ao recoñecemento do patrimonio cultural dos pobos, dos cidadáns, da súa historia, identidade, tradicións…pero a comunidade xitana que está en todas estas comunidades non ten un mínimo recoñecemento institucional sobre a súa identidade e nunca se lle deu un valor á súa cultura. Asóciase á marxinación e non hai ningunha institución que preserve, que recoñeza, que poña en positivo e dea valor ao feito cultural xitano… Non hai ningunha institución que preserve, que recoñeza, que poña en positivo e dea valor ao feito cultural xitano e que isto sexa vivido como patrimonio común de todos os cidadáns. Un dato que nos tería que chamar a atención é que nos libros de texto do noso país non atopamos dúas liñas sobre quen son os xitanos, sobre a súa historia…pero en positivo.

Cal é a tarefa pendente da sociedade coa poboación xitana?

A comunidade xitana ha atravesado os séculos cargada de dor e de sufrimento con persecucións e condicións de vida moi extremas marcadas pola miseria e a carencia. Eu creo que historicamente estamos case despois de seis séculos no mellor momento porque son cidadáns de pleno dereito por primeira vez na historia, porque as condicións sociais han mellorado moitísimo e porque se empeza a ver unha tendencia de renacemento da identidade… Por iso creo que estamos no mellor momento. Cal é a tarefa pendente? Os xitanos seguen sendo os cidadáns españois con máis carencias, máis medos en situacións de pobreza, de rexeitamento, de exclusión social. As tarefas son avanzar significativamente nas tarefas educativas, na inclusión a través do emprego e do recoñecemento cultural e acabar coa mala imaxe e o rexeitamento e discriminación social.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións