Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Lei de adopción internacional

O novo texto establece uns criterios comúns paira todas as comunidades autónomas, que na actualidade contan coa súa propia lexislación
Por Azucena García 11 de Marzo de 2007

En 2005 realizáronse en España 5.423 adopcións internacionais. O volume de tramitacións foi tal, que o Goberno creou ese mesmo ano o Consello Consultivo de Adopción Internacional paira garantir unha análise permanente da situación. Case dous anos despois, o pasado 9 de febreiro, aprobou o anteproxecto de Lei de Adopción Internacional, cuxo principal obxectivo é acordar una única norma paira toda España, en lugar das 17 actuais (una por cada comunidade autónoma). Entre as novidades, destacan a prohibición de tramitar adopcións en países en conflito ou inmersos nun desastre natural, o dereito dos menores adoptados a coñecer información sobre a súa orixe biolóxica cando alcancen a maioría de idade e a conversión das adopcións simples en adopcións plenas. A Lei podería entrar en vigor “en catro ou cinco meses”, segundo previsións do Ministerio de Xustiza.

Principais novidades

Principais novidades

O pasado 9 de febreiro aprobouse o anteproxecto de Lei de Adopción Internacional. Aínda non hai data paira a súa entrada en vigor, pero fontes do Ministerio de Xustiza consultadas por CONSUMER EROSKI consideran que tras o seu paso, e presumible aprobación, polo Congreso e o Senado, podería ver a luz “en catro ou cinco meses”. A súa finalidade é regular dunha maneira uniforme os procesos de adopción por parte de españois no estranxeiro, xa que até agora cada comunidade autónoma vén aplicando a súa propia lexislación neste ámbito. En canto ás novidades que suporá a nova norma, Maribel Morencia, directora da delegación en Cantabria de ADECOP, asegura que a única novidade é, precisamente, “a unidade de criterio”. “Todo o demais é irrelevante”, sentenza.

ADECOP é una entidade colaboradora de adopción internacional, tamén chamada ECAI. Coa nova lei, a súa actividade (e a do centenar de ECAIS acreditadas en España) será a de mediación nos procesos de adopción, aínda que se establecerá un número máximo de ECAIS que poderán mediar en cada país concreto. Pola súa banda, as entidades públicas encargaranse de recibir e tramitar as solicitudes, expedir os certificados de idoneidade (que acreditan que una familia ou persoa é apta paira adoptar) e os compromisos de seguimento da adopción, e controlar, en xeral, que todo o proceso segue as canles legais. Segundo Morencia, na actualidade “todo isto xa se realiza así”. En todo caso, recoñece que hai “pequenas diferenzas, como a parte que afecta o período de vixencia da idoneidade “.

Polo momento, este período oscila entre tres e cinco anos, segundo a comunidade autónoma que o regule, pero coa nova lei a declaración de idoneidade terá una vixencia máxima de tres anos paira todos. Este documento deberá recoller a valoración sobre a situación persoal e familiar de quen desexa adoptar, a súa aptitude paira atender ao neno ou nena en función das súas circunstancias particulares e calquera outro dato que estea relacionado coa singularidade da adopción internacional. Morencia insiste en que “realmente, a nova norma non introduce ningún cambio substancial, nin mellora substancial, nin diferenza importante” e afirma que “non vai afectar practicamente en nada ao que son as tramitacións e ao que é a práctica da adopción internacional até o momento”. Una idea que, con todo, non comparten todas as entidades.

“Fálase de coordinación entre comunidades autónomas que teñan una mesma ECAI acreditada e iso é moi positivo; fálase de obrigación dos pais de realizar os informes de seguimento e demais obrigacións post-adopción, que tamén é favorable; fálase de que os contratos que se asinan entre os pais e as ECAIS teñen que ser redactados e aprobados pola comunidade autónoma, algo que están a facer varias comunidades, pero non todas”, destacan desde a Asociación española de atención e apoio a familia e adopción (ASEFA). Ademais, a nova lei recolle a prohibición de iniciar os trámites de adopción cando o país de orixe dos pequenos atópese en conflito bélico ou inmerso nun desastre natural,

A nova lei recolle a prohibición de iniciar os trámites de adopción cando o país de orixe dos pequenos atópese en conflito bélico ou inmerso nun desastre natural

é dicir, “cando non exista una autoridade específica que controle e garanta a adopción ou cando no país non se dean as garantías adecuadas” paira esta, e recoñece aos menores o dereito a coñecer os datos que as entidades públicas españolas teñen sobre as súas orixes biolóxicas, una vez que cumpran 18 anos.

Achegas

O director da ECAI Infancia i Futuro, Antonio Mercadal, coincide ao afirmar que esta regulación “non ofrece ningunha achega que, dalgunha maneira, non estea xa regulada”, cre que “deixa moitas lagoas que poden dar lugar a múltiples interpretacións” e augura “un conflito de competencias en moitas comunidades autónomas”, polo choque entre a lei estatal e a regulación específica de cada territorio. No entanto, alégrase de que a lei defenda, en maior medida, os dereitos do neno e aplaude que se presente como una norma uniforme, que “tende a establecer principios mínimos básicos paira toda España”. “É absurdo que os cidadáns españois teñan uns dereitos ou unhas expectativas diferentes segundo a comunidade autónoma na que residan. É absurdo ter 17 comunidades autónomas e 17 normas diferentes”, engade.

Doutra banda, a reforma modifica varios artigos do Código Civil paira permitir que os netos de españois nados no estranxeiro poidan adquirir a nacionalidade española. O Código civil aínda vixente esixe que, paira optar á nacionalidade española, o pai ou a nai de quen a solicite sexa orixinariamente español e nado en España, de maneira que os netos de emigrantes españois, cuxos pais non naceron no país, non poden acceder á súa nacionalidade. A reforma do Código Civil que se persegue elimina o requisito do nacemento en territorio español dos pais e facilita un acceso máis directo á nacionalidade española.

Regulación da adopción simple

Outro aspecto que se pretende regular co novo texto é o da adopción simple, é dicir, aquela en a que o neno ou nena que é adoptado non rompe os vínculos persoais, familiares ou xurídicos coa súa familia biolóxica. Na actualidade, a figura da adopción simple non existe en España, de maneira que cando esta se produce “equipárase coa figura de protección á infancia inmediatamente inferior á adopción plena: o acollemento”, explican desde ASEFA. Cando se realiza una adopción simple no país de orixe dun menor, xeralmente paira propiciarlle una mellor calidade de vida, o proceso tense que equiparar en España a unha figura xurídica, que é a do acollemento. “O que pretende a nova Lei é analizar se se pode crear una figura superior ao acollemento, aínda que non chegue a ser una adopción plena”, aclaran en ASEFA, que lembra que o propio Código Civil non recoñece como adopción o proceso que non se corresponde co previsto pola lexislación española.

O proxecto de Lei de Adopción Internacional contempla a conversión das adopcións simples en adopcións plenas, mediante o consentimento das persoas e institucións responsables da adopción estranxeira “na ruptura definitiva dos vínculos xurídicos entre o neno e a súa familia de orixe”. Trátase de regular a figura da ‘kafala’, baseada en que una familia acolle a un menor paira educarlle e ocuparse del material e moralmente, aínda que este mantén os lazos familiares. A partir de agora, cando se produza una adopción no estranxeiro, garántese que a adopción internacional constituída en España terá tamén efectos legais no país de procedencia do menor adoptado.

A partir de agora, cando se produza una adopción no estranxeiro, garántese que a adopción internacional constituída en España terá tamén efectos legais no país de procedencia do menor adoptado

En ASEFA consideran positivo que se estean estudando estas cuestións, que non estaban contempladas na antiga Lei. Así mesmo, resaltan que o Ministerio de Traballo e Asuntos Sociais “está a falar” co Consello Consultivo de Adopción Internacional -constituído por representantes das ECAIS e das comunidades autónomas, entre outros-, aínda que censuran que o anteproxecto “foi aprobado sen consultar”. “Hai un Consello Consultivo e aí é onde se está falando e estanse facendo as achegas necesarias por parte dos colectivos aos que lles afecta directamente, como son as asociacións de pais, a federación de ECAIS e as comunidades autónomas. Aí é onde se están facendo as valoracións oportunas e estanse presentando una serie de alegacións paira solicitar os cambios necesarios”, apunta a asociación.

Dereitos dos nenos, non dos pais

En 2005 España rexistrou 5.423 adopcións internacionais: 12,3 adopcións por cada 100.000 habitantes. “A taxa máis alta do mundo”, subliña o Ministerio de Xustiza. Por iso, paira Antonio Mercadal é moi importante dar prioridade aos dereitos dos nenos: “A nova lei parte do principio de defensa dos dereitos do neno, máis que da protección aos dereitos dos adoptantes, que como talles non existen, é dicir, non contan cun dereito de adopción e esta lei encárgase de aclaralo”. Considera que o futuro texto tamén recolle “máis consideración e respecto paira os países de orixe e a lexislación internacional”, aínda que critica que se trata dunha reforma “moi pouco ambiciosa” porque ese respecto non é tan amplo como debería. Cada país ten a súa propia lexislación e esta debe ser respectada, aínda que a súa regulación da adopción internacional sexa diferente á española.

Segundo Mercadal, “esta sería a única forma de que o adoptante, o boom da adopción que hai en España, puidese entender que non hai un dereito de adopción e que non pode existir porque sería contraditorio coa propia filosofía do que é a adopción internacional, que é una medida de protección do menor e non dos pais adoptantes”. Neste sentido, confía en que a reforma “non axude a axilizar os trámites” da adopción e, en certo xeito, endurézaos”. “En España temos a proporción máis baixa de denegacións de idoneidade ás familias, entre un 2 e un 3%, fronte ás cifras doutros países, que se sitúan entre o 15 e o 30%.

“En España temos a proporción máis baixa de denegacións de idoneidade ás familias, entre un 2 e un 3%, fronte ás cifras doutros países, que se sitúan entre o 15 e o 30%”

É dicir, as administracións declaran que a familia pode ser moi boa, poden ser uns bos pais biolóxicos, pero non están preparados ou non son idóneos paira acceder a unha adopción internacional. Isto é moi significativo”, reflexiona.

Ao seu entender, se se permitise que todo o mundo fose idóneo, estar a vulnerar os dereitos dos nenos porque non todas as familias están preparadas paira afrontar una adopción internacional. “Alguén ten que denegar a idoneidade e é a Administración a que ten que facelo”, afirma. De feito, asevera que toda a lexislación internacional que España ten subscrita establece a adopción internacional como o último estadio de todos os que pode adoptar un estado en materia de protección dos seus nenos, polo que denuncia que isto sexa “algo que non se di” e defende que “non todos os nenos que están en orfelinatos están abandonados ou son ‘adoptables’”. “Estamos a facer un debate segundo o cal, se hai nenos no mundo que non viven ben, hai que levarllos, sen ter en consideración todos os seus dereitos. En España, hai moitos nenos que non se acollen nin se adoptan e a ninguén se lle ocorre dalos en adopción internacional, a pesar de que se cadra serían adoptados internacionalmente. Con todo, esiximos que certos estados o fagan. Estamos a vivir una política de adopción internacional neoliberal baixo o escudo da solidariedade internacional, cando realmente moitas veces non deixa de ser una política colonialista pura e dura respecto de seres humanos. Isto escandaliza”, denuncia.